II SO/Po 3/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. C. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie z wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie /-/ W. Batorowicz M. C. złożył wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy dla osób fizycznych w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynikało, że M. C. zamierza skarżyć orzeczenie uczelnianej komisji ekonomicznej Uniwersytetu im. A. M. w P. w przedmiocie stypendium socjalnego. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką i ojcem, które jest utrzymywane z renty matki wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenia za pracę ojca wnioskodawcy w wysokości [...] zł. Rodzice wnioskodawcy posiadają dom o powierzchni ok. 80,00 m˛ z zabudowaniami oraz ziemię rolną o powierzchni 0,98 ha. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, ani papierów wartościowych i innych praw majątkowych (udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych), a także żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej [...] zł. Wnioskodawca posiada natomiast oszczędności w wysokości [...] zł. W ramach stałych wydatków i zobowiązań wnioskodawca wskazał: umowę najmu mieszkania – [...] zł miesięcznie (wspólnie ze współlokatorem), opłatę za gaz – ok. [...] zł miesięcznie, opłatę za prąd – ok. [...] zł miesięcznie. Mając na względzie powyższe ustalenia referendarz Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 08 czerwca 2018 r., sygn. akt II SO/Po 3/18, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego swojego utrzymania. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym, które jest utrzymywane ze wspólnych dochodów miesięcznych w wysokości [...] zł. Jednocześnie wnioskodawca deklaruje, że posiada oszczędności w wartości [...] zł. Posiadane przez wnioskodawcę zasoby stanowią wystarczające źródło pokrycia kosztów postępowania w zakresie poniesienia kosztów sądowych w prowadzonej sprawie. W ocenie referendarza wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach swojego utrzymania. W konsekwencji niezasadny pozostaje jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W terminowo wniesionym sprzeciwie M. C. zakwestionował ustalenia referendarza, podnosząc, że oszczędności, które posiada służą zaspokojeniu bieżących potrzeb: zakupu jedzenia, środków chemicznych, leków, biletów i ponoszenia kosztów wynajmu mieszkania. Zwrócono również uwagę, że wnioskodawca jest osobą posiadającą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, a jego matka jest rencistą z tytułu niezdolności do pracy. Co więcej, rodzina posiada zobowiązania finansowe, których nie uwzględniono na formularzu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy w wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko referendarza, że zadeklarowane przez wnioskodawcę oszczędności w wartości [...] zł stanowią wystarczające źródło pokrycia kosztów postępowania w zakresie poniesienia kosztów sądowych w prowadzonej sprawie. W tym zakresie należy podkreślić funkcjonujący w orzecznictwie pogląd, że prawo pomocy nie może być przyznawane, gdy strona posiada dochody lub zgromadzone oszczędności pieniężne, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ W. Batorowicz