III SA/Po 1010/12

Dnia 15 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi M C i H C na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L z dnia ... r. nr w przedmiocie odmowy zwolnienia z podatku rolnego w 2012 r. I. oddala skargę; II. przyznaje doradcy podatkowemu P H od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...] 2012 r. Burmistrz Miasta K, na podstawie art. 207, art. 210 i art. 226 Ordynacji podatkowej odmówił zwolnienia M C i H C z podatku rolnego w 2012 r. z tytułu nabycia gruntów rolnych przeznaczonych na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub powiększenie już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strony złożyły w dniu 28 grudnia 2010r. informację o gruntach IG-1 dokonując zgłoszenia do opodatkowania gruntów rolnych o pow. 6.2138 ha. Zostały one zakupione w dniu 17 grudnia 1992 r. od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, a H C jako członek tej spółdzielni przekazał jej nabyte działki jako swój wkład gruntowy. W dniu 8 września 2011 r. RSP wydała państwu C przedmiotowe grunty i nastąpiło przeniesienie obowiązku podatkowego od dnia 1 października 2011 r. (ze spółdzielni na właścicieli). Organ I instancji decyzją z 13 lutego 2012 r. dokonał wymiaru podatku rolnego za 2012 r. w kwocie 1.345,00 zł, a M C oraz H C wnieśli od niej odwołanie do SKO w L. Wystąpili oni jednocześnie z wnioskiem o zwolnienie z tego podatku na podstawie art. 12 ust. 1 pkt. 4 ustawy o podatku rolnym. Zgodnie z tym przepisem można zwolnić z podatku grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego będące przedmiotem prawa własności – nabyte w drodze umowy sprzedaży. Ustawa nie przewiduje wobec tego zwolnienia w przypadku wydania gruntów będących wkładem członkowskim spółdzielni produkcyjnej jej byłemu członkowi. Ponadto M i H C mieli prawo do ubiegania się o zwolnienie posiadanych gruntów z podatku rolnego, ale tylko w okresie 5 lat od dnia nabycia ich od spółdzielni (art. 12 ust. 3 ustawy). W odwołaniu od tej decyzji M C oraz H C podnieśli zarzut bezprawnego zmniejszenia ich gruntów o 1,5 ha z powodu utworzenia na nich drogi dojazdowej do gruntów RSP w P, braku prawidłowych pomiarów geodezyjnych, podwyższenia podatku rolnego o 100 % w porównaniu do 2011 r. Odwołujący wskazali ponadto, że powodem zwolnienia z podatku ma być klęska wymarznięcia zboża (pszenicy ozimej) i związane z tym poważne straty finansowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że podatnicy stracili prawo do ubiegania się o przedmiotowe zwolnienie po upływie 5 lat od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawarto umowę sprzedaży gruntu w 1992 r. Przepisy prawa nie przewidują zwolnienia w przypadku gruntów będących prawem własności, lecz uzyskanych w wyniku wydania gruntów będących uprzednim wkładem członkowskim spółdzielni produkcyjnej jej byłemu członkowi. Podnoszone w odwołaniu okoliczności dotyczące klęski żywiołowej mogą być natomiast podstawą do ubiegania się odrębnym wnioskiem o zastosowanie instytucji umorzenia zaległości podatkowych na podstawie art. 67 a §1 pkt. 3 O. p. W skardze do WSA w Poznaniu M C oraz H C podnieśli w szczególności okoliczności dotyczące wybudowania drogi dojazdowej na spornej nieruchomości oraz wskazali nieprawidłowości wynikające z działalności pracowników RSP w P. Skarżący zakwestionowali też powierzchnię działek stanowiących ich współwłasność, wynikającą z ewidencji gruntów i budynków Starosty K i wnieśli o zwolnienie ich z podatku rolnego "na okres 5 lat kalendarzowych licząc od decyzji Sądu." Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Podkreślono też, że weryfikacja zarzutów zawartych w skardze jest niemożliwa w ramach przedmiotowego postępowania podatkowego. Pismem z dnia 8 lutego 2013 r. pełnomocnik strony skarżącej ustanowiony z urzędu - doradca podatkowy P wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając dokonanie błędnej wykładni art. 12 ust. 1 pkt. 4 lit. a w zw. z art. 12 ust. 3 ustawy o podatku rolnym, naruszenie art. 122 O.p. i niezasadną odmowę zwolnienia stron z podatku rolnego za 2012 r. W uzasadnieniu pisma wskazano, że podatnicy mimo formalnego nabycia gruntów rolnych w dniu 17 grudnia 1992 r. nigdy nie mogli ich faktycznie użytkować, gdyż były one oddane do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej jako wkład gruntowy do tej Spółdzielni. Grunty te zostały wydane skarżącym dopiero w dniu 8 września 2011 r. i wtedy można było je przeznaczyć na powiększenie gospodarstwa rolnego. 5 letni termin wskazany w art. 12 ust. 3 ustawy o podatku rolnym winien więc być liczony nie od 1992 r. ( jak zakładają organy ), lecz od 8 września 2011 r. W ocenie pełnomocnika bieg terminu do złożenia wniosku o zastosowanie zwolnienia podatkowego uległ zawieszeniu na okres, w którym podatnicy nie mogli faktycznie przeznaczyć nabytego gruntu na powiększenie lub utworzenie gospodarstwa rolnego. Dopiero zatem po ustaleniu okoliczności dotyczących nabycia i objęcia przez skarżących we władanie nabytych gruntów powinno nastąpić rozstrzyganie i orzekanie o zastosowaniu zwolnienia w podatku rolnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2002, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji. Stwierdzenie zatem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a. Ponadto Sąd orzeka w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Jednocześnie Sąd nie jest uprawniony do merytorycznego orzekania w przedmiocie rozpoznawanej sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 217 Konstytucji RP nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Przepis ten dotyczy niezwykle ważnej kwestii, gdyż ogranicza swobodę organów administracji publicznej w zakresie nie tylko związanym z finansami państwa, ekonomicznymi podstawami jego działalności, ale także sfery wolności i praw człowieka i obywatela. Artykuł 217 kładzie bowiem kres możliwościom nakładania podatków i danin publicznych, ustalania stawek podatkowych, zasad przyznawania ulg i umorzeń, jak również zwolnień od podatku w innej formie niż w drodze ustawy. Ta sfera życia poddana została wyłącznie regulacjom ustawowym, a więc znajduje się w dziedzinie właściwości organów władzy ustawodawczej ( zob. W. Skrzydło, komentarz do art. 217 Konstytucji RP ). Norma z art. 217 Konstytucji RP nie oznacza tylko obowiązku uregulowania powyższych kwestii wyłącznie w trybie ustawy. Zgodnie bowiem z zasadą określoności, powyższe elementy powinny być w akcie rangi ustawowej w sposób bardzo precyzyjny, przejrzysty i jasny uregulowane ( zob. wyrok NSA z 12 listopada 2010 r., sygn. akt I FSK 1957/09, lex nr 744502 ). Trzeba też zwrócić uwagę na przepis art. 84 Konstytucji, w myśl którego każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Wspólne dobro publiczne wymaga bowiem odpowiedniego rozłożenia ciężarów niezbędnych, by państwo mogło istnieć i działać w interesie społeczeństwa. Obowiązek ten jest rozumiany bardzo szeroko i dotyczy każdego, chociaż oczywiście w różnym stopniu, zależny jest od sytuacji finansowej i rodzaju prowadzonej działalności ekonomicznej (zob. W. Skrzydło, komentarz do art. 84 Konstytucji RP). Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie konstytucyjnej i orzecznictwie sądowym wszelkie przepisy dotyczące ulg i zwolnień podatkowych stanowią wyjątek od zasady powszechności opodatkowania wynikającej z art. 84 Konstytucji RP i dlatego powinny być interpretowane ściśle. Ustawodawca posiada przy tym swobodę w określaniu warunków skorzystania z ulg i zwolnień podatkowych. Nie można jednak domniemywać czy uzupełniać przesłanek skorzystania z nich w drodze wykładni celowościowej, jeżeli nie zostały one wyraźnie przewidziane w przepisach prawnych (zob. m. in. wyrok WSA w Poznaniu z 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Po 372/11, lex nr 1087622). Art. 12 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (j. t. – Dz. U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969 ze zm.) stanowi, że zwalnia się od podatku rolnego grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub powiększenie już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha: a) będące przedmiotem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego, nabyte w drodze umowy sprzedaży, b) będące przedmiotem umowy o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, c) wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, objęte w trwałe zagospodarowanie. Okres zwolnienia, o którym mowa w ust. 1 pkt 4, wynosi 5 lat, licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawarto umowę sprzedaży gruntów lub prawa wieczystego użytkowania, ustanowiono prawo wieczystego użytkowania gruntów lub objęto grunty w trwałe zagospodarowanie w drodze umowy (art. 12 ust. 3 powołanej ustawy). Powyższe regulacje prawne wprowadzają zwolnienie podatkowe o charakterze przedmiotowym, ale możliwość skorzystania z niego jest zależna od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych stwierdził, że nie zachodziły one w niniejszej sprawie i dlatego zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Sporne grunty zostały zakupione w dniu 17 grudnia 1992 r. od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej , a H C jako członek tej Spółdzielni przekazał jej nabyte działki jako swój wkład gruntowy. W dniu 8 września 2011 r. RSP wydała skarżącym przedmiotowe grunty i w ocenie organów nastąpiło przeniesienie obowiązku podatkowego (ze spółdzielni) na małżeństwo C. Zdaniem Sądu skarżący mogli powoływać się na zwolnienie podatkowe wskazane w art. 12 ust. 1 pkt. 4 a w zw. z art. 12 ust. 3 ustawy o podatku rolnym jedynie w okresie 5 lat od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawarto umowę sprzedaży gruntów (czyli po grudniu 1992 r.). Możliwość taka wynika wprost z przepisów ustawy podatkowej, które nie mogą być interpretowane w drodze wykładni rozszerzającej, niedopuszczalnej w zakresie przepisów regulujących kwestie zwolnień podatkowych. Niezasadny jest wobec tego pogląd pełnomocnika strony, że 5-letni termin wskazany w art. 12 ust. 3 ustawy o podatku rolnym winien być liczony nie od 1992 r. (jak twierdzą organy), lecz od 8 września 2011 r. Z żadnych przepisów prawnych nie wynika bowiem, że bieg terminu do złożenia wniosku o zastosowanie zwolnienia podatkowego może ulec zawieszeniu na okres, w którym podatnik nie mógł faktycznie przeznaczyć nabytego gruntu na powiększenie lub utworzenie nowego gospodarstwa rolnego. Przepisy prawa nie przewidują też zwolnienia w przypadku gruntów będących prawem własności, lecz uzyskanych w wyniku wydania gruntów, będących uprzednim wkładem gruntownym do spółdzielni produkcyjnej, jej byłemu członkowi. Podkreślić należy, że możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego jako określonego przywileju finansowego ma charakter fakultatywny, a podatnik chcący powołać się na takie zwolnienie musi mieć świadomość konieczności spełnienia precyzyjnych i jednoznacznych przesłanek ustawowych. W opinii Sądu organy obu instancji prawidłowo więc stwierdziły brak podstaw do zwolnienia M C i H C z podatku rolnego w 2012 r. z tytułu nabycia gruntów rolnych przeznaczonych na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub powiększenie już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha. Skarżący powoływali się w toku postępowania i we wniesionej skardze na okoliczności dotyczące m. in. bezprawnego zmniejszenia ich gruntów o 1,5 ha z powodu utworzenia na nich drogi dojazdowej do gruntów RSP , braku prawidłowych pomiarów geodezyjnych, błędnego oznaczenia powierzchni gruntów w ewidencji gruntów i budynków, podwyższenia podatku rolnego o 100 % w porównaniu do 2011 r. oraz klęski wymarznięcia zboża (pszenicy ozimej). Są to jednak zarzuty, które nie dotyczą merytorycznie kwestii istnienia przesłanek do skorzystania ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 12 ust. 1 pkt. 4 ustawy o podatku rolnym i mogą być rozpatrzone w innych postępowaniach. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. O zwrocie doradcy podatkowemu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu Sąd postanowił natomiast w oparciu o art. 250 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 3 i § 3 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu – (Dz. U. Nr 31, poz. 153).