II SAB/Po 9/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.K. na bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący M. K. złożył wniosek o prawo pomocy na formularzu PPF (k. 93 akt sąd.). Skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku skarżący argumentował, że z uwagi na stan zdrowia nadal nie dysponuje pracą, dochodami i jakimikolwiek środkami na utrzymanie, co powoduje że od maja 2011r. znajduje się na utrzymaniu schorowanej matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (k. 93v). Matka uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Podał, że jego matka również choruje, co sprawia, że uzyskiwane z emerytury środki reglamentowane są na leczenie i związane z tym koszty, w pozostałej niewielkiej części stanowiąc źródło utrzymania gospodarstwa domowego. Nadto skarżący oświadczył, że obecne środki pozostające w dyspozycji Matki skarżącego wraz z uzyskanymi w styczniu 2014r. z likwidacji polisy ubezpieczeniowej przez wnioskodawcę, stanowić muszą zaplecze zabezpieczenia środków materialnych dla przeprowadzenia zabiegów ratujących życie i zdrowie Matki wnioskodawcy, z zakresu schorzeń (k. 93v). W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, czy wartościowych ruchomości. Oświadczył, że aktualnie nie posiada żadnych oszczędności. Nadto wskazał, że z emerytury matki około 900 zł miesięcznie przeznacza na leki dla niej i skarżącego, do tego dochodzą koszty wizyt lekarskich i rehabilitacji. Brak środków uniemożliwia wnioskodawcy i jego Matce powyższe, wymuszając gromadzenie środków niezbędnych na planowane operacje i zabiegi. Stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy, a wysokość emerytury Maki wnioskodawcy uśredniona na dwie osoby – swą wysokością uniemożliwia uzyskanie pomocy społecznej, co sprawia, że emerytura jego Matki staje się jedynym źródłem utrzymania. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Matka skarżącego jest właścicielką domu o powierzchni [...] m² w K. koło P. Z uwagi na wysokość emerytury matki nie mogą korzystać z pomocy społecznej. W celu uzyskania aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego zwrócono się do niego w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 - dalej "p.p.s.a.") o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie wszystkich aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi (k. 99 i nast.) wnioskodawca zwrócił się o przeprowadzenie czynności z §4 rozporządzenia Rady Ministrów z 19 sierpnia 2016r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (...) poprzez wystąpienie do organów dysponujących dokumentami zaświadczeniami o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy. Nadto powtórzył, że na skutek utraty pracy oraz z powodu stanu zdrowia nie może podjąć żadnego zatrudnienia, w związku z czym nie posiada żadnych źródeł dochodów stałych, ani dorywczych. Utrzymuje się z emerytury matki w wysokość [...] zł. Oświadczył, że z powodu stanu zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej, z tego też powodu nie mógł się zarejestrować w urzędzie pracy. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego. Oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym matki w sposób wykraczający poza korzystanie z jej wsparcia przy zapewnieniu mu dachu nad głową i pożywienia, a więc w granicach nieprzyznanej mu instytucjonalnie przez państwo pomocy społecznej, do tego nie wynikającej ze stosunku alimentacyjnego. Z powodu braku pracy i braku uprawnień do korzystania z publicznej służby zdrowia korzysta wyłącznie z prywatnej pomocy lekarskiej. Od stycznia 2014r. z powodów ekonomicznych zmuszony był zlikwidować jedyny posiadany rachunek bankowy, gromadząc środki na leczenie i operacje schorowanej matki, nie posiada lokat terminowych, kredytów ani pożyczek. Wskazał, że koszty leczenia nie są w stałej wysokości i mogą sięgać nawet kwoty [...] zł. Podał, że koszty te ponoszone są z emerytury matki. Szeroko wskazał, że matka choruje i zatem zapewnia jej opiekę. Wnioskodawca dołączył kserokopie: - swojego PITu-37 za 2014r. i 2015, z którego wynika, że dochód wyniósł [...] zł. - dokumentacji lekarskiej, wyników badań i zaświadczeń o stanie zdrowia skarżącego z 2010r., 2011r., 2012r., 2013r. oraz o zdolności do prowadzenia pojazdów mechanicznych z 2014r., - faktur za badania, leczenie skarżącego z 2010r. ([...] zł., [...] zł), 2011r. ([...]zł.), 2012r. ([...] zł, [...] zł). - oraz zestawienie miesięcznych wydatków za media, telefony, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, leki, koszty przejazdów za okres od stycznia do grudnia 2014r. (k. 125 akt sąd.), z którego wynika, że koszty te wynoszą odpowiednio - [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...]zł [...]zł, [...]zł, [...]zł, 1.518,80 zł, [...]zł, [...]zł oraz [...]zł w grudniu 2014r, a nadto koszty naprawy AGD w kwocie 200 zł, konserwacje i uszkodzenia pozostałego majątku, zakupu środków czystości, butów, odzieży, sprzętu zaopatrzenia medycznego (okularów, słuchawek), a także planowane zabiegi i operacje na utrzymanie dwóch osób i psa; skarżącemu i Matce pozostaje średnio około [...] zł miesięcznie na pozostałe wydatki. Skarżący nadto argumentował, że nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego, znajduje się na wyłączanym jej utrzymaniu, ze względu na brak własnych środków. Sprawuje opiekę nad matką. Jednocześnie korzysta z opieki matki w zakresie niezbędnym do przeżycia, poprzez pozyskiwanie pożywienia i dachu nad głową. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, czyli w każdym czasie. W niniejszej sprawie wnioski o prawo pomocy swoim zakresem obejmują przyszłe koszty sądowe oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego o stanie finansowym i majątkowym skarżącego oraz o jego stanie rodzinnym złożone na formularzu o prawo pomocy okazało się niepełne zwrócono się do skarżącego o przestawienie aktualnej jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej, kierując się treścią rozporządzenia Rady Ministrów z 19 sierpnia 2015r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. z 2015r. poz. 1257), zwłaszcza §4, zgodnie z którym dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu podkreślić należy, że powyższe rozporządzenie wskazuje tylko przykładowo poprzez stwierdzenie "w szczególności" rodzaje dokumentacji źródłowej, co oznacza, że można wzywać wnioskodawcę także o inne dokumenty, informacje i osobiste oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach służące do rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Nadto wskazać należy, że dokumenty źródłowe na poparcie swojego stanowiska przedłożyć powinna strona ubiegająca się o skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy, na której ciąży obowiązek wykazania w sposób nie budzący wątpliwości, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania sądowoadministracyjnego (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jednocześnie wskazać należy, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących jego sytuację majątkową oraz osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to nieudostępnienie tych dokumentów przez wnioskodawcę przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. W świetle art. 246 p.p.s.a ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 §1 p.p.s.a. W świetle powyższego, oświadczenie przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Przy czym należy podkreślić, że sytuację finansową skarżącego należy badać w kontekście dochodów i kosztów utrzymania wszystkich członków jego rodziny – w niniejszej sprawie wnioskodawcy i jego matki. Skarżący bowiem już we wniosku oświadczył, że znajduje się na wyłącznym jej utrzymaniu, z jej emerytury, której wysokość dzieli na dwie osoby. Z istoty prawa pomocy wynika, że możliwości płatnicze wnioskodawcy oceniać należy z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej, dochodów i kosztów utrzymania wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśnienia wymagała zatem aktualna sytuacja finansowa skarżącego i jego matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, mimo, że skarżącemu uporczywie temu zaprzecza. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że skarżący nie ma racji twierdząc, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego wraz z matką. Oświadczył bowiem, że pozostaje na jej całkowitym utrzymaniu, w tym matka zapewnia mu pożywienie oraz dach nad głową. Wobec powyższego wnioskodawca niezasadnie uchyla się od opisania sytuacji finansowej matki, w tym przedłożenia jej wyciągów z rachunku bankowego. Skarżący nie udzielając informacji w tym zakresie, podczas gdy, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek podania wymaganych danych, uchylił się zatem od przedstawienia rzeczywistej sytuacji finansowej, co winno skutkować negatywną oceną jego wniosku (post. NSA z 15 lipca 2015er., II OZ 675/15, dostępne www.cebois.nsa.gov.pl). Skarżący wskazał też adres zameldowania w miejscu zamieszkania matki, pod adresem jej zamieszkania odbiera korespondencję kierowaną do niego oraz do matki, jako dorosły domownik. W istocie skarżący pomimo wezwania do podania aktualnej sytuacji finansowej ograniczył się do powtórzenia danych przedstawianych już w innych dotychczasowych postępowania sądowych, przez niego zainicjowanych. Pomimo uprzedniego i obszernego wyjaśnienia reguł przyznania prawa pomocy, zgodnie z którymi strona zobowiązana jest do wyjaśnienia w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej uzasadniającej żądanie przyznania prawa pomocy, skarżący nie przedstawił rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej. Pomimo konkretnego wezwania o aktualne dane przedłożył znane już wcześniej kserokopie dokumentów dotyczących wyników badań stanu zdrowia skarżącego, ponoszonych koszów leczenia z 2010r. do 2014r. oraz faktur za płatne badania w 2010, 2011 i 2012r. Nie udzielił konkretnej odpowiedzi na wezwanie dotyczące nieruchomości przy ul. [...], czy nieruchomość tą wynajmuje, czy jest jej właścicielem oraz jakie ponosi z tego tytułu koszty utrzymania nieruchomości i z jakich źródeł wydatki te skarżący pokrywa. Skarżący ograniczył się do polemiki z treścią wezwania w tym zakresie. Skarżący we wniosku o prawo pomocy, jak i uzupełnieniu potwierdził, że gromadzi środki, także z polisy ubezpieczeniowej, z przeznaczeniem na leczenie matki i siebie. Nie udzielił informacji o wysokości tych środków, nie przedłożył także kserokopii aktualnych wyciągów z rachunku bankowego matki. Nie podał także konkretnie, by w ostatnim czasie poniósł koszty leczenia, poprzestając na przedstawieniu kserokopii rachunków za badania z lat ubiegłych. Nadto skarżący powołuje się na brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na zły stan zdrowia, jednakże nie oświadczył by starał się o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Oświadczenie wnioskodawcy w zakresie rzeczywistej wysokości posiadanych środków finansowych budzi wątpliwości, ponieważ z samego zestawienia miesięcznych kosztów koniecznego utrzymania na jakie wskazał skarżący, wynika, że przewyższają one kwotę zadeklarowanych dochodów z tytułu emerytury jego matki. Skarżący zadeklarował jedynie dochód matki w kwocie [...] zł netto miesięcznie podczas, gdy tylko na media, telefony, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie, leki podstawowe, koszty dojazdów za okres od stycznia do grudnia 2014r. przeznaczono 78 % emerytury matki. Niewiarygodne jest oświadczenie skarżącego, że na pozostałe wydatki: koszty naprawy AGD, konserwacje i uszkodzenia pozostałego majątku, zakupu środków czystości, butów, odzieży, sprzętu zaopatrzenia medycznego (okularów, słuchawek), leki dla siebie i matki wydaje średnio [...]zł miesięcznie, podczas gdy we wniosku podkreślał, że na same leki wydaje do [...] zł miesięcznie. Do tego doliczyć należy jeszcze koszty wyżywienia dwóch osób oraz koszty utrzymania psa. Przy czym, zauważyć należy, że zestawienie kosztów jest datowane na 2014r. podczas, gdy skarżący zobowiązany został do podania aktualnych kosztów utrzymania. Nadto, skarżący sam oświadczył, że ze zgromadzonych środków ponosi koszty planowanych zabiegów i operacje. Wnioskodawca nie wskazał przy tym, by miał jakieś zaległości w bieżących opłatach, jak również oświadczył, że nie korzysta z żadnych pożyczek i kredytów. Wyliczone przez skarżącego koszty utrzymania przekraczają zatem zadeklarowane dochody z emerytury matki. Niewyjaśnienie z jakich źródeł pokrywa dalsze konieczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i matki prowadzi na oddalenia wniosku o prawo pomocy. Oświadczenie skarżącego nie stanowi, zatem należytego wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Nie wskazał przy tym, by miał nowe dodatkowe zobowiązania wpływające na jego sytuację finansową. Przyjąć zatem należy, że w aktualnym stanie sprawy nie zostały przestawione okoliczności i wyjaśnione wątpliwości, które mogłyby doprowadzić do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. W tym stanie rzeczy wniosek o prawo pomocy należało oddalić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska