III SA/Po 10/11

Dnia 24 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak ( spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi B. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 04 listopada 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 1 czerwca 2010r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 04 listopada 2011 numer [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego( Dz.U z 2000r., Nr 98, poz. 1071, tekst jednolity ze zmianami) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585, tekst jednolity ze zmianami) orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 01.06.2010r. Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia, do zapłaty których B. R. została zobowiązana na podstawie decyzji z dnia 19.08.2009r. nr [...] oraz decyzji zmieniającej z dnia 08.12.2009r., przenoszących jako na spadkobiercę odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek powstałych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez jej męża - L. R. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, iż w dniu 16.01.2007r. B. R. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez zmarłego w dniu 27.11.2006r. męża – L. R. Postanowieniem z dnia 09.02.2007r. Zakład zawiesił postępowanie w sprawie rozpatrywania wniosku o umorzenie do czasu rozstrzygnięcia spraw spadkowych. W dniu 11.01.2008r. do Zakładu wpłynął od kolejny wniosek o umorzenie. Wniosek został włączony do akt sprawy rozpatrywanej na podstawie wniosku o umorzenie z dnia 16.01.2007r. Po wydaniu i uprawomocnieniu się decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy, Zakład mając na uwadze zapis art.97 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 tekst jednolity ze zmianami) wydał w dniu 25.09.2009r. postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania w przedmiotowej sprawie. W decyzji Zakład podniósł, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Po zmarłym mężu pozostały ruchomości o łącznej wartości [...] zł i nieruchomość o wartości [...] zł, które wnioskodawczyni przejęła w drodze spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Nadto uzyskuje dochód z tytułu świadczenia rentowego, zasiłku pielęgnacyjnego i rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na uczącą się w szkole córkę. Jest także właścicielką nieruchomości oraz samochodu osobowego. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, który osiąga dochód. W złożonym kwestionariuszu o sytuacji majątkowej wyraziła chęć spłaty zadłużenia w układzie ratalnym w miesięcznych kwotach około [...] zł. Oprócz zaległości wobec ZUS posiada zaległości wobec Urzędu Skarbowego w [...] jako spadkobierca po mężu z tytułu podatku VAT. W ocenie organu nie wykazała okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Wnioskodawczyni nie wykazała, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją oraz członków rodziny możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych. Stwierdzono także, iż L. działalność. prowadził działalność gospodarczą w zakresie: specjalistyczny zakład ślusarsko-blacharski, renowacja obiektów zabytkowych i sakralnych od 01.01.1990r. do 27.11.2006r. /dzień zgonu/ na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dokonanego pod numerem [...]. Działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej decyzją nr [...] Urzędu Miejskiego w [...] z dnia 04.02.2007r. L. R. zmarł w dniu 27.11.2006r. nie pozostawiając testamentu. Nastąpiło dziedziczenie ustawowe. Postanowieniem z dnia 04.07.2007r. Sąd Rejonowy w W. stwierdził nabycie spadku na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza przez małżonkę – B. R. w całości. W dniu 19.08.2009r. Zakład wydał decyzję przenoszącą na wnioskodawczynię jako na spadkobiercę odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek powstałe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez L. R. W ocenie stanu majątkowego B. R. stwierdzono, iż jest ona wdową, pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Jest właścicielką nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej nr [...], na której Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne. Posiada także samochód marki [...] rocznik 1989, który jest zajęty przez Urząd Skarbowy w [...] Wspólnie z wnioskodawczynią mieszkają i pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym córka A. i syn P. Córka jest panną, uczy się i pozostaje na utrzymaniu matki. Wnioskodawczyni pobiera z OPS zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka w kwocie [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie kosztów dojazdów do szkoły w kwocie [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł wypłacony jednorazowo w miesiącu wrześniu 2008r. i we wrześniu 2009r. oraz zasiłek pielęgnacyjny z tytułu swej niepełnosprawności w kwocie [...] zł. Ogółem wartość zasiłków z dodatkami wynosi [...] zł miesięcznie. Natomiast syn pracuje, przy czym wysokości jego wynagrodzenia wnioskodawczyni nie ujawniła. Stałe wydatki rodziny woda, gaz, prąd, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości, koszty dojazdu do szkoły wynoszą [...] zł miesięcznie. Na zakup węgla i wywóz szamba środki finansowe zostały zebrane przez rodzinę. Oprócz zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. R. posiada zaległości wobec Urzędu Skarbowego w [...] jako spadkobierca po mężu z tytułu podatku VAT. Dalej ZUS stwierdził, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Pierwszą z przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych jest art.28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który pozwala na całkowite lub częściowe umorzenie należności składkowych w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie ZUS po zmarłym mężu pozostały ruchomości o wartości [...] zł i nieruchomość o wartości [...] zł, które wnioskodawczyni przejęła z dobrodziejstwem inwentarza. Pobiera świadczenie rentowe w wysokości aktualnie [...] zł, z którego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym łącznie z Urzędem Skarbowym jest możliwość uzyskania kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Oprócz zaległości składkowych posiada zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego w [...] jako spadkobierca po mężu z tytułu podatku VAT, które jest już dochodzone ze świadczenia rentowego. Okoliczności te w ocenie ZUS pozwalają stwierdzić, iż brak jest możliwości stwierdzenia, iż w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano dalej, iż drugą z przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych jest art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który pozwala na umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Szczegółowe zasady umorzenia należności w tym zakresie zostały uregulowane we wskazanym powyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zakład stwierdził, iż ciężar dowodu w tym zakresie leży po stronie zobowiązanego, który musi wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Na podstawie zebranego materiału dowodowego, postępowania wyjaśniającego oraz złożonego odwołania Zakład stwierdza, że wnioskodawczyni nie udowodniła w sposób przekonywujący okoliczności, które przemawiają za umorzeniem należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. B. R. oprócz posiadanego majątku pobiera świadczenie rentowe i zasiłek pielęgnacyjny. Analiza stanu faktycznego w sprawie daje podstawy do twierdzenia, że spłata przez nią należności z tytułu składek nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. W ocenie ZUS nie wykazano, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawczynię i członków rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazano, iż B. R. nie korzystała z form pomocy z OPS. Nie stwierdzono w postępowaniu wyjaśniającym, że wnioskodawczyni poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Jednocześnie nie sprawuje ona opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Jej choroba ma charakter napadowy, przewlekły z okresami zaostrzeń, ale nie pozbawia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż uzyskuje stały dochód w postaci świadczenia rentowego i zasiłku pielęgnacyjnego. W skardze na powyższą decyzję B. R. zarzucono powierzchowna ocenę materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenie wszystkich zawnioskowanych przez skarżącą dowodów. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie niezależnie od przytoczonych w niej argumentów. Przede wszystkim zauważyć należy, iż z akt sprawy nadesłanych wraz ze skargą sądowi w sprawie wydane zostały łącznie dwie decyzje, z których wynika podstawa roszczenia ZUS wobec skarżącej: - pierwsza decyzja z dnia 03 sierpnia 2009r. o numerze [...] przenosząca odpowiedzialność za długi spadkowe (z tytułu składek) określająca wysokość roszczenia łącznie na kwotę [...] zł (za wskazany tam okres roku 1998) - druga decyzja z dnia 08 grudnia 2009 zmieniająca decyzje z dnia 19 sierpnia 2009r. nr [...] określająca wysokość zadłużenia na kwotę [...] zł. (za wskazane w decyzji okresy lat 1999 – 2002). Z wniosków skarżącej z dnia 16 stycznia 2007r. oraz 10 stycznia 2008r o umorzenie zadłużenia wynika jednoznacznie, iż żądaniem umorzenia objęte są wszelkie zadłużenia wynikające z działalności gospodarczej jej zmarłego męża. Tymczasem w decyzji z dnia 01 czerwca 2010r. jak i następnie w utrzymującej ją w mocy decyzji drugiej instancji odniesiono się wyłącznie do decyzji z dnia 08 grudnia 2009r., przy czym wysokość zadłużenia określając na kwotę [...] zł., a więc w kwocie niższej niż wynika to z tej decyzji. Jednocześnie z uzasadnienia zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej nie wynika w żadnym razie czy toczy się odrębnie inne postępowanie dotyczące zadłużenia wymienionego w decyzji z dnia 03 sierpnia 2009, jak też nie wskazano, dlaczego wysokość zaległości została zmieniona. Przedstawione sądowi akta sprawy pozwalają zatem przyjąć, iż organ w decyzji nie rozpoznał w całości wniosku o umorzenie należności złożonego przez skarżącą. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż choć decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy nie oznacza, że może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje natomiast zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118). Uznaniowa ocena istnienia lub nieistnienia przesłanek skutkujących umorzeniem należności winna być przy tym odzwierciedlona odpowiednio w uzasadnieniu decyzji – zgodnie z rygorami wskazanymi w art. 107 § 3 kpa (wyrok WSA w Warszawie z 15.12.2006 r., III S.A./Wa 2994/06, lex nr 306945; wyrok WSA w Gliwicach z 06.02.2009 r., III S.A./Gl 1421/08, lex nr 484073 ). W omawianej sprawie dokonując takiej kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ nie zadziałał prawidłowo. Nieuwzględnienie bowiem całości obciążeń wynikających z decyzji nakładających obowiązek zapłaty zaległych składek wpływa na nieprawidłową ocenę możliwości płatniczych skarżącej, co skutkuje uznaniem, iż decyzja o odmowie umorzenia zaległości jest decyzją dowolną, albowiem nie oparta na całokształcie materiału dowodowego. Zaznaczyć należy przy tym, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonuje własnych ustaleń stanu faktycznego danej sprawy. Nie jest zatem uprawniony do dociekania przyczyn pominięcia zadłużenia wynikającego z decyzji z dnia 03 sierpnia 2009r. o numerze [...]. Natomiast pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji właściwych wyjaśnień tej kwestii z jednej strony narusza treść art. 107 K.P.A, a z drugiej powoduje, że decyzja ta nie poddaje się kontroli sądowej. W tym miejscu jednak należy odnieść się do zarzutu skargi, w którym B. R. podnosi niedopełnienie przez organ obowiązku przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę (zob. m. in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69 ). Wyjaśnić należy, iż zasada ta nie zwalnia strony z udziału przedstawianiu dowodów, w szczególności takich, co do których wiedzę posiada wyłącznie strona. Nieprzedstawienie takich dowodów na żądanie organu nie może być dla strony okolicznością, z której wywodzi dla siebie korzystne skutki prawne. W niniejszym postępowaniu B. R. winna niezwykle czynnie brać w nim udział, zwłaszcza, iż żąda od organu czynności dla siebie korzystnej a pozostawionej z woli ustawodawcy do uznania ZUS. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m. in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanej z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z 10.10.2007 r., II GSK 176/07, lex nr 399183 ). W ocenie Sądu nie dokonano wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do podjęcia jednoznacznej oceny istnienia przesłanek wskazanych w wyżej wskazanym art. 28 ustawy (ust. 3 pkt 3,5 i 6) jedynie w tym zakresie, iż nie uwzględniono przy ocenie możliwości finansowych skarżącej całości zadłużenia wynikającego z przedłożonych sadowi akt sprawy. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ w decyzji odniesie się do aktualnej wysokości zobowiązania a następnie uwzględni te ustalenia w ocenie stanu majątkowego skarżącej oraz jej możliwości płatniczych. Ze względu na naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł w pkt. 1 wyroku o uchyleniu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tego aktu prawnego.