III SA/Po 1010/15

Dnia 19 kwietnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... z dnia ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... Wnioskiem z dnia 15.01.2015r. J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek . Przedmiotowy wniosek uzasadniał złą sytuacją materialną i zdrowotną. Po rozpatrzeniu wniosku decyzją nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... odmówił umorzenia należności na: 1) ubezpieczenia społeczne: – składki finansowane przez płatnika za okres: od 04/2000 r. do 03/2001 r., od 05/2001 r. do 11/2002 r., od 06/2003 r. do 04/2006 r., od 08/2006 r. do 12/2006 r., od 02/2007 r. do 04/2007 r., od 10/2007 r. do 11/2007 r., 04/2008 r., od 09/2008 r. do 11/2008 r. i od 01/2009 r. do 06/2011 r. w kwocie ... zł – odsetki za zwłokę od składek finansowanych przez płatnika za w/w okres w kwocie ... zł – odsetki za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikiem składek za w/w okres w kwocie ... zł – dodatkowa opłata w kwocie ... zł – koszty upomnienia w kwocie ... zł 2) ubezpieczenie zdrowotne: – składki finansowane przez płatnika za okres: od 04/2000 r. do 03/2001 r., od 05/2001 r. do 11/2002 r., od 07/2003 r. do 04/2006 r., od 09/2006 r. do 12/2006 r., od 02/2007 r. do 04/2007 r., od 10/2007 r. do 11/2007 r. i od 09/2008 r. do 06/2011 r. w kwocie ... zł – odsetki za zwłokę od składek finansowanych przez płatnika za w/w okres w kwocie ... zł – odsetki za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikiem składek za okres: od 12/1999 r. do 11/2002 r., 02/2003 r., od 07/2003 r. do 04/2006 r., od 09/2006 r. do 12/2006 r., od 02/2007 r. do 04/2007 r., od 10/2007 r. do 11/2007 r. i od 09/2008 r. do 09/2009 r. w kwocie ... zł – dodatkowa opłata w kwocie ... zł – koszty upomnienia w kwocie ... zł 3) Fundusz Pracy i FGŚP: – składki za okres: od 02/1999 r. do 03/1999 r., od 03/2000 r. do 12/2006 r., od 02/2007 r. do 04/2007 r., od 10/2007 r. do 11/2007 r. i od 09/2008 r. do 06/2011 r. w kwocie ... zł – odsetki za zwłokę od w/w należności w kwocie ... zł – dodatkowa opłata w kwocie ... zł – koszty upomnienia w kwocie ... zł w oparciu o art. 28 ust. 3a odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na: 1) ubezpieczenia społeczne: – składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek za okres: od 04/2000 r. do 03/2001 r., od 05/2001 r. do 11/2002 r., od 06/2003 r. do 04/2006 r., od 08/2006 r. do 12/2006 r., od 02/2007 r. do 04/2007 r., od 10/2007 r. do 11/2007 r., 04/2008 r., od 09/2008 r. do 11/2008 r. i od 01/2009 r. do 06/2011 r. w kwocie ... zł – odsetki za zwłokę od w/w należności w kwocie ... zł – dodatkowa opłata w kwocie ... zł – koszty upomnienia w kwocie ... zł 2) ubezpieczenie zdrowotne: – składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek za okres: od 04/2000 r. do 03/2001 r, od 05/2001 r. do 11/2002 r, od 07/2003 r. do 04/2006 r., od 09/2006 r. do 12/2006 r., od 02/2007 r. do 04/2007 r., od 10/2007 r. do 11/2007 r. i od 09/2008 r. do 06/2011 r. w kwocie ... zł – odsetki za zwłokę od w/w należności w kwocie ... zł – dodatkowa opłata w kwocie ... zł – koszty upomnienia w kwocie ... zł 3) Fundusz Pracy: – składki za okres: od 02/1999 r. do 03/1999 r., od 03/2000 r. do 12/2006 r., od 02/2007 r. do 04/2007 r, od 10/2007 r. do 11/2007 r. i od 09/2008 r. do 06/2011 r. w kwocie ... zł – odsetki za zwłokę od w/w należności w kwocie ... zł – dodatkowa opłata w kwocie ... zł – koszty upomnienia w kwocie ... zł W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne w kwocie ... zł. netto. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości ... zł netto. Trwale zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomości. Dokonano zajęcia komorniczego w stosunku do świadczenia emerytalnego. Stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat wynoszą 200 zł, koszty leczenia 150 zł, a inne wydatki 200 zł. Nie wskazano na trudności w regulowaniu bieżących opłat, czy też konieczność z korzystania z pomocy społecznej, co zdaniem organu byłoby formalnym potwierdzeniem trudnej sytuacji finansowej. Aktualnie prowadzona egzekucja jest skuteczna wobec świadczenia emerytalnego. W ocenie organu zobowiązany cierpi na chorobę przewlekłą – rak jelita grubego, co potwierdza przedstawiona dokumentacja medyczna ,jednak z uwagi na otrzymywanie emerytury nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu. Organ uznał, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu aktualna sytuacji materialna, zdrowotna i to, że wnioskodawca pobiera emeryturę prowadzi do wniosku że nie zachodzą przesłanki ujęta w § 3 ust.1 pkt.1- 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr.141 poz. 1365). J. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniósł, że otrzymywana emerytura nie wystarcza na leczenie i ma trudną sytuację materialną. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr ... r. utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu ... r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem organu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wnioskodawca ma trudna sytuacje materialną, jednak średni dochód na członka rodziny jest wyższy do minimum socjalnego. Zobowiązany nie wykazał, że rezygnuje z wykupienia leków, że ma trudności w regulowaniu bieżących należności związanych z odstawowym utrzymaniem. Z otrzymywanego świadczenia emerytalnego skutecznie prowadzona jest egzekucja i kwota po potrąceniach jaką otrzymuje to ... zł. Z dokumentacji medycznej wynika, że stan zdrowia zobowiązanego jest zły – zawał serca, cukrzyca nadciśnienie tętnicze, nowotwór jelita grubego, jednakże środki finansowe jakie posiada zdaniem organu pozwalają na egzekucję należności z tytułu składek bez zagrożenia egzystencji wnioskodawcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. przedstawił argumenty tożsame jak w toku postępowania administracyjnego. Do skargi załączył dokumenty: decyzją Miejsko –Gminnego OPS z dnia ... r., z dnia ... r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia ... r., postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w ... z dnia ... r. o umorzeniu postepowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Dokonując w przedmiotowej sprawie oceny legalności działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślić należy, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane przez Zakład na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oparte są na uznaniu administracyjnym. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż nie uwzględnił i nie ocenił prawidłowo wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: – dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; – sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; – nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; – wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; – naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; – jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Analizując powołane powyżej poszczególne przesłanki umorzenia, za zasadne należy uznać stwierdzenie organu, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie podlegał ocenie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2, 4, 4a powołanej ustawy. Mieszczące się w ramach uznania administracyjnego jest również stanowisko Zakładu, który mając na uwadze aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie stwierdzoną jego bezskuteczność, pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, tym samym nie ma podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 wskazanej ustawy. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art.28 ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Sądu nie dokonano wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do podjęcia jednoznacznej oceny istnienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt.1 powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i dotyczących wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić dochodzonych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny – opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m. in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z 10.10.2007 r., II GSK 176/07, lex nr 399183 ). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (wyrok WSA w Warszawie z 23.11.2007 r., V S.A./Wa 2247/07, lex nr 484964). Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zobowiązanego. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Jest osobą w wieku 67 lat. Otrzymuje emeryturę. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która uzyskuje dochód ... zł netto. Jego stałe wydatki wynoszą 550 złotych, ze świadczenia emerytalnego po potraceniu należności egzekwowanych do wypłaty pozostaje kwota ... zł. Przebył zawał serca choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, nowotwór jelita grubego. Z uwagi na brak środków finansowych nie podejmuje leczenia, nie stać go zakup leków. Zdaniem Sądu nie zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego jest ocena organu, że jeżeli dochód wnioskodawcy pozwala na prowadzenie egzekucji i kwota która pozostaje mu i jego rodzinie na utrzymanie jest wyższa od kwoty średniorocznego minimum socjalnego to nie zachodzi przesłanka określona w pkt 1 ust. 1 § 3 cytowanego wyżej rozporządzenia. Zdaniem Sądu takie ustalenie i ocena organu abstrahują od rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy spowodowanej jego stanem zdrowia. Nie jest właściwym pominiecie w ocenie organu podnoszonej przez stronę okoliczności ,że nie podejmuje leczenia , nie wykupuje leków. Nie jest bowiem zgodne z interesem społeczny stworzenie sytuacji, w której osoba wymagająca leczenia rezygnuje z leczenia – zakup leków, zabiegi operacyjne – z uwagi na konieczność opłacenia należności z tytułu składek. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien powinien dokonać ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego. Przy czym analizując ponownie przesłanki umorzenia zaległości, organ winien mieć na uwadze, iż sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267). W ramach ponownych ustaleń winien wziąć pod uwagę dokumenty przedłożone przez stronę na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, z których wynika, że jest osobą korzystającą z pomocy społecznej i dysponuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ze względu na naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i 80 kpa) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł o uchyleniu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).