II SAB/Po 60/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2017 r. ponownego wniosku skarżącego o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia umorzyć postępowanie w przedmiocie zmiany postanowienia w sprawie przyznania prawa pomocy. /-/ Jakub Zieliński Postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt II SAB/Po 60/15 tutejszy Sąd odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Stanowisko tutejszego Sądu podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 235/16 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 19 listopada 2015 r., wskazując na brak współdziałania strony, pozwalającego na prawidłowe ustalenie jego sytuacji majątkowej. Następnie, po rozpoznaniu ponownego wniosku skarżącego w przedmiocie prawa pomocy, tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2016 r. odmówił zmiany postanowienia z dnia 19 listopada 2015 r., zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. oddalił zażalenie skarżącego na to postanowienie. Skarżący w dniu 6 grudnia 2016 r. po raz kolejny złożył (na urzędowym formularzu PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Domagał się zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na "brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika »z wyboru«. Brak dochodu. Brak majątku. Brak oszczędności". W dalszej części wniosku skarżący powołał się również na: brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, a tym samym i brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; wskazał także na brak nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz brak przedmiotów o wartości powyżej 5 000 zł. Nadto podniósł brak majątku i brak tytułu do uzyskiwania dochodów oraz na wysokość tego dochodu w kwocie 0 zł, jak również brak zobowiązań i stałych wydatków. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 lutego 2017 r. umorzył na podstawie art. 249a oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm. – dalej: P.p.s.a.) postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2017 r. skarżący zarzucił, że orzeczenie to narusza prawa procesowe i konstytucyjne skarżącego, który rzetelnie i zgodnie ze stanem faktycznym przedstawił okoliczności uzasadniające zwolnienie go od kosztów sądowych i potwierdzające, że nie jest w stanie pokryć wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. W dalszej części sprzeciwu skarżący polemizował z argumentacją referendarza, odwołując się do treści składanych wcześniej wniosków o przyznanie prawa pomocy. Ponadto strona sformułowała szereg inwektyw pod adresem referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. – w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r., który ma zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) – postanowienie referendarza sądowego wydane w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu w swoim całokształcie przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W konsekwencji, w wyniku wniesienia sprzeciwu w niniejszej sprawie upadło rozstrzygnięcie referendarza sądowego i należało sprawę z kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy rozpoznać na nowo, w związku z czym Sąd nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza, nie rozpatruje też prawidłowości tego rozstrzygnięcia ani zawartej w sprzeciwie argumentacji skierowanej przeciwko temu rozstrzygnięciu. Dodać należy, że przepis art. 249a P.p.s.a., wprowadzony do P.p.s.a. przywołaną ustawą zmieniającą, znajduje zastosowanie również do spraw wszczętych przed wejściem w życie ustawy. Przepis ten stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Idąc dalej, trzeba zaznaczyć, że – jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2016 r. sygn. akt II OZ [...] (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) – instytucja przewidziana w art. 165 P.p.s.a. umożliwia zmianę postanowień niekończących postępowania (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku niewykazania przez stronę, że okoliczności sprawy uległy zmianie, brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 P.p.s.a., spoczywa na wnioskodawcy. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że raz już dokonana w prawomocnym postanowieniu sądu ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Trzeba również zaznaczyć, że jak na to wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. postanowienia z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II GZ 1341/16 i 25 stycznia 2017 r. sygn. akt II GZ 7/17 – orzeczenia dostępne jw.) – "przepis art. 249a P.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 P.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu, ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989)". Dodać należy, że w art. 249a P.p.s.a. mowa jest o zbędności rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, co uzasadnia umorzenie postępowania, a nie o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (tak NSA w postanowieniach z dnia 31 maja 2016 r. sygn. akt I GZ 351/16 i I GZ 361/16, dostępnych jw.). Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że podlegający ocenie wniosek skarżącego nie był pierwszym wnioskiem w zakresie przyznania prawa pomocy złożonym w toczącej się sprawie, skarżący bowiem już wcześniej występował z tożsamym żądaniem. W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym zostały wydane już dwa prawomocne rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżącego, domagającego się przyznania prawa pomocy – postanowienie z dnia 19 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy oraz postanowienie z dnia 18 sierpnia 2016 r. o odmowie zmiany postanowienia z dnia 19 listopada 2015 r. W obydwu wypadkach co do zasadności wniosków skarżącego wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając wnoszone przez skarżącego zażalenia. Skoro zatem skarżący w dniu 6 grudnia 2016 r. po raz kolejny złożył (na urzędowym formularzu PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy, żądanie takie mogło podlegać jedynie rozpatrzeniu na podstawie art. 165 P.p.s.a. W ocenie tutejszego Sądu, skarżący w ponowionym wniosku z dnia 6 grudnia 2016 r. nie wskazał nie tylko takich nowych okoliczności, które pozwoliłyby na uwzględnienie jego wniosku, ale w ogóle nie wskazał nowych okoliczności, jak tego wymaga art. 165 P.p.s.a., które mogłyby podlegać ocenie z perspektywy tego przepisu. Złożony wniosek jest w istocie tożsamy z poprzednio już rozpatrzonymi w sprawie. Skarżący nie wskazał na jakiekolwiek nowe, nieznane Sądowi okoliczności, które świadczyłyby nawet nie tyle o pogorszeniu się, co o jakiejkolwiek zmianie jego sytuacji materialnej w okresie po wydaniu postanowienia z dnia 19 listopada 2015 r., a następnie postanowienia z dnia 18 sierpnia 2016 r. Tymczasem zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. Warto również w tym miejscu podkreślić, że samo uporczywe oceniania swojej sytuacji przez stronę inaczej niż Sąd dwukrotnie już rozpatrujący jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie stanowi przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia wydanego w tym przedmiocie. Przewidziana w art. 165 P.p.s.a. nie służy ponownemu rozpatrzeniu argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz ma na celu umożliwienie zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, w przypadku gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W razie zaś braku wykazania przez stronę, że okoliczności sprawy uległy zmianie przepis art. 165 P.p.s.a. w ogóle nie znajduje zastosowania (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 26/15, dostępne jw.). Zdaniem tutejszego Sądu skarżący – ponawiając wniosek o prawo pomocy, a zarazem nie przedstawiając żadnych okoliczności na poparcie tez uzasadniających zmianę wcześniej wydan[ego] rozstrzygnięcia w przedmi[oci]e prawa pomocy – w istocie prowadzi jedynie polemikę z ocenami wcześniej wyrażonymi przez tutejszy Sąd, jak również przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd już wcześniej zbadał sprawę w kontekście art. 165 P.p.s.a. i ustalił, że ponowiony wniosek był bezzasadny (postanowienie z dnia 18 sierpnia 2016 r.), zaś aktualnie rozpoznawany kolejny wniosek oparty jest na tożsamych okolicznościach i poparty identycznymi argumentami, co poprzednie wnioski. Nawet w sprzeciwie strona wprost odwołała się do okoliczności podanych w swoich wcześniejszych wnioskach, nie podając żadnego nowego faktu mogącego mieć wpływ na zmianę dotychczasowe rozstrzygnięcia Sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. W takiej sytuacji merytoryczne rozpatrzenie jego wniosku jest zbędne, a postępowanie w przedmiocie zmiany postanowienia w sprawie przyznania prawa pomocy podlega umorzeniu na podstawie art. 249a w zw. z art. 165 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 249a w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Jakub Zieliński