II SPP/Po 117/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 23 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2019 r. , sygn. II SA/Po [...], odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ E. Podrazik Postanowieniem z dnia [...] września 2018 r., sygn. akt II SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę M. K. na wskazane w rubrum postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Pismem z dnia [...] września 2018 roku M. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy i przedłożył kserokopie dokumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia oraz zdrowia jego matki. Przedłożył także prognozę wydatków w miesiącach od stycznia do grudnia 2018 r. (k. 85 – 98 akt sąd.). W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący złożył wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada żadnych dochodów, oszczędności, nieruchomości czy wartościowych przedmiotów. Jednocześnie stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwia mu podjęcie starań o uzyskanie jakiejkolwiek pracy. Wskazał, że nie pozostaje z nikim w warunkach wspólnego gospodarstwa domowego (k. 125 – 126 akt sąd.). W wykonaniu zarządzenia z dnia [...] stycznia 2019 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w tym o wyjaśnienie, czy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami, opisanie wszystkich aktualnych źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych skarżącego oraz innych osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, czy osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej [...] zł, podanie, czy skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają i użytkują pojazdy mechaniczne, czy skarżący posiadał i darował składniki swojego majątku (jeżeli tak to komu i kiedy), przedłożenie kopii rocznego zeznania podatkowego PIT za 2017 oraz 2018 r. skarżącego i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, podanie spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania skarżącego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, przedkładając faktury i rachunki, podanie na podstawie jakiego tytułu prawnego zamieszkuje w [...] przy ul. [...] (k. 5 akt II SPP/Po [...]). W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że ze względu na brak środków do życia nie prowadzi żadnego gospodarstwa domowego, w tym również wspólnego gospodarstwa domowego w rozumieniu wyroków WSA w [...] z dnia [...] lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Kr [...] i WSA w [...] z dnia [...] listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Lu [...], nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych pojazdów mechanicznych, nie darował żadnych składników swojego majątku, nie posiada zeznania podatkowego PIT za 2017 r., bo osoby nie uzyskujące żadnych przychodów są zwolnione z obowiązku składania takiego zeznania, nie posiada rachunków bankowych, nie posiada żadnych źródeł przychodów, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, w tym miesięcznych, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie świadczy żadnej pracy, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy ze względu na stan zdrowia, nie korzysta z pomocy społecznej, wszczęte zostało postępowanie o ustanowienie renty, nie zamieszkuje w [...] przy ul. [...] (k. 17 akt II SPP/Po [...]). Do wezwania dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia [...] kwietnia 2019 r., iż jest w trakcie leczenia astmy oskrzelowej i do dnia [...] kwietnia 2019 r. nie może zgłosić się na [...] (k. 18 akt II SPP/Po [...]). Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po [...], starszy referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), odmówił M. K. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wnioskodawca mimo przesłania pisemnej odpowiedzi na wezwanie skierowane do niego w trybie art. 255 P.p.s.a., w istocie nie wywiązał się w pełni z obowiązku rzetelnego uzupełnienia oświadczenia majątkowego, uchylając się tym samym od złożenia wystarczających wyjaśnień, które pozwoliłyby przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo wezwania wnioskodawca nie złożył informacji umożliwiających pełną ocenę, czy jego sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W szczególności nie podał spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania skarżącego (opłaty za żywność, mieszkanie, leki i leczenie, inne konieczne wydatki), nie przedłożył rachunków i faktur i nie podał z jakich źródeł koszty te ponosi, ani nie wyjaśnił z jakich środków pokrywa koszty bieżącego utrzymania. Ponadto wnioskodawca nie wyjaśnił dlaczego jego stan zdrowia nie pozwala mu zarejestrować się jako bezrobotny w powiatowym urzędzie pracy, a także nie przedstawił w tym zakresie żadnej dokumentacji lekarskiej. Za niewystarczające należy uznać w tym względzie zaświadczenie lekarskie o braku możliwości stawienia się na Policji do dnia [...] kwietnia 2019 roku z powodu astmy oskrzelowej. Wnioskodawca nie wyjaśnił również mimo zadanego pytania jaki tytuł prawny posiada względem nieruchomości położonej przy ulicy [...] w [...] ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Wobec powyższego przyjąć należało, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący podważył zasadność wzywania go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniósł, że jego stan zdrowia nadal uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej i rejestrację w urzędzie pracy, a stan zdrowia jego matki wymaga stałej opieki. Podkreślił, że nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym "w sposób wykraczający poza korzystanie z jej wsparcia przy zapewnianiu mu dachu nad głową i pożywienia". Wskazał, że nie ma żadnych źródeł dochodów i oszczędności, wobec czego nie uczestniczy w ten sposób w żadnym gospodarstwie domowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą wojewódzkiego sądu administracyjnego jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprzeciwu należy na wstępie wyjaśnić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że wyjaśnienia przedstawione przez M. K. w treści formularza wniosku o prawo pomocy oraz w nadesłanym wyjaśnieniu nie dają podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca nie wywiązał się bowiem z obowiązku rzetelnego uzupełnienia oświadczenia majątkowego, uchylając się tym samym od obowiązku złożenia wystarczających wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, które pozwoliłyby przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, z jego oświadczenia wynikałoby, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z matką, skoro matka "zapewnia mu wyżywienie i dach nad głową", a on zapewnia jej opiekę z uwagi na jej stan zdrowia. Wspólne zamieszkiwanie, finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie bowiem oznaczać wspólne gospodarowanie. Wobec tego skarżący winien przedstawić sytuację finansową i majątkową swojej matki wraz z dokumentami ją potwierdzającymi. Za nietrafne należy przy tym uznać powołanie się przez skarżącego na wyroki WSA w [...] z dnia [...] lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Kr [...] i WSA w [...] z dnia [...] listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Lu [...], albowiem zapadły one w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. Sąd oceniając, czy w danym przypadku należy przyznać prawo pomocy, nie jest związany definicjami z ustawy o pomocy społecznej, ale wyłącznie dokonuje ogólnej oceny czy wykazano, że wnioskodawca "nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania". Ponadto, opisana w wyrokach sytuacja rodzinna jest odmienna od sytuacji wnioskodawcy. Błędne jest przy tym twierdzenie skarżącego, że z uwagi na brak własnego dochodu nie prowadzi żadnego gospodarstwa domowego. Brak posiadania własnych środków na utrzymanie nie pozbawia bowiem strony przymiotu osoby gospodarującej samodzielnie, lub wspólnie z inną osobą. Dalej wskazać należy, że wnioskodawca nie wyjaśnił, dlaczego jego stan zdrowia nie pozwala mu zarejestrować się jako bezrobotny w powiatowym urzędzie pracy, albowiem w zakresie stanu swojego zdrowia nie przedstawił żadnych zaświadczeń lekarskich, prócz zaświadczenia lekarskiego o przebytej astmie oskrzelowej w kwietniu 2019 r. Oprócz tego w aktach sprawy znajduje się przedłożona w toku postępowania dokumentacja medyczna skarżącego potwierdzająca wystąpienie u skarżącego chorób bakteryjnych, jednakże pochodzi ona z 2010 i z 2011 r., wobec czego nie można uznać jej za aktualną. Skarżący nie przedłożył przy tym żadnego dokumentu, który wykluczałby go z rynku pracy. Jednocześnie Sąd odnotował, że argumentacja skarżącego zmierza ku tezie, że nie jest on w stanie zarobkować, gdyż opiekuje się niepełnosprawną matką. Sąd nie ma podstaw, żeby zaprzeczyć, że skarżący takie obowiązki wobec matki realizuje, jednak skoro opieka nad matką jest tak absorbująca, że wyklucza go z rynku pracy, to oznacza, że de facto wspólnie gospodarują i utrzymują się z emerytury matki w wysokości [...] zł (k. 88 akt sąd.). Zauważyć również należy, że skarżący twierdzi, iż środki z emerytury matki są wydatkowane na jej leczenie, a do dyspozycji miesięcznie pozostaje niewielka kwota. W tym zakresie wnioskodawca szczegółowo opisał sytuację zdrowotną matki podając, że została ona zaliczona do osób niepełnosprawnych ze względu na schodzenia narządu ruchu, nowotwór krwi, schorzenia ortopedyczne, neurochirurgiczne, kardiologiczne, endokrynologiczne, diabetologiczne, okulistyczne i nefrologiczne. Podkreślił, że "to rodzi konieczność sprawowania nad nią opieki i zabezpieczenia środków materialnych na zalecane przez lekarzy specjalistów środki zaopatrzenia medycznego, operacje i zabiegi ratujące życie i zdrowie". M. K. mimo wezwania referendarza sądowego nie przedstawił jednak żadnych dokumentów obrazujących obiektywnie ponoszone koszty leczenia jego matki. Tym samym, poza twierdzeniami, że zamieszkuje i opiekuje się matką wymagającą kosztownego leczenia, nie wykazał, że jej dochody, z których utrzymuje się ona i skarżący, nie pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. W aktach sprawy znajduje się przy tym – nieaktualna już zresztą – prognoza wydatków w miesiącach od stycznia do grudnia 2018 r. (m. in. telefon, internet, tv – [...] zł miesięcznie, opał średnio [...] zł miesięcznie, ubezpieczenie na życie w kwocie [...]zł co drugi miesiąc, leki podstawowe dla matki w kwocie [...]zł miesięcznie, koszty przejazdów w kwocie [...]zł miesięcznie, [...] zł za prąd co drugi miesiąc), jednakże pomimo wystosowanego wezwania skarżący nie przedłożył żadnych rachunków i faktur potwierdzających deklarowane kwoty. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należało, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musiał odmową przyznania tego prawa. Konkludując, w niniejszej sprawie całościowy obraz sytuacji M. K. nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Skarżący zamieszkuje i opiekuje się matką, która udziela mu środków utrzymania z otrzymywanej emerytury. Skarżący twierdzi, że budżet jego matki obciążają koszty leczenia, jednak nie udokumentował tych kosztów. Wskazywał też, że jego stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia, lecz również nie wykazał, że jest niezdolny do pracy. Odnosząc się natomiast do zestawienia wydatków Sąd zauważa, że (jak twierdzi skarżący) pochodzi ono z lat 2014-2015 (por. treść pisma z dnia [...] września 2018 r., k. 81 – 82 akt sąd.), a ponadto zawiera znaczące składniki, które wymagałyby udokumentowania (koszty przejazdów – [...] zł, koszty leków [...] zł miesięcznie, telefon, Internet, TV – [...] zł, ubezpieczenie na życie – [...] zł co dwa miesiące), a skarżący mimo wezwania referendarza sądowego tego nie uczynił. Tymczasem rolą osoby wnioskującej o przyznanie zwolnienia z kosztów i ustanowienie pełnomocnika jest "wykazanie", że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. "Wykazanie" oznacza pewną aktywność o charakterze dowodowym, a przejawiać się ona powinna nie tylko w prezentowaniu określonych tez, ale też w dostarczeniu materiałów pozwalających na ich weryfikację. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 oraz art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ E. Podrazik