III SA/Po 103/19

Dnia 14 maja 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]r. o ustaleniu skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że organ I instancji przyznał stronie środki pieniężne w ramach płatności rolnośrodowiskowej na rok [...]. We wnioskach za poszczególne lata zadeklarowano Pakiet 8 – Ochrona gleb i wód, wariant 8.2.1 – Międzyplon ozimy. W trakcie kontroli wniosku na [...] r. stwierdzono błąd kontroli zobowiązań wieloletnich, czyli brak zadeklarowania programu rolnośrodowiskowego za rok [...]. Z rozmowy telefonicznej przeprowadzonej ze skarżącą miało wynikać, że błąd był następstwem błędnego wypełnienia wniosku przez doradcę rolnośrodowiskowego. Po rozpatrzeniu odwołania strony organ I instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że strona była zobligowana od dnia [...] r. do zrealizowania 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego spełniającego wymogi dla wariantu 8.2 Międzyplon ozimy. W sprawie stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej w ramach programu rolnośrodowiskowego dla pakietu 8 – ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 – międzyplon ozimy, wobec czego stwierdzono kwotę nienależnie pobranych płatności. W skardze do WSA w Poznaniu strona – reprezentowana przez pełnomocnika - wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z powodu naruszenia - § 2 rozporządzenia PRŚ z 2013 r. i art. 5 ust. 1 rozporządzenia UE nr 65/2011. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Strona skarżąca zakwestionowała ustalenia faktyczne stanowiące podstawę decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał, że ustalenia organów obu instancji poczynione w uzasadnieniach ich decyzji nie są pełne, a niektóre ich fragmenty są niezrozumiałe. Organ I instancji stwierdził istnienie błędu w realizacji programu rolnośrodowiskowego, co miało wynikać z rozmowy telefonicznej ze skarżącą. W aktach sprawy nie ma jednak jakiejkolwiek notatki z tej czynności, nie pozwala to Sądowi na dokonanie kontroli w zakresie prawidłowości ustalenia przez organ czy doszło do błędnego wypełnienia wniosku przez doradcę, na co powołał się organ uzasadniając decyzję z [...] r. i na czym ów błąd miał polegać. W odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazano, że wniosek o płatności za [...] r. został złożony wraz z [...] załącznikami w dniu [...] r. W piśmie tym strona wskazuje na możliwość odstąpienia od realizowania zobowiązań rolnośrodowiskowych. Z kolei organ II instancji stwierdził w uzasadnieniu swojej decyzji, że odwołanie nie zawiera jakichkolwiek argumentów dotyczących rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Organ ten wskazał następnie, że skarżąca zaniechała realizowania programu rolnośrodowiskowego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji stwierdził, że wniosek złożony w[...] r. zawiera wszystkie strony, nie ma w nim jedynie deklaracji rolnika. Powyższe okoliczności wskazują na konieczność przyjęcia tezy, że organy obu instancji w przedmiotowej sprawie nie dokonały wyczerpującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez co doszło do dokonania niepełnych ustaleń faktycznych sprawy. Z uzasadnień decyzji nie wynika jednoznacznie i kategorycznie dlaczego uznano, że skarżąca pobrała nienależne płatności z programu rolnośrodowiskowego. Czy nie złożyła ona deklaracji kontynuacji, czy też na skutek błędnego zachowania jej doradcy przedmiotowy wniosek zawierał błędy, na czym błąd polegał, czy może było to błędne przekonanie skarżącej, że w ostatnim roku programu można odstąpić od podjętych zobowiązań a tym samym organ uznał, że skarżąca w ostatnim roku zaniechała prowadzenia działalności rolniczej w ramach programu rolnośrodowiskowego dla pakietu 8. Organy więc nie wyjaśniły, na czym miałby polegać błąd skarżącej. W aktach administracyjnych znajduje się wniosek skarżącej jednak nie jest on w ogóle oceniany przez organy. Brak jest omówienia tego wniosku a tym samym nie jest wiadomym czy on stał się podstawą do ewentualnego stwierdzenia, że nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej w ostatnim roku programu. Brak tego typu wyjaśnień powoduje, że decyzje organów obu instancji praktycznie nie poddają się sądowej kontroli w zakresie ich zgodności z prawem. Zgodnie z art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, natomiast uzasadnienie prawne decyzji – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazać należy w tym miejscu, że dopiero prawidłowe i wyczerpujące ustalenie faktów istotnych dla danej sprawy pozwala na prawidłowe zastosowanie przez organ przepisów prawa materialnego, regulujących prawa i obowiązki stron. Z uzasadnień decyzji obu instancji nie wynika, jakie nieprawidłowości stwierdził organ w zachowaniu strony skarżącej, które jego zdaniem winny skutkować koniecznością zwrotu otrzymanych płatności jako nienależnie pobranych. Dopiero wskazanie w uzasadnieniach decyzji konkretnych nieprawidłowości umożliwi Sądowi zbadanie, czy ustalenia organów w tym zakresie są prawidłowe. Umożliwi ponadto dokonanie oceny, czy w sprawie zachodzą okoliczności pozwalające wyłączyć odpowiedzialność skarżącej za stwierdzone naruszenia. Wskazać należy, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. z 2017 r., poz. 2137 ze zm. ) jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, w ramach którego poprzez wydanie decyzji ustala się kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz odpowiednich funduszy krajowych. W postępowaniu tego rodzaju organ musi dokonywać wyczerpujących i zarazem kategorycznych ustaleń w zakresie tego, czy dany beneficjent otrzymał środki nienależne w ogóle lub otrzymał je w nadmiernej wysokości. Postępowanie dowodowe organów obu instancji i wydane przez nie decyzje nie spełniały powyższych wymogów, co uzasadniało ich uchylenie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić przedstawione powyżej uwagi. Ponieważ skarga zasługiwała na uwzględnienie, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania stronie skarżącej orzeczono na podstawie art. 200 powyższej ustawy w zw. z § 14 pkt 1 ppkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. 2018.265).