III SA/Po 1000/15

Dnia 15 lipca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka ( spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska – Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2016 roku przy udziale sprawy ze skarg R i D na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła oddala skargi Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...]Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]r. wydanej w przedmiocie odmowy zwrotu cła w wysokości [...]zł pobranego z tytułu bezprawnego usunięcia spod wspólnej procedury tranzytowej towaru w postaci folii aluminiowej objętego procedurą wspólnego tranzytu wg noty T 1 MRN [...] z dnia [...]r. w szwajcarskim urzędzie celnym . Wydanie powyższej decyzji było wynikiem następujących ustaleń faktycznych: R i D określający się jako prowadzący działalność pod nazwą x spółka cywilna i działając przez pełnomocnika radcę prawnego J wnioskiem z dnia 27.02.2015r. kierowanym do Naczelnika Urzędu Celnego zażądali zwrotu należności celnych wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]r. stwierdzającej powstanie długu celnego w przywozie z tytułu bezprawnego usunięcia spod wspólnej procedury tranzytowej towaru: [...], objętego procedurą wspólnego tranzytu w szwajcarskim urzędzie celnym i określającej jego wysokość na kwotę [...] zł i uznającej za dłużników solidarnych wnioskujących o zwrot oraz podanych we wniosku jako uczestników: [...]. We wniosku wskazano, że w dniu [...]r. w szwajcarskim urzędzie celnym objęto wspólną procedurą tranzytu [...], który to towar przewożony był na zestawie pojazdów. Jako kraj docelowy wskazano Polskę. Towar zabezpieczony był gwarancją generalną. Nadawcą i głównym zobowiązanym była x a odbiorcą y. Jako urząd celny przeznaczenia, w którym należało przedstawić towary w celu zakończenia wspólnej procedury tranzytowej wskazano H , którą to procedurę należało zakończyć w terminie do 23.01.2014r.. Wnioskujący o zwrot był przewoźnikiem przedmiotowego towaru. W uzasadnieniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą zwrotu organ wskazał , że zgodnie z art. 239 WKC należności celne podlegają zwrotowi w sytuacjach innych nie te określone w art. 236-238 WKC – określonych zgodnie z procedurą Komitetu oraz wynikających z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej. We wniosku o zwrot cła strona podniosła, że usunięcie towaru spod wspólnej procedury tranzytu nastąpiło wskutek nieprecyzyjnych instrukcji , co doprowadziło do dostarczenia towaru bezpośrednio do jego odbiorcy bez wykonania obowiązku jego przedstawienia w wyznaczonym urzędzie celnym ( H ). Po rozładunku towar został zużyty do produkcji. Powyższe okoliczności wynikały z braku doświadczenia kierowcy, który nie miał uprzednio do czynienia z analogicznymi procedurami celnymi. Kierowca uznał, że dopełnił wszystkie wymagane warunki formalne dotyczące przewozu towarów. Zawiódł element kontroli nad pracą kierowcy, co zdarzyło się pierwszy lat w wieloletniej historii firmy. W ocenie organu II instancji z powyższych okoliczności wynika, że w sprawie nie doszło do świadomego oszustwa osób zainteresowanych. Doszło natomiast niewątpliwie do zaniedbania w zakresie kontroli pracy kierowcy, co doprowadziło do usunięcia towaru spod dozoru celnego. Towar dostarczono na skutek nieprecyzyjnych instrukcji nadawcy towaru - x, za którego działanie odpowiada strona wnioskująca o zwrot cła. Wprawdzie nie ma dowodów na konieczność uznania, że szwajcarska firma doprowadziła do zaniedbania, jednak takie cechy można ostatecznie przypisać wnioskodawcy. Zawiódł jego element kontroli nad kierowcą dokonującym przewozu ładunku. Strona winna mieć świadomość, że sporny towar musi zostać oclony. Strona przeniosła obowiązek dochowania reguł procedury celnej na osobę samego niedoświadczonego pracownika (kierowcę). Jeżeli kierowca otrzymał instrukcje od firmy x, to za działanie tego podmiotu również odpowiada wnioskodawca, jako "osoba zainteresowana" w rozumieniu przepisów prawa celnego ( art. 239 WKC i art. 899 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego do WKC ). Adresatami powyższej decyzji były podmioty : [...] W skargach do WSA w Poznaniu skarżący reprezentowani przez wspólnego pełnomocnika radcę prawnego J wnieśli o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając jej : 1. nieważność postępowania poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa - decyzję wydano na skutek jednego postępowania wobec dwóch stron podczas gdy winny toczyć się dwa odrębne postępowania , - decyzję wydano wobec spółki cywilnej podczas gdy należało wydać dwie odrębne decyzje wobec wspólników spółki, - decyzję skierowano wobec osoby niebędącej stroną – wobec spółki cywilnej, a nie wobec jej wspólników 2. naruszenie przepisów postępowania poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji mimo szeregu naruszeń prawa materialnego dokonanych przez ten organ - art. 180, 187 i 122 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie dowodu z przesłuchania kierowcy na okoliczność popełnionych przez niego błędów 3. naruszenie prawa materialnego – art. 239 KWC - poprzez błędne przyjęcie braku podstaw do zwrotu cła na skutek zaniedbania osoby trzeciej , - poprzez uznanie, że strona odpowiada za działania osoby trzeciej na które nie miała wpływu. W ocenie strony skarżącej postępowanie celne winno być prowadzone odrębnie wobec dwóch wspólników spółki cywilnej a nie wobec samej spółki. Organ był zobowiązany wobec tego do wydania odrębnych decyzji dla każdego wspólnika spółki. Organ nie dokonał wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, gdyż należało przesłuchać kierowcę na okoliczność tego, czyje instrukcje doprowadziły go do błędnego zachowania skutkującego usunięciem towaru spod dozoru celnego. Jako działania wnioskodawcy należy traktować działania m. in. jego pracowników, ale nie osób trzecich, niezwiązanych z nim bezpośrednio. Nie można obciążać strony odpowiedzialnością za błędy pracownika wywołane działaniem osób trzecich. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty i tezy zawarte w uzasadnieniu swojego postanowienia. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2015r. WSA w Poznaniu połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg obu skarżących (k. 54 akt sądowych). Na rozprawie przed Sądem w dniu 13.07.2016r. pełnomocnik skarżących zgłosił kolejny zarzut błędnych ustaleń dokonanych przez organ , który dając wiarę oświadczeniom skarżących o braku możliwości kierowania zachowaniem kierowcy jednocześnie przyjął, iż ze strony skarżących nastąpiło ewidentne zaniedbanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje : Skarga okazała się nieuzasadniona. Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, że organy nie naruszyły przepisów prawa procesowego i prawa materialnego w sposób uprawniający Sąd do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Wskazać należy przede wszystkim, że stronami postępowania byli wspólnicy spółki cywilnej , a nie sama spółka jako odrębny podmiot prawny. Wszystkie pisma procesowe, a przede wszystkim decyzje wydawane w sprawie były adresowane do wspólników spółki wymienionych z imienia i nazwiska a nie do danej spółki. Ich doręczenie odbyło się w prawnie przewidziany sposób, czyli za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika radcy prawnego J. W toku prowadzonego postępowania przed organem I i II instancji pisma i czynności procesowe organów były wobec tego kierowane wobec osób fizycznych wspólników spółki, a nie wobec samej spółki cywilnej ( m. in. k.22, 28, 44, 70,77 ). To wspólnicy a nie spółka byli adresatami skarżonej decyzji. Również pierwotna decyzja organu I instancji z dnia 21.10.2014 r. stwierdzająca powstanie długu celnego była adresowana do R i D prowadzących działalność pod nazwą [...] ( k. 20 ). Wspólnicy byli reprezentowani przez radcę prawnego na podstawie pełnomocnictwa z dnia 26.02.2015 r. ( k. 3 akt ). Pełnomocnictwo było udzielone przez wspólników a nie przez spółkę jako odrębny podmiot. Pisma były doręczane pełnomocnikowi wspólników spółki jako osób fizycznych w trybie art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej ( na adres kancelarii prawnej radcy prawnego – pełnomocnika ). Niezasadne były wobec tego w ocenie Sądu zarzuty strony dotyczące naruszenia prawa procesowego, które skutkować miało nieważnością zaskarżonej decyzji. Należy zauważyć, że pojęcie strony zdefiniowane w art. 133 O.p. nie jest tożsame z pojęciem podatnika w rozumieniu art. 7 O.p. (I SA/Kr 1004/07, wyrok z 8.05.2008r., Lex nr 510024). W świetle przepisów Ordynacji podatkowej (O.p.) w przypadkach, w których ustawa podatkowa przyznaje spółce cywilnej podmiotowość podatkową poprzez ustanowienie jej na gruncie tej ustawy podatnikiem, płatnikiem lub inkasentem, stroną postępowania podatkowego w zakresie praw i obowiązków wynikających z tejże podmiotowości jest spółka cywilna ona tez powinna być adresatem decyzji podatkowej jako podmiot samodzielny, odrębny od wspólników (art. 115 Op). Oceniając osobowość prawnocelną spółki cywilnej należy zwrócić uwagę na zmienność poglądów sądów administracyjnych do czasów transformacji gospodarczej. W wyroku NSA z 17.09.1999r. wydanego w sprawie V SA 100/99 , Lex nr 657763 Sąd stwierdził: "Spółka cywilna nie mająca osobowości prawnej jest niewątpliwie jednostką organizacyjną" Obecnie dominuje pogląd o braku podmiotowości prawnocelnej spółki cywilnej. Tak więc wydanie decyzji prawnocelnej , której adresatem jest spółka cywilna a nie jej wspólnicy skutkuje w istocie nieważnością wydanych decyzji. W omawianej sprawie decyzje celne wydane jednak zostały na wspólników imiennie a doręczenie nastąpiło ich pełnomocnikowi (działającemu w oparci u o udzielone jemu przez wspólników a nie spółkę cywilną, pełnomocnictwo) na adres kancelarii. W omawianej sprawie prowadzono jedno postępowanie wywołane wspólnym wnioskiem skarżących od początku bowiem reprezentował ich jeden i ten sam pełnomocnik i podyktowane to było względami ekonomiki procesowej. Strony postępowania podatkowego miały zapewniony czynny udział w tym postępowaniu działając przez swojego pełnomocnika. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przez organ celny przepisów materialnych Sąd ocenia, że był on niezasadny . Bezspornym w sprawie było to, że doszło do powstania długu celnego z tytułu bezprawnego usunięcia spod wspólnej procedury tranzytowej towaru objętego procedurą wspólnego tranzytu i były podstawy do stwierdzenia powstania długu celnego. Organ celny określił decyzją jego wysokość i został on zapłacony. Kwestią objętą tym postępowaniem jest rozstrzygnięcie czy skarżący mieli prawo w tak ustalonym stanie faktycznym, do zwrotu zapłaconych należności celnych. Skarżący stwierdzają, że mieli prawo do zwrotu zapłaconych należności celnych z powołaniem się na przepis art. 239 WKC i art. 900 ust. 1 pkt o rozporządzenia wykonawczego. Zgodnie z art. 239 WKC (Wspólnotowy Kodeks Celny wprowadzony rozporządzeniem Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992r. , Dz.U.UE L z dnia 19.10.1992r. utracił moc obowiązującą 1.05.2016r.) należności celne podlegają zwrotowi w sytuacjach innych niż te, określone w art. 236-238 WKC określonych zgodnie z procedurą Komitetu oraz wynikających z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem osoby zainteresowanej. Zgodnie z art. 899 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego do WKC (rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2454 z 2 lipca 1993r. wprowadzającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego WKC (Dz. Urz. WE L 253) w rozumieniu art. 239 WKC oraz art. 899 tego rozporządzenia "zainteresowana osoba" oznacza osobę lub osoby określone w art. 878 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego lub ich przedstawiciela oraz każdą osobę biorącą udział w dopełnianiu formalności celnych w odniesieniu do danych towarów lub osobę, która udzieliła instrukcji koniecznych w celu dopełnienia tych formalności. W art. 878 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest mowa o osobach, które uiściły należności celne, lub które są zobowiązane do ich uiszczenia bądź o osobach, które przejęły ich prawa i obowiązki. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy obu instancji zasadnie przyjęły, że nie ma podstaw z art. 239 WKC do zwrotu skarżącym przedmiotowych należności celnych, gdyż skarżący to osoby zainteresowane w rozumieniu tego przepisu a ponadto w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja spowodowana ich ewidentnym zaniedbaniem jako osób zainteresowanych. We wniosku o zwrot cła strona podniosła, że usunięcie towaru spod wspólnej procedury tranzytu nastąpiło wskutek nieprecyzyjnych instrukcji udzielonych kierowcy , co doprowadziło do dostarczenia towaru bezpośrednio do jego odbiorcy bez wykonania obowiązku jego przedstawienia w wyznaczonym urzędzie celnym ( H ). Po rozładunku towar został zużyty do produkcji. Powyższe okoliczności wynikały z braku doświadczenia kierowcy, który nie miał uprzednio do czynienia z analogicznymi procedurami celnymi. Kierowca uznał, że dopełnił wszystkie wymagane warunki formalne dotyczące przewozu towarów. Zawiódł element kontroli nad pracą kierowcy, co zdarzyło się pierwszy lat w wieloletniej historii firmy. W ocenie Sąd organ II instancji zasadnie stwierdził, że z powyższych okoliczności wynika, iż w sprawie nie doszło do świadomego oszustwa osób zainteresowanych. Doszło natomiast niewątpliwie do zaniedbania w zakresie kontroli pracy kierowcy, co doprowadziło do usunięcia towaru spod dozoru celnego. Towar dostarczono na skutek nieprecyzyjnych instrukcji nadawcy towaru - x, za którego działanie odpowiada - wbrew zarzutom skargi - strona wnioskująca o zwrot cła. W tym miejscu należy stwierdzić, że brak dostatecznych ustaleń organu w zakresie zaniedbań nadawcy towaru nie jest dla sprawy istotne bowiem cechę zaniedbania można ostatecznie przypisać wnioskodawcy. Zawiódł jego element kontroli nad kierowcą dokonującym przewozu ładunku. Strona jako przewoźnik z wieloletnim doświadczeniem zawodowym (wg. jej oświadczenia) winna mieć świadomość, że sporny towar musi zostać oclony. Strona przeniosła obowiązek dochowania reguł procedury celnej na osobę samego niedoświadczonego kierowcy. Strona nie zachowała należytej staranności w zakresie nadzoru nad kierowcą dokonującym przewozu spornych towarów ( zob. też wyrok ETS z dnia 20.11.2008 r., sygn.. C-38/07 ). Jeżeli kierowca otrzymał instrukcje od firmy x, to za działanie tego podmiotu również odpowiada wnioskodawca, jako "osoba zainteresowana" w rozumieniu przepisów prawa celnego ( art. 239 WKC i art. 899 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego do WKC ). W sprawie występują dłużnicy solidarni: przewoźnik, nadawca i odbiorca towaru, zatem wszystkie te osoby to "osoby zainteresowane" w rozumieniu przepisu art. 239 ust. 1 WKC w zw. z art. 899 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego . Nadawca uiścił należności celne , wszystkie trzy osoby biorące udział w omawianych czynnościach były zobowiązane solidarnie do uiszczenia należności celnych (art. 878 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego). Co do kwestii oceny czy zachowanie skarżących uznać należało za oczywiste zaniedbanie w rozum. przepisu art. 899 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego: organ celny stwierdził, że skarżący winni tak zorganizować proces przewozu towaru i nadzoru nad nim, żeby został on dokonany w prawidłowy sposób, zgodnie z wszystkim przepisami prawa, w tym prawa celnego. Zachowanie skarżących zdaniem organu wyczerpuje wszystkie cechy charakteryzujące takie zachowanie. W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił, że skarżący dopuścili się oczywistego zaniedbania. Na międzynarodową trasę wprowadzili kierowcę bez doświadczenia, mając wiedzę o złożonym charakterze przepisów celnych w omawianej sprawie, nie prowadzili właściwego dozoru nad kierowcą. Brak uprzedniego poinstruowania kierowcy o obowiązku podstawienia towaru do oclenia we właściwym terminie i miejscu, brak monitorowania pracy kierowcy w szczególności po przekroczeniu granicy . Rację więc ma organ celny, że zwrot lub umorzenie należności celnych to sytuacje wyjątkowe, mogące być przyznane tylko w określonych warunkach i w precyzyjnie wskazanych okolicznościach a przede wszystkim stanowią one wyjątek od ogólnego reżimu prawnego przywozu i wywozu towarów. Tak więc jako wyjątek od zasady wszelkie odstępstwa muszą być interpretowane w sposób ścisły. Tak samo więc rozumienie pojęcia " oczywiste zaniedbanie" należy ująć ściśle. Ta oczywistość to sytuacja uchwytna bez głębszej analizy bo oczywista. Oczywistym więc zaniedbaniem dla Sądu jest owa lekkomyślność w wyborze niedoświadczonego kierowcy i niedbałość o szczegółowy dla niego instruktaż. Reasumując , organ celny dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji. Nie doszło wobec tego do naruszenia art. 180, 187 i 122 Ordynacji podatkowej. Skarżący w toku postępowania nie wnioskowali o przeprowadzenie dodatkowego dowodu z przesłuchania kierowcy. Organ II instancji nie miał podstaw by przeprowadzać taki dowód z urzędu. Skarżący sami bowiem przyznawali, że zaniechali odpowiedniego nadzoru nad działaniami kierowcy, co doprowadziło ostatecznie do naruszenia przepisów celnych. Kierowca jest pracownikiem skarżących a nie szwajcarskiej firmy x. Firma ta jest również stroną postępowania z wniosku o zwrot cła i jej pracownik udzielający kierowcy skarżących błędnych informacji także dopuścił się niedbalstwa określonego w art. 239 WKC. Niemniej ustalenie tej ostatniej okoliczności jest bez znaczenia w świetle solidarnej odpowiedzialności , o której mowa powyżej. Ze względu na powyższe okoliczności skargi jako bezzasadne podlegały oddaleniu o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ).