II SAB/Po 65/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2017 r. sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 lutego 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie pomocy społecznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. /-/ Jakub Zieliński Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 lutego 2017r. 1) umorzył na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm. – dalej: P.p.s.a.) postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i 2) odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu referendarz co do ustalonego stanu faktycznego wyjaśnił, że: - skarżący w dniu 20 grudnia 2016 r. wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zaś ostatecznie prawidłowy formularz wniosku przedłożył na wezwanie 30 stycznia 2017 r., w którym domagał się przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. - w uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika "z wyboru", brak dochodu, brak majątku, brak oszczędności; w części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wpisał: brak nieruchomości, brak zasobów pieniężnych, brak wartościowych przedmiotów i brak innego majątku; powołał się na brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, a tym bardziej z tego powodu brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; wnioskodawca zakreślił rubrykę dotycząca źródeł dochodu i wysokość dochodu określił na 0 zł; podał brak stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków; - z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżący został na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwany do uzupełniania wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych; - w odpowiedzi skarżący podał, że opisanie wszystkich źródeł dochodów stałych i dorywczych skarżącego oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe zawarł w formularzu o prawo pomocy, przy czym wskazał, że art. 255 P.p.s.a nie jest podstawą prawną do domagania się udzielenia informacji o wysokości dochodów innych osób na utrzymaniu, których się znajduje; żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej kierowanie do niego żądania o podanie dochodów innych osób niż jego osoba; następnie oświadczył, że dane dotyczące zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy, status oraz czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych zostało już podane w treści wniosku o prawo pomocy; żądał również podania podstawy prawnej uzasadniającej żądanie od niego udzielenia informacji o zarejestrowaniu w urzędzie pracy, skoro podał, że nie ma pracy; następnie podniósł, że zeznanie podatkowe za 2015r. nie było składane, zatem nie istnieje oryginał zeznania i jego potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia, przy czym art. 255 P.p.s.a. nie jest podstawą do żądania od osoby ubiegającej się o prawo pomocy przedłożenie takiego zeznania, sąd może sobie sam wystąpić do organu podatkowego o doręczenie zeznania określonej osoby; żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej wezwanie do przedłożenia zeznania podatkowego. - odnosząc się do wezwania o podanie obrotów na rachunkach bankowych, lokatach terminowych, zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych skarżący podał, że nie ma żadnych obrotów i informacje zostały już podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym art. 255 P.p.s.a. nie jest podstawą do żądania od osoby ubiegającej się o prawo pomocy podania obrotów na jej koncie skoro osoba podaje, że nie uzyskuje dochodów; żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej wezwanie do przedłożenia danych w tym zakresie i podania mu okoliczności i czy wpływają one na wysokość dochodów, skoro osoba ich nie uzyskuje; - odnosząc się do wezwania o opisanie wszystkich posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości skarżący podał, że wszystko zostało już podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy; następnie zażądał podania podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjęto, że skarżący zamieszkuje w [...] przy ul. [...]. - skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej i podniósł, że podał już wszystko we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwestii dotyczącej pytania o posiadanie jakichkolwiek samochodów oraz o podanie spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania skarżącego i źródeł ich finansowania. W uzasadnieniu prawnym postanowienia referendarz stwierdził, że zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, a w myśl przepisu art. 199 P.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, a takim szczególnym przepisem jest art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Stwierdzając, że skarżący zwolniony jest na mocy ustawy z obowiązku poniesienia wszystkich kosztów sądowych związanych z jego udziałem w niniejszej sprawie – art. 239 §1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., referendarz uznał, że rozpoznanie wniosku skarżącego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie umarza się (art. 249a P.p.s.a.). W odniesieniu do wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, referendarz wyjaśnił, że należało ten wniosek rozpoznać merytorycznie na podstawie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej skarżącego. Orzecznik uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu należało oddalić. W tym zakresie referendarz wyjaśnił, że przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a.; przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a). Podkreślając, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek, referendarz wyjaśnił, że instytucja prawa pomocy służy przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. Idąc dalej argumentował, że przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Zdaniem referendarza skarżący swoją postawą uniemożliwił dokonanie takiej oceny. Jednocześnie referendarz wyjaśnił, że to przepis art. 255 P.p.s.a. zawiera kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy – który to wniosek powinien być złożony na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a. – poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów; oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd też w ocenie referendarza – w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wzywa się stronę do przedłożenie dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. Orzecznik stwierdził, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy, a skarżący zaniechał udzielania informacji w tym zakresie, ograniczając się do stwierdzenie, że "nie posiada żadnej wiedzy" lub fakty i informacje nie mają żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy. Referendarz podkreślił, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Wobec powyższego referendarz uznał, że stwierdzony brak współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy, uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Zdaniem referendarza niemożliwe okazało się ustalenie, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy; niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. W ocenie orzecznika, skarżący pomimo udzielenia odpowiedzi na wezwanie nie wyjaśnił w istocie swojego stanu finansowego i rodzinnego, poprzestając na polemice z punktami wezwania i kwestionując ich zasadność; pomimo złożenia odpowiedzi na wezwanie skarżący nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej w celu zbadania, czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie; nie dołączył również żadnych dokumentów potwierdzających obciążenia finansowe. Ponadto referendarz podniósł, że z akt administracyjnych dołączonych do sprawy o sygn. akt II SA/Po 932/15 wynika nadto, że skarżący urodził się 26 listopada 1976 r. i zamieszkuje u rodziny (k. 5, 3, 2 akt adm.); nie wskazał zatem by był osobą chorą, niepełnosprawną, nieposiadającą możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W terminowo wniesionym sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 lutego 2017 r. skarżący zarzucił, że orzeczenie to narusza prawa procesowe i konstytucyjne skarżącego, który rzetelnie i zgodnie ze stanem faktycznym przedstawił okoliczności uzasadniające zwolnienie go od kosztów sądowych i potwierdzające, że nie jest w stanie pokryć wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. W dalszej części sprzeciwu skarżący polemizował z argumentacją referendarza, odwołując się do treści oświadczeń złożonych na formularzu PPF. Ponadto strona sformułowała szereg inwektyw pod adresem referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. – w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., który ma zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) – sąd, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1), przy czym sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 zd. drugie), a sprawę rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Przepis art. 249a P.p.s.a., wprowadzony do P.p.s.a. przywołaną ustawą zmieniającą, który znajduje zastosowanie w sprawie, stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Skarżący nie przedstawił żadnych twierdzeń przeciwko zachodzeniu w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia na podstawie art. 249a P.p.s.a. postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący zwolniony jest z mocy ustawy z obowiązku poniesienia wszystkich kosztów sądowych związanych z jego udziałem w niniejszej sprawie, co wynika z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Wobec powyższego całkowicie zasadne było zastosowanie w sprawie art. 249a w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. i umorzenie postępowania w tym zakresie, bowiem rozpoznanie wniosku jest w tej części zbędne. Co się zaś tyczy przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowenie pełnomocnika z urzędu (do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi), Sąd również stwierdza, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest prawidłowe i zasadne. Zdaniem tutejszego Sądu, skarżący – wnosząc sprzeciw od postanowienia z dnia 22 lutego 2017 r. bez przedstawienia konkretnych okoliczności na poparcie tez uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy, w szczególności poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu – w istocie prowadzi jedynie polemikę z ocenami wcześniej wyrażonymi przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu. W sprzeciwie strona wprost odwołała się do okoliczności podanych w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie podając żadnego nowego faktu mogącego mieć wpływ na zmianę dotychczasowe rozstrzygnięcia referendarza w przedmiocie umorzenia postępowania w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (ustanowienia pełnomocnika z urzędu). Za takowe zaś nie można uznać inwektyw, które skarżący formułuje pod adresem orzecznika, urągając w ten sposób podstawowym zasadom współżycia społecznego i kultury prowadzenia sporu sądowego (kultury wypowiedzi). Podkreślić też należy, że na żadnym etapie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżący nie złożył oświadczenia majątkowego o treści pozwalającej dokonać rzeczowej i całościowej oceny jego zdolności płatniczych, mimo skierowanego do niego wezwania w tym przedmiocie. W konsekwencji nie wykazał zaistnienia przesłanek, które mogłyby doprowadzić do przyznania prawa pomocy. Sam fakt, że strona ocenia swoją sytuację inaczej niż sąd rozpatrujący jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie stanowi przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia wydanego w tym zakresie. W okolicznościach niniejszej sprawy nie może budzić żadnych wątpliwości, że wnioskodawca nie przedstawił rzetelnie swojej realnej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej, uchylając się tym samym od złożenia pełnego oświadczenia majątkowego. Skarżący, wezwany do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, konsekwentnie nie przedstawiał żadnych okoliczności pozwalających ustalić rzeczywistą sytuację finansową i rodzinna, ograniczając się do polemiki z treścią wezwania czy rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Wnioskodawca, mając świadomość braków składanych oświadczeń majątkowych, nadal nie dokłada należytej staranności w wykazaniu, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Na obecnym etapie postępowania ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o braku jakiegokolwiek dochodu nie pozwalają jednoznacznie wnioskować o zdolnościach płatniczych skarżącego. Tym bardziej, że strona ma świadomość tego, że podnoszonym przez niego dotychczas żądaniom w zakresie przyznania prawa pomocy nie towarzyszyły niezbędne elementy wniosku o przyznanie prawa pomocy, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i finansowym. Skoro skarżący, wbrew ciążących na nim obowiązkom, nie przedstawia informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i osobistej, to należy przyjąć, że brak jest wykazania okoliczności, które mogą stanowić podstawę do uwzględnienia wniosku. Podsumowując dotychczasowe rozważania, Sąd stwierdza, że wobec niewykazania przez stronę skarżącą okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, słusznie referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 22 lutego 2017 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Sąd całkowicie podziela całość rozważań przedstawionych przez referendarza w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji Sąd uznał sprzeciw za pozbawiony uzasadnianych podstaw, zaś zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego za w pełni dopowiadające przepisom prawa i adekwatne do stanu faktycznego sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 w zw. z art. 249a oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 262 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Jakub Zieliński