II SO/Po 4/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 sierpnia 2023 r. wniosku A. A. o wymierzenie Prokuratorowi grzywny w związku z niezastosowaniem się do obowiązku przekazania skargi oraz akt sprawy i odpowiedzi na skargę postanawia: wymierzyć Prokuratorowi grzywnę w wysokości 500,- ( słownie: pięćset) złotych . A. A. pismem z 31 stycznia 2023 r. wniósł o wymierzenie Prokuratorowi (dalej w skrócie: Prokurator) grzywny w kwocie [...]zł z uwagi na nieprzekazanie skargi wraz z aktami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W odpowiedzi na wniosek Prokurator, zastępowany przez Prokuraturę Okręgową [...], Prokuratora Okręgowego [...] wyjaśnił, iż z uwagi na brak sprecyzowania jakiej skargi dotyczy wniosek o wymierzenie grzywny i ilość postępowań, których stroną jest wnioskodawca, Prokurator nie jest w stanie odnieść się do tego wniosku. Pismem z 30 kwietnia 2023 r. A. A. wyjaśnił, iż popiera swoją skargę złożoną na podstawie art. 221 § 1 K.p.a. w zw. z art. 63 Konstytucji RP na Prokuratora M. Z., która to skarga została złożona w dniu 22 czerwca 2022 r. i do chwili obecnej nie podjęto z nią żadnych czynności . W dalszej części pisma podniesiony zarzuty dotyczące sposobu prowadzenia postępowań przez ww. Prokuratora Rejonowego. Pismem z 5 czerwca 2023 r. pełnomocnik Prokuratura Okręgowego [...] poinformował iż skarżący w toku postępowania karnego oznaczonego sygn. [...] składał liczne skargi, które przełożeni Prokuratora [...] M. Z. weryfikowali z uwagi na ich treść, a nie oznaczenie. Przyjmowali, iż kolejne skargi są w istocie wnioskiem o podjęcie na nowo prawomocnie zakończonego postępowania w sprawie [...] Pisma te były realizowane zgodnie z przepisami kodeksu postępowania karnego oraz regulaminu funkcjonowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Zatem skarga związana z krytyką należytego wykonywania zadań przez prokuratora referenta postępowania przygotowawczego, prowadzonego pod sygn. akt [...], w rozumieniu VIII 8 k.p.a nie jest właściwa do rozpoznania przez sąd administracyjny i jako taka winna zostać odrzucona. Wezwaniem z 21 czerwca 2023 r. zwrócono się do pełnomocnika A. A. o precyzyjne opisanie skargi, względnie nadesłania jej odpisu lub kopii, której dotyczy wniosek o wymierzenie grzywny. Jednocześnie zwrócono się do Prokuratora o wyjaśnienia czy A. A. w dniu 22 czerwca 2022 r. złożył w Prokuraturze Rejonowej [...] pismo zatytułowane jako skarga do sądu administracyjnego wskazując, iż w nadesłanych do tut. Sądu aktach sprawy [...] brak jest skargi/pisma z tej daty. W piśmie z 04 lipca 2023 r. Prokurator Rejonowy [...] poinformował, iż z systemu PROK-SYS wynika, że pismo A. A. zostało złożone w Prokuraturze w dniu 22 czerwca 2022 r. i znajduje się w aktach sprawy [...] Z kolei pełnomocnik skarżącego w pismach złożonych 07 lipca 2023 r. i 02 sierpnia 2023 r., wskazał, iż podtrzymuje wniosek związany z brakiem rozpoznania skargi. Wyjaśnił, że wniosek dotyczy skargi z 22 czerwca 2022 r., której nie nadano biegu i nie załączono do akt postępowania dotyczącego uporczywego utrudniania A. A. korzystania z mieszkania, umożliwienia podłączenia do sieci i przekładania sfałszowanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Przedmiotem mniejszego postępowania jest ocena zasadności wniosku o wymierzenie Prokuratorowi grzywny z uwagi na niewywiązanie się z obowiązku przekazania do sądu administracyjnego skargi wraz aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Zgodnie z art. 55 § 1 w zw. z art. 55 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz,U. z 2023 r. poz. 1634) – dalej: "P.p.s.a."- wymierzenie organowi grzywny jest uzależnione od spełnienia dwóch warunków: stwierdzenia uchybienia przez organ terminowi do przekazania sądowi skargi wraz z aktami i odpowiedzią na skargę, bez względu na jego przyczyny, oraz złożenie stosownego wniosku przez stronę. W tym miejscu odnotować należy, iż orzecznictwie zarysowały się dwie linie orzecznicze dotyczące sposoby załatwienia ww. wniosku w przypadku niedopuszczalności skargi. Zgodnie z pierwszym poglądem niedopuszczalność skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego powoduje konieczność odrzucenia wniosku o wymierzenie organowi grzywny. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę może być bowiem rozpoznany jedynie wówczas, gdy skarga dotyczy spraw, o których mowa w art. 3 P.p.s.a., tj. spraw należących do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku gdy skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna, to również niedopuszczalny jest wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a. (patrz m.in. postanowienie NSA: z 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OZ 325/14, z 31 stycznia 2023 r. o sygn. III OZ 20/23 – wszystkie powołane orzeczenia są dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z kolei drugie stanowisko wychodzi z założenia, że w przypadku złożenia wniosku o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a. należy odróżnić etap orzekania przez sąd co do dopuszczalności samej skargi od orzekania w przedmiocie wniosku o wymierzenie organowi grzywny. Nawet uzasadnione przekonanie organu, że skarga jest niedopuszczalna, bo sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych, nie zwalnia tego organu od obowiązku przekazania tej skargi wraz z odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego. Tego rodzaju wadliwość nie może być eliminowana w drodze nieprzekazania skargi i akt sprawy, ponieważ organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi do sądu administracyjnego, nie jest właściwy do dokonania oceny w przedmiocie dopuszczalności wniesionej skargi (patrz m.in. postanowienie NSA z 10 maja 2023 r., sygn. akt III OZ 216/23 i z 27 czerwca 2023 r. sygn. akt III OZ 300/23, pub. orzeczenia.nsa.gov.pl) . Sąd w składzie rozpoznającym niniejszy wniosek A. A. , co do zasady podziela pierwszy z prezentowanych poglądów, niemniej trzeba zaznaczyć, iż odrzucenie wniosku o którym mowa w art. 55 § 1 p.p.s.a. możliwe jest tylko wówczas, gdy nie doprowadzi to do naruszenia prawa skarżącego do rozpoznania sprawy sądowej. Z tego względu jakiekolwiek wątpliwości co do dopuszczalności skargi wniesionej do sądu administracyjnego powinny przemawiać za koniecznością wymierzenia organowi grzywny oraz oceną tejże skargi na podstawie przekazanych przez organ akt sprawy. Nałożenie grzywny za przekroczenie terminu z art. 54 § 2 p.p.s.a. wiąże się funkcją represyjną, albowiem możliwość nałożenia grzywny na organ realizuje konstytucyjne prawo do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. Wymierzenie grzywny pełni również funkcję prewencyjną, ponieważ służy także zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości, tak przez ukarany organ, jak i przez pozostałe organy. Innymi słowy względy ekonomiki procesowej przemawiają za odrzuceniem wniosku o wymierzenie grzywny jedynie wówczas, gdy w postępowaniu w przedmiocie wymierzenia grzywny możliwa jest jednoznaczna i kategoryczna ocena, iż skarga, której przekazania domaga się wnioskodawca, podlega odrzuceniu z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia ryzyka, iż instrument prawny, jakim jest wniosek o wymierzenie grzywny, w skrajnych sytuacjach może posłużyć do paraliżu pracy organów administracji. Tymczasem takie działania skarżącego nie zasługują na ochronę prawną, ponieważ nie są nakierowane na obronę jego interesu prawnego, a zatem stanowią nadużycie przysługującego mu prawa do terminowego załatwienia sprawy. Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych lub sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 136) – por. postanowienia NSA z 26 stycznia 2017 r. sygn. akt: I OZ 81/17, I OZ 83/17, I OZ 84/17, I OZ 85/17, I OZ 86/17, I OZ 88/17, I OZ 89/17, I OZ 90/17 i I OZ 91/17.) Podsumowując, wniosek o wymierzenie grzywny na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a. podlega odrzuceniu wówczas, gdy brak właściwości sądu administracyjnego jest oczywisty. Jeśli w okolicznościach danej sprawy ocena kognicji sądu administracyjnego wymaga analizy akt sprawy, to wówczas sąd winien zastosować art. 55 § 1 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sad, w oparciu o informacje złożone przez stronę oraz na podstawie przesłanych przez Prokuratora akt sprawy, nie jest w stanie jednoznacznie ustalić treści oraz przedmiotu skargi A. A. złożonej za pośrednictwem Prokuratora w dniu 22 czerwca 2022 r. Okoliczność złożenia takiej skargi w dniu 22 czerwca 2022 r. nie budzi wątpliwości – potwierdza ją nie tylko skarżący, ale również Prokurator w swoim piśmie z dnia 04 lipca 2023 r. Niemniej, mimo twierdzeń Prokuratora zawartych w ww. piśmie z 04 lipca 2023 r., w nadesłanych do Sądu aktach [...] brak jest jakiegokolwiek pisma A. A. z tej daty. Powyższe uniemożliwia Sądowi jednoznaczne ustalenie, czy złożona w dniu 22 czerwca 2022 r. w Prokuraturze skarga dotyczy spraw objętych właściwością sądu administracyjnego, czy też nie. Nieprzekazanie tej skargi w terminie określonym w art. 54 § 2 P.p.s.a. rodzi zatem podstawy do uwzględnienia wniosku A. A. o wymierzenia Prokuratorowi grzywny. W tych okolicznościach postanowiono jak w sentencji postanowienia. Sąd uznał jednocześnie, iż grzywna w wysokości i 500 zł spełni swoją funkcję sankcyjną. Sankcja ta musi być z jednej strony dotkliwa, aby organ pamiętał o konieczności terminowego realizacji swojego obowiązku, a z drugiej strony, grzywna nie może być środkiem dyscyplinującym, który istotnie utrudnia czy też dezorganizuje jego pracę, szczególnie w okresie istotnego wzrostu kosztów funkcjonowania jednostek sektora finansów publicznych.