III SA/Po 1011/12

Dnia 15 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosków M. B. i P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym. Leśnym oraz podatku od nieruchomości za rok 2012; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 07 listopada 2012 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy (k.62-65 akt sądowych). Skarżący wnieśli sprzeciw (k. 73 akt sądowych), który następnie wycofali (k. 76 i 77 akt sądowych). Uiścili wpis od skargi (k. 89 akt sądowych), a następnie uiścili także opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku oddalającego skargę (k. 106 akt sądowych). W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o odrzuceniu skargi kasacyjnej sporządzonej osobiście przez stronę, skarżący zgłosili żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2013 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy (k.151-152 akt sądowych). Oświadczenia majątkowe okazały się niezgodne z rzeczywistą sytuacją majątkową i rodzinną wnioskodawców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 września 2013 roku, po rozpoznaniu sprawy na skutek wniesienia sprzeciwu, odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy (k163-167 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 roku oddalił zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy (k. 184-186 akt sądowych). W dniu 02 kwietnia 2014 roku skarżący ponownie wystąpili z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 09 kwietnia 2014 roku referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy (k. 227-232 akt sądowych). Na potrzeby rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie praw pomocy referendarz sądowy przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego przedstawia się tak jak to zostało ustalone w postanowieniu referendarza sądowego, które uprawomocniło się z uwagi na cofnięcie sprzeciwu przez wnioskodawców. W dniu 15 kwietnia 2014 roku skarżący złożył sprzeciw. W treści pisma wskazali, że, ich obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w rozstrzygnięciu referendarza sądowego. Niezasadnie jest wskazywanie na posiadanie różnych źródeł przychodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazali warunków do objęcia ich ochroną na zasadzie prawa pomocy. Wyjaśnić zatem należy, że Wnioskodawcy od kilku lat składają na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia majątkowe, w których ujawniają, że ich jedynym źródłem dochodu jest umowa o pracę skarżącego. Dochód rodziny określają na 1.680 zł brutto miesięcznie. Jednocześnie podają, że posiadają grunty rolne o pow. 57,2452 ha i nie wypowiadają się na temat dochodów osiąganych z działalności rolniczej. Oświadczenie majątkowe o powyższej treści Skarżący złożyli także w dniu 31 marca 2014 roku. Natomiast postępowanie prowadzone w trybie art. 255 p.p.s.a. także w tej sprawie ujawniło dodatkowo, że skarżący osiągają dochody również z prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawcy ponad wszelką wątpliwość mają świadomość braków składanych oświadczeń majątkowych. Naczelny Sąd Administracyjny już wielokrotnie, tak jak w niniejszej sprawie, oddalał zażalenia wnoszone na orzeczenia dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy. Ciężar dowodu okoliczności warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Tymczasem kolejne oświadczenie majątkowe, a nadto treść sprzeciwu, w żaden sposób nie pozwalają przyjąć ustalenia, że sytuacja majątkowa Skarżących zmieniła się i aktualnie przedstawia się inaczej niż to miało miejsce na etapie rozstrzygania przy okazji dwóch wcześniejszych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenia majątkowe składane na urzędowym formularzu budzą te same wątpliwości, co dwa wcześniejsze oświadczenia. Z kolei treść sprzeciwu zawiera ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy, a nadto nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Uwzględniając powyższe uznać należało, że wnioskodawcy nie wykazali, że uiszczenie kosztów niniejszego postępowania spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.