III SA/Po 1053/15

Dnia 23 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi K. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oraz umorzenia postępowania dotyczącego umorzenia należności w części dotyczącej składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokat W. W. – B., od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20,- (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] , decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 roku nr [...] skierowaną do K. R., po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy: - decyzję nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne oraz ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, oraz - decyzję nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w części dotyczącej umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że na dzień rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. K. R. posiada nieruchomość, na której ZUS dokonał zabezpieczenia swoich wierzytelności. Ponadto wnioskodawczyni pobiera świadczenia emerytalne w kwocie 1.111,38 zł netto miesięcznie – kwota po potrąceniach komorniczych w wysokości 477,41 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem (147,95 zł miesięcznie) oraz obciążona jest ratą kredytu mieszkaniowego (187,55 CHF), ponosi też inne zobowiązania, które dochodzone są w trybie egzekucyjnym. Organ nie znalazł podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej oraz zdrowotnej Wnioskodawczyni jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz §3 ust. 1 rozporządzenia ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W odniesieniu do żądania umorzenia nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych organ wyjaśnił, że nie podlegają umorzeniu, gdyż przepisów art. 28 i 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stosuje się do takich należności (art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Wobec powyższego postępowanie administracyjne w tym zakresie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe (art. 105 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego). K. R. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżąca zażądała uchylenia decyzji [...] w całości dotyczącej odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że w okolicznościach niniejszej sprawy zrealizowane zostały przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżąca uznała, że jest osobą wobec, której zachodzi stan nieściągalności należności z tytułu składek. Jest osobą samodzielnie prowadząca gospodarstwo domowe i otrzymuje świadczenia emerytalne w kwocie 1.111,38 zł netto miesięcznie. Wobec powyższego organ powinien uwzględnić, że wszelkie koszty utrzymania Skarżąca ponosi sama, nikt inny nie partycypuje w tych kosztach. Skarżąca podniosła również, że spełnia ustawowe warunki umorzenia zaległości na rzecz ZUS określone w §3 ust. 1 rozporządzenia ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W tym zakresie organ powinien uwzględnić, że skarżąca posiada zobowiązania względem banku z tytułu zaciągniętego kredytu, które musi na bieżąco spłacać. Z tego względu Skarżąca nie może spłacać należności ZUS bez uszczerbku dla własnego koniecznego utrzymania. Dalsza spłat zadłużenia wobec ZUS będzie rodzić dla skarżącej niewspółmiernie ciężkie skutki. Z powyższych względów Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 138 §1 pkt 3 w związku z art. 127 §4 oraz art. 105 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, gdyż, w ocenie Wnioskodawczyni, decyzja o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji, została wydana w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły przesłanki do wydania decyzji pozytywnej, czyli zgodnie z treścią żądania wniosku o umorzenie. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 10 w związku z art. 77 i art. 81 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. W ocenie strony została pozbawiona prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Organ nie wezwał jej do zajęcia stanowiska w sprawie, lecz wydał decyzje w oparciu o pismo z dnia 14 lipca 2015 roku oraz treść rozmowy telefonicznej przeprowadzonej przez skarżącą z pracownikiem ZUS w dniu 19 sierpnia 2015 roku. Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia art. 107 §3 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego uznając, że decyzja wydana na skutek ponownego rozpoznania sprawy, nie wyjaśnia dostatecznie podstawy faktycznej oraz prawnej podjętego rozstrzygnięcia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu podtrzymał zarzuty skargi i dodatkowo wskazał, że katalog przesłanek określony w §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest katalogiem otwartym. Zdaniem pełnomocnika dla umorzenia zaległości wystarczy wykazanie przez zobowiązanego, że spłata zaległości pociągnie dla niego zbyt ciężkie skutki. Pełnomocnik wskazał, że z pozostającego do dyspozycji Skarżącej świadczenia emerytalnego (po potrąceniach egzekucyjnych - 1.111,38 zł) ponosi ona wydatki z tytułu kosztów utrzymania mieszkania i leczenia (150 zł) oraz kredytu bankowego (740 zł). W konsekwencji do dyspozycji skarżącej na zabezpieczenie kosztów żywienia, ubrania i komunikacji pozostaje kwota 221,38 zł (7.37 zł dziennie). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przez art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014, poz.1647 ze zm.) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 781 ze zm. zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W ramach przedmiotowej kontroli sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Uwzględniając skargę na decyzję, Sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszym postępowaniu kontrolą sądowoadministracyjną został objęty akt indywidualny (decyzja) o charakterze uznaniowym wydany w trybie i na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2015, poz. 121 ze zm.) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013, poz. 267 ze zm.). Sąd nie stwierdził ani błędnej wykładni ani błędnego zastosowania prawa materialnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, czy to z uwagi na całkowitą ich nieściągalność (art. 28 ust. 2 i 3 powołanej ustawy), czy też, pomimo braku całkowitej nieściągalności, lecz z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3a i 3b przedmiotowej ustawy), Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo odmówić umorzenia zaległości także wówczas, gdy w konkretnej sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji uwzględniającej wniosek o umorzenie. Skutkiem oparcia kompetencji orzeczniczych o uznanie administracyjne jest to, że strona postępowania nie ma roszczenia o wydanie rozstrzygnięcia o treści przesądzonej ustawowo. Organ prawidłowo uznał, że kompetencja umorzenia zaległości składkowych nie obejmuje zaległości z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (art. 30 o systemie ubezpieczeń społecznych). Zatem w tym zakresie postępowanie administracyjne podlegało umorzeniu, jak bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych (art. 105 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego). W tym zakresie skarga podlegała więc oddaleniu bez względu na ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej Wnioskodawczyni. Sąd uznaje, że skarżona decyzja narusza art. 107 §3 w związku z art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2013, poz. 267 ze zm.). Stwierdzić jednak należy, że analiza akt administracyjnych, treści zarzutów skargi oraz treść pisma pełnomocnika ustanowionego dla skarżącej z urzędu nie uzasadnia stanowiska, że ujawnione naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 lit c P.p.s.a. Zgodnie dowodami zgromadzonymi w aktach sprawy, Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest właścicielką nieruchomości, na której zostały zabezpieczone należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z akt sprawy wynika także, że na nieruchomości zabezpieczone zostały także należności Spółdzielni Mieszkaniowej na kwotę 165.162,26 zł Wnioskodawczyni uzyskuje dochody ze świadczeń emerytalnych w wysokości 1.910 zł brutto miesięcznie. Ze wskazanego świadczenia prowadzona jest egzekucja sądowa, w tym egzekucja należności ZUS. Potrącenia wynoszą 477,41 zł miesięcznie. Kwota pozostająca do dyspozycji Wnioskodawczyni to 1.111,38 zł miesięcznie. Skarżąca zadeklarowała, że z tej kwoty uiszcza opłaty za mieszkanie i media (47,95 zł miesięcznie) oraz koszty związane z leczeniem (100 zł miesięcznie), a ponadto ratę kredytu mieszkaniowego (187,55 CHF miesięcznie, czyli około 740 zł miesięcznie). W ocenie Sądu organy uwzględniły i rozpatrzyły cały materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie zostały ujawnione żadne inne niż stwierdzone powyżej dowody, czy fakty, które wskazywałyby, że zaskarżona decyzja została wydana bez uwzględnienia okoliczności istotnych dla załatwienia kontrolowanej sprawy (art. 7 Kpa). Wbrew twierdzeniom skargi wydanie decyzji po uwzględnieniu treści pisma z dnia z dnia 14 lipca 2015 roku oraz treść rozmowy telefonicznej przeprowadzonej przez Skarżącą z pracownikiem ZUS w dniu 19 sierpnia 2015 roku nie miało takiego skutku, że w sprawie pominięte zostały okoliczności faktyczne istotne dla jej załatwienia. W toku postępowania sądowoadministracyjnego Skarżąca nie kwestionuje powyższych ustaleń faktycznych, zatem Sąd przyjmuje je za prawidłową podstawę oceny legalności zaskarżonej decyzji. Rzeczywisty spór dotyczy natomiast tego, czy wskazane powyżej niekwestionowane ustalenia faktyczne, co do sytuacji rodzinnej i majątkowej zobowiązanej, uzasadniały zarzut, że decyzja o odmowie zaległych należności składkowych została wydana z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Wyjaśnić zatem należy, że organ w żadnym zakresie nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej Skarżącej. Zakład nie skorzystał z możliwości umorzenia zaległości z uwagi na brak całkowitej nieściągalności zaległych składek oraz brak stwierdzenia okoliczności określonych w §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ujawnia, że realizując kompetencję o charakterze uznania administracyjnego Zakład odniósł się nie tylko do ustawowych przesłanek przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek, ale podejmując decyzję rozważał także słuszny interes strony i interes publiczny (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), w zakresie możliwości wyboru rozstrzygnięcia, czyli umorzenia zaległości bądź odmowy przyznania ulgi. Odnośnie braku przesłanki całkowitej nieściągalności wyjaśniono, że Skarżący jest właścicielem nieruchomości, na której zabezpieczono należność z tytułu składek. Organ trafnie przyjmuje, że należności publicznoprawne korzystają z egzekucyjnego pierwszeństwa w zaspokojeniu przy podziale kwot uzyskanych z egzekucji. Zakład prowadzi skuteczną egzekucje ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego wnioskodawczyni. Niewątpliwie są to okoliczności, które przemawiają za przyjęciem stanowiska o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności w rozumieniu art. 28 ust. 2, 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżąca nie wykazała, iż jest osobą przewlekle chorą lub, że musi sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Natomiast organ uznaje, że obciążenia kredytowe zobowiązanej wynikają nie są wystarczającą przesłanka dla umorzenia zaległości pomimo trudnej sytuacji materialnej Skarżącej. Przyznanie takiej ulgi prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż skutkiem uwzględnienie żądania byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku. Podkreślić również należy, że oceniając i analizując §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne Zakład działał w zakresie uznania administracyjnego. Nawet po stwierdzeniu, że brak umorzenia należności z tytułu składek, pociąga ciężkie dla zobowiązanej skutki, organ może nie uwzględnić żądania. Okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że takie rozstrzygnięcie było usprawiedliwione ochroną interesu publicznego, a w szczególności brakiem akceptacji dla prowadzenia gospodarki finansowej z naruszeniem zasady równoważnego traktowania powinności finansowych. Analiza akt administracyjnych ujawnia w tym zakresie, że Skarżąca dobrowolnie reguluje dowolnie wybrane zobowiązania cywilnoprawne, lecz domaga się całkowitego uwolnienia jej od ciężaru zobowiązań publicznoprawnych. Tymczasem kwota wolna od egzekucji (1.111,38 zł netto miesięcznie) przewyższa tzw. minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, które określa Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Wyjaśnić przy tym należy, że wskaźnik minimum socjalnego obejmuje wydatki na mieszkanie, żywność, odzież, obuwie, ochronę zdrowia i higienę, a także koszty komunikacji i łączności, wydatki na kontakty rodzinne i towarzyskie oraz skromne uczestnictwo w kulturze. Jest to więc model zaspokajania potrzeb na poziomie minimalnego dobrobytu. Minimum socjalne nazywane jest też granicą wydatków gospodarstw domowych, mierzącą godziwy poziom życia. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające wybór rozstrzygnięcia są rzeczywiste i stanowią zgodną z prawem podstawę odmowy umorzenia zaległości z uwagi na obowiązek ochrony interesu publicznego, którym jest dbałość o stan finansów ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na względzie, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718), orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekał na podstawie art. 250 w/w ustawy oraz przepisu §2 ust. 3 i §18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).