II SAB/Po 62/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 06 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący T. K. w dniu 30 stycznia 2017r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (k. 89 akt sąd.). W uzasadnieniu wniosku wskazał na brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika "z wyboru", brak dochodu, brak majątku, brak oszczędności. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wpisał: brak nieruchomości, brak zasobów pieniężnych, brak wartościowych przedmiotów i brak innego majątku. Powołał się na brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, a tym bardziej z tego powodu: brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca zakreślił rubrykę dotycząca źródeł dochodu i wysokość dochodu określił na [...] zł. Wpisał brak stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w szczególności nie podał stanu rodziny, dochodów osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ani wysokości kosztów swojego utrzymania, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm. dalej "P.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący podał, że opisanie wszystkich źródeł dochodów stałych i dorywczych skarżącego oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe zawarł w formularzu o prawo pomocy, przy czym wskazał, że art. 255 P.p.s.a nie jest podstawa prawną do domagania się udzielenia informacji o wysokości dochodów innych osób na utrzymaniu, których się znajduje. Żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej kierowanie do niego żądania o podanie dochodów innych osób niż jego osoba. Następnie oświadczył, że dane dotyczące zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy, status oraz czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych zostało już podane w treści wniosku o prawo pomocy. Żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej żądanie od niego udzielenia informacji o zarejestrowaniu w urzędzie pracy, skoro podał, że nie ma pracy. Następnie wskazał, że zeznanie podatkowe za 2015r. nie było składane, zatem nie istnieje oryginał zeznania i jego potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia, przy czym art. 255 P.p.s.a. nie jest podstawą do żądania od osoby ubiegającej się o prawo pomocy przedłożenie takiego zeznania, sąd może sobie sam wystąpić do organu podatkowego o doręczenie zeznania określonej osoby. Żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej wezwanie do przedłożenia zeznania podatkowego. Odnosząc się do wezwania o podanie obrotów na rachunkach bankowych, lokatach terminowych, zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych skarżący podał, że nie ma żadnych obrotów i informacje zostały już podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym art. 255 P.p.s.a. nie jest podstawą do żądania od osoby ubiegającej się o prawo pomocy podania obrotów na jej koncie skoro osoba podaje, że nie uzyskuje dochodów. Żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej wezwanie do przedłożenia danych w tym zakresie i podania mu okoliczności i czy wpływają one na wysokość dochodów, skoro osoba ich nie uzyskuje. Odnosząc się do wezwania o opisanie wszystkich posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości skarżący podał, że wszystko zostało już podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Następnie zażądał podania podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjęto, że skarżący zamieszkuje w P. przy ul. [...]. Odpowiedział, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżący wskazał, że podał już wszystko we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwestii dotyczącej pytania o posiadanie jakichkolwiek samochodów oraz o podanie spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania skarżącego i źródeł ich finansowania. Zgodnie z treścią przepisu art. 243 §1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek o prawo pomocy złożono przed uprawomocnieniem wyroku. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy oceniane są oświadczenia i dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę ubiegająca się o przyznanie tego dobrodziejstwa. Postępowanie toczy się bowiem na wniosek strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy, zatem Sąd z urzędu nie zwraca się do żadnych instytucji, ani organów celem uzyskania dokumentów, czy zaświadczeń dotyczących wnioskującego o prawo pomocy. Instytucja prawa pomocy służy przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykonał. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwił dokonanie takiej oceny. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżący zaniechał udzielania informacji w tym zakresie ograniczając się do stwierdzenie, ze "nie posiada żadnej wiedzy" lub fakty i informacje nie mają żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy. Podkreślić bowiem należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Wobec powyższego brak współpracy skarżącego ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. Skarżący pomimo udzielenia odpowiedzi na wezwanie nie wyjaśnił w istocie swojego stanu finansowego i rodzinnego poprzestając na polemice z punktami wezwania i kwestionując ich zasadność oraz podstawę prawną wezwania. W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości nie zasługiwał na uwzględnienie. Takie też stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 czerwca 2014r., 27 czerwca 2014r. i 16 lipca 2014r. oraz 1 czerwca 2015r. (sygn. akt I OZ 408/14, I OZ 499/14, I OZ 570/14, I OZ 252/15 dostępne www.cbios.nsa.gov.pl) stwierdzając, że skarżący nie uczynił zadość wezwaniu Sądu. W złożonym piśmie skarżący powtórzył, że jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której nie otrzymuje dochodów. Pomimo złożenia odpowiedzi za wezwania nie przedstawił, zatem wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie dołączył również żadnych dokumentów potwierdzających obciążenia finansowe skarżącego. Nadto w postanowieniu z 11 września 2014r. NSA stwierdził, że postawa skarżącego w istocie uchylająca się od udzielenia odpowiedzi na temat sytuacji finansowej rodziny, która go utrzymuje, uzasadnia przypuszczenie, że skarżący w istocie posiada środki, których nie chce sądowi ujawnić (I OZ 718/14). Słusznie, zatem w tych sprawach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tak też przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach o sygnaturach akt I OZ 235/16 i I OZ 1170/16 (dostępne www.cebois.nsa.gov.pl). Z akt administracyjnych dołączonych do sprawy o sygn. akt II SA/Po 932/15 wynika nadto, że skarżący urodził się 26 listopada 1976r. i zamieszkuje u rodziny (k. 5, 3, 2 akt adm.). Nie wskazał zatem by był osobą chorą, niepełnosprawną, nieposiadającą możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Wobec powyższego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska