II SAB/Po 9/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczącym: sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym ze skargi M. K. na bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy postanowienie z dnia [...] maja 2016 r. /-/ E. Podrazik Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. M. K. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego i rzecznika patentowego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie pracuje, nie dysponuje także dochodami i jakimikolwiek środkami na utrzymanie ze względu na stan zdrowia. Od maja 2011 r. znajduje się na utrzymaniu schorowanej matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Matka skarżącego uzyskuje emeryturę w kwocie 1.819,37 zł miesięcznie. Ponadto M. K. wyjaśnił, że jego matka również choruje, wobec czego środki pieniężne uzyskane z emerytury przeznaczone są przede wszystkim na leczenie, a jedynie w pozostałej, niewielkiej, części stanowią źródło utrzymania gospodarstwa domowego. Skarżący oświadczył, że obecne środki pozostające w dyspozycji jego matki wraz z pieniędzmi uzyskanymi w styczniu 2014 r. z likwidacji polisy ubezpieczeniowej, traktowane są jako zabezpieczenie finansowe dla przeprowadzenia zabiegów ratujących życie i zdrowie matki. Następnie skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, czy wartościowych ruchomości. Nie posiada też żadnych oszczędności. Z emerytury matki ok. 900 zł miesięcznie przeznacza na leki dla niej i dla siebie. Ponadto konieczne jest pokrycie kosztów wizyt lekarskich i rehabilitacji, co jednak uniemożliwia brak środków finansowych. Dlatego skarżący wraz z matką gromadzi środki pieniężne na planowane operacje i zabiegi. Stan zdrowia M. K. nie pozwala mu na podjęcie pracy, a wysokość emerytury jego maki w przeliczeniu na dwie osoby wyłącza uzyskanie pomocy społecznej. Skarżący oświadczył ponadto, że jego matka jest właścicielką domu o powierzchni 156 m² w K. koło P. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego M. K. podtrzymał swoje wcześniejsze twierdzenia, dodając, że od stycznia 2014 r. z powodów ekonomicznych zlikwidował rachunek bankowy. Nie posiada także lokat terminowych, kredytów ani pożyczek. Wskazał natomiast, że koszty leczenia nie są w stałej wysokości i mogą sięgać nawet kwoty 900 zł. Skarżący podał również, że koszty te ponoszone są z emerytury matki. Ponadto M. K. dołączył kserokopie: (1) swoje zeznania podatkowe PIT-37 za 2014 r. i 2015 r., z których wynika, że dochód wyniósł 0 zł; (2) dokumentację lekarską, wyniki badań i zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącego z 2010 r., 2011 r., 2012 r., 2013 r. oraz o zdolności do prowadzenia pojazdów mechanicznych z 2014 r.; (3) faktury za badania, leczenie skarżącego z 2010 r. (400 zł., 620 zł), 2011 r. (77 zł.) i 2012 r. (200 zł, 100 zł); oraz (4) zestawienie miesięcznych wydatków za media, telefony, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, leki, koszty przejazdów za okres od stycznia do grudnia 2014 r., z którego wynika, że koszty te wynoszą odpowiednio – 1.368,80 zł, 1.592,80 zł, 1.601,80 zł, 1.726,80 zł, 1.317,8 zł 1.726,80 zł, 1.717,80 zł, 1.542,80 zł, 1.518,80 zł, 1.642,80 zł, 1.317,80 zł oraz 1.726,80 zł w grudniu 2014 r., a nadto koszty naprawy AGD w kwocie 200 zł, konserwacje i uszkodzenia pozostałego majątku, zakupu środków czystości, butów, odzieży, sprzętu zaopatrzenia medycznego (okularów, słuchawek), planowane zabiegi i operacje, utrzymanie 2 osób i psa. Skarżącemu i matce pozostaje średnio ok. 400 zł miesięcznie na pozostałe wydatki. M. K. wywodził ponadto, że znajduje się na wyłącznym utrzymaniu matki ze względu na brak własnych środków. W zamian sprawuje on nad nią opiekę. Postanowieniem z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II SAB/Po 9/16, referendarz sądowy odmówił przyznania M. K. prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazała, że oświadczenie przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że nie dysponuje on środkami na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Sytuację finansową skarżącego należy przy tym badać w kontekście dochodów i kosztów utrzymania wszystkich członków jego rodziny – w niniejszej sprawie wnioskodawcy i jego matki. Skarżący bowiem już we wniosku oświadczył, że znajduje się na wyłącznym jej utrzymaniu, z jej emerytury, której wysokość dzieli na dwie osoby. Wyjaśnienia wymagała zatem aktualna sytuacja finansowa skarżącego i jego matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Oświadczył on bowiem, że pozostaje na jej całkowitym utrzymaniu, w tym matka zapewnia mu pożywienie oraz dach nad głową. Wobec powyższego wnioskodawca niezasadnie uchyla się od opisania sytuacji finansowej matki, w tym od przedłożenia wyciągów z jej rachunku bankowego. Skarżący nie udzielając informacji w tym zakresie, uchylił się od przedstawienia rzeczywistej sytuacji finansowej, co skutkuje negatywną oceną jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał też adres zameldowania w miejscu zamieszkania matki, pod adresem jej zamieszkania odbiera korespondencję kierowaną do niego oraz do matki, jako dorosły domownik. W istocie skarżący pomimo wezwania do podania aktualnej sytuacji finansowej ograniczył się do powtórzenia danych przedstawianych już w innych dotychczasowych postępowania sądowych przez niego zainicjowanych. Mimo uprzedniego i obszernego wyjaśnienia reguł przyznania prawa pomocy, zgodnie z którymi strona zobowiązana jest do wyjaśnienia w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej uzasadniającej żądanie przyznania prawa pomocy, skarżący nie przedstawił rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej. Przedłożył on bowiem znane wcześniej kserokopie dokumentów dotyczących wyników badań stanu zdrowia skarżącego, ponoszonych koszów leczenia z 2010 r. do 2014 r. oraz faktur za płatne badania w 2010 r., 2011 r. i 2012 r. Nie udzielił także konkretnej odpowiedzi na wezwanie dotyczące nieruchomości przy ul. S. [...], tj. czy nieruchomość tę wynajmuje, czy jest jej właścicielem oraz jakie ponosi z tego tytułu koszty utrzymania nieruchomości i z jakich źródeł wydatki te skarżący pokrywa. Skarżący ograniczył się do polemiki z treścią wezwania w tym zakresie. Skarżący we wniosku o prawo pomocy, jak i uzupełnieniu potwierdził, że gromadzi środki, także z polisy ubezpieczeniowej, z przeznaczeniem na leczenie matki i siebie. Nie udzielił informacji o wysokości tych środków, nie przedłożył także kserokopii aktualnych wyciągów z rachunku bankowego matki. Nie podał także konkretnie, by w ostatnim czasie poniósł koszty leczenia, poprzestając na przedstawieniu kserokopii rachunków za badania z lat ubiegłych. Ponadto skarżący powołuje się na brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na zły stan zdrowia, jednakże nie oświadczył by starał się o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Oświadczenie wnioskodawcy w zakresie rzeczywistej wysokości posiadanych środków finansowych budzi wątpliwości, ponieważ z samego zestawienia miesięcznych kosztów koniecznego utrzymania na jakie wskazał skarżący, wynika, że przewyższają one kwotę zadeklarowanych dochodów z tytułu emerytury jego matki. Skarżący zadeklarował jedynie dochód matki w kwocie 1.816 zł netto miesięcznie podczas, gdy tylko na media, telefony, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, leki podstawowe, koszty dojazdów za okres od stycznia do grudnia 2014r . przeznaczono 78 % emerytury matki. Niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że na pozostałe wydatki: koszty naprawy AGD, konserwacje i uszkodzenia pozostałego majątku, zakupu środków czystości, butów, odzieży, sprzętu zaopatrzenia medycznego (okularów, słuchawek), leki dla siebie i matki wydaje średnio 400 zł miesięcznie, podczas gdy we wniosku podkreślał, że na same leki wydaje do 900 zł miesięcznie. Do tego doliczyć należy jeszcze koszty wyżywienia 2 osób oraz koszty utrzymania psa. Należy przy tym zauważyć, że zestawienie kosztów jest datowane na 2014 r. Skarżący został natomiast zobowiązany do podania aktualnych kosztów utrzymania. Skarżący zresztą sam oświadczył, że ze zgromadzonych środków ponosi koszty planowanych zabiegów i operacji. Skarżący nie wskazał przy tym, by miał jakieś zaległości w bieżących opłatach, jak również oświadczył, że nie korzysta z żadnych pożyczek i kredytów. Wyliczone przez niego koszty utrzymania przekraczają zatem zadeklarowane dochody z emerytury matki. Niewyjaśnienie z jakich źródeł pokrywa dalsze konieczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i matki prowadzi na oddalenia wniosku o prawo pomocy. Przyjąć zatem należy, że w aktualnym stanie sprawy nie zostały przestawione okoliczności i wyjaśnione wątpliwości, które mogłyby doprowadzić do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. W tym stanie rzeczy wniosek o prawo pomocy należało oddalić. Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. M. K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 16 maja 2016 r., wskazując, że nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego, a w szczególności z uznaniem, że dysponuje on tytułem prawnym do nieruchomości położonej przy ul. S. [...] i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Sprzeciw okazał się niezasadny. Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), od postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy wydanych przez referendarza sądowego strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Jak wynika przy tym z art. 260 § 1 w zw. z art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżona postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Należy zatem zauważyć, że w świetle art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej ogólnej jest prawo pomocy, które wedle art. 243 § 1 p.p.s.a. może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 244 § 1 p.p.s.a, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ponadto prawo pomocy może być w świetle art. 245 p.p.s.a. przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać także na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jak wynika przy tym z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym zaznaczyć, że ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie jej rozważanej postaci wsparcia finansowego ze środków publicznych. Sąd nie może bowiem w powyższym zakresie wyręczać strony i poszukiwać w jej zastępstwie okoliczności przemawiających za udzieleniem omawianego dobrodziejstwa. W art. 252 § 1 p.p.s.a. wskazuje się z kolei, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli natomiast oświadczenie strony zawarte we wniosku z art. 252 p.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zdaniem Sądu uznać, że stanowisko referendarza sądowego wyrażone w postanowieniu z dnia 16 maja 2016 r. jest trafne. Złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty nie pozwalają bowiem na pełną rekonstrukcję jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. W szczególności nie jest możliwe ustalenie, czy poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i jego rodziny (matki). Należy w tym miejscu zaznaczyć, że przyznanie prawa pomocy zależy od aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby ubiegającej się o tę formę wsparcia ze środków publicznych. Tymczasem skarżący, mimo stosowanego wezwania, ograniczył się do przekazania informacji o charakterze historycznym, dotyczącym okresu między 2010-2014 r. Dane te nie pozwalają zbadać, czy przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. zostały spełnione, co z kolei wyłącza przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Tym bardziej, że niektóre z jego oświadczeń mają charakter ogólników; w szczególności nie wskazano kwoty uzyskanej w związku z likwidacją polisy ubezpieczeniowej czy aktualnych kosztów leczenia i opieki medycznej. Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, iż M. K. wraz z matką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Odmienne twierdzenia skarżącego nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a nadto wydają się trudne do przyjęcia w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego. M. K. konsekwentnie wskazywał bowiem na zamieszkiwanie z matką, sprawowanie nad nią opieki i pozostawanie na jej utrzymaniu. Taka wspólnota stwarza z kolei podstawy do przyjęcia, że skarżący i jego matka nie prowadzą dwóch oddzielnych gospodarstw domowych, lecz jedno wspólne. Tym bardziej, że z deklaracji M. K. wynika, iż nie dysponuje on jakimikolwiek własnymi środkami utrzymania, a wobec tego nie byłby w stanie prowadzić w dłuższym czasie odrębnego i samodzielnego gospodarstwa domowego. Dlatego też istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie miało ustalenie sytuacji majątkowej matki skarżącego. Tymczasem dokumenty i oświadczenia przedłożone przez M. K. nie pozwalają na zapoznanie się z rzeczywistymi dochodami osiąganymi przez jego matkę i jej sytuacją majątkową. Trafnie przy tym referendarz sądowy zwróciła uwagę na niespójności w twierdzeniach skarżącego. Z załączonych przez niego dokumentów wynika bowiem, że deklarowane przez niego wydatki są wyższe niż uzyskiwane dochody. Powstaje zatem pytanie o źródło środków pieniężnych pozwalających na wyrównanie tego niedoboru. Sygnalizowana wątpliwość nie została jednak również usunięta przez skarżącego, mimo skierowania do niego odpowiednich wezwań. W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia sprzeciwu. Wobec tego postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 maja 2016 r. należało utrzymać w mocy na podstawie art. 16 § 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a. /-/ E. Podrazik