III SA/Po 1062/12

Dnia 14 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi B. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi P. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20,- (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13m października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.) po rozpoznaniu wniosku B. O. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w tym na ubezpieczenia własne z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres 09/2008- 01/2012 w kwocie 26.527,43 zł. ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2010 - 016/2012 w kwocie 5.738,07 zł Fundusz Pracy za okres 01/2010 -04/2012 w kwocie 1,122,09zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że z dniem 01 marca 2012 r. skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą i nie uzyskuje żadnego dochodu. Jej mąż przebywa w areszcie śledczym. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką N. O., która studiuje i pobiera stypendium socjalne w kwocie około 1.050,00 zł netto. Na utrzymaniu ma małoletniego syna, na którego pobiera zasiłek rodzinny w kwocie 91,00 zł i szkolne stypendium socjalne około 150,00 zł miesięcznie. W skład rodziny wchodzi również wnuk. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 134,25 zł, opłata za energie elektryczną 65 zł, opłata za gaz 21,45 zł, wodę 160,00 zł, opłata za telewizję i internet - 196,89 zł. Wydatki na leczenie wynoszą około 50,00 zł. Zakup żywności około 1000,00 zł, koszty zakupu ubrań - 200,00 zł. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżąca spłaca zadłużenie z tytułu kredytu w Banku B. w kwocie około 900,00 zł miesięcznie, przy czym aktualna kwota zadłużenia wynosi ok. 5600 zł. Posiada zadłużenie z tytułu opłat czynszowych ok. 6700,00 zł oraz ok. 1500,00 zł za energię elektryczną. Zakład wskazał także na fakt, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów wskazujących, że jej stan zdrowia uniemożliwia w sposób trwały podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze. Na podstawie dokonanych ustaleń, organ odmówił umorzenia należności. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy B. O. zarzuciła, że organ I instancji pominął fakty i dowody przez nią powołane. W szczególności błędnie uznał, że skarżąca jest zdolna do uzyskiwania dochodów, ponieważ ze względu na swój wiek i wykształcenie bardzo trudno jest jej znaleźć pracę, a ciężka sytuacja rodzinno-finansowa spowodowała uszczerbek na jej zdrowiu psychicznym. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 4 u. s. u. s., w związku z art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy analizując ponownie sytuację materialną skarżącej wskazał, że z dniem 1 marca 2012r. B. O. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, co jednak nie pozbawia jej statusu przedsiębiorcy. Skarżąca nie jest zarejestrowana, jako osoba bezrobotna i jednocześnie nie posiada żadnego źródła dochodów. Mąż skarżącej przebywa w areszcie. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką N. O., która studiuje i pobiera stypendium socjalne w kwocie około 1.050,00 zł netto. Na utrzymaniu ma małoletniego syna, na którego pobiera zasiłek rodzinny w kwocie 91,00 zł i szkolne stypendium socjalne około 150,00 zł miesięcznie. W skład rodziny wchodzi również wnuk. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 134,25 zł, opłata za energie elektryczną 65 zł, opłata za gaz 21,45 zł, wodę 160,00 zł, opłata za telewizję i internet - 196,89 zł. Wydatki na leczenie wynoszą około 50,00 zł., zakup żywności około 1000,00 zł, koszty zakupu ubrań - 200,00 zł. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżąca spłaca zadłużenie z tytułu kredytu w Banku BNP Paribas Bank Polska S.A. w kwocie około 900,00 zł miesięcznie, przy czym aktualna kwota zadłużenia wynosi ok. 5600 zł. Posiada również zadłużenie z tytułu opłat czynszowych ok. 6700,00 zł oraz ok. 1500,00 zł za energię elektryczną. B. O. nie korzysta z pomocy Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. Jak wskazał organ, poziom wydatków skarżącej przekracza poziom jej dochodów. Organ odwoławczy wyjaśnił, że nie kwestionuje, że rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji materialno – bytowej. Jednakże, jak wskazał, nie zostały przedłożone dokumenty, z których wynika jednoznacznie, że stan zdrowia uniemożliwia skarżącej w sposób trwały podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze. W szczególności nie przedłożono orzeczeń o niezdolności do pracy wydanych przez lekarzy orzeczników ZUS, bądź tez orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wydanych przez lekarzy z powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził, że umorzenie zaległości jest instytucja wyjątkową i aktualnie nie zachodzi konieczność jej stosowania. Organ zwrócił także uwagę, że działając jako dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może przedkładać celowości spłaty zadłużenia wobec innych wierzycieli ponad obowiązek uregulowania zaległości wobec Funduszu, a tym samym działać na szkodę FUS, który jest źródłem finansowania świadczeń emerytalno-rentowych. B. O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu , domagając się jej uchylenia. Do skargi dołączyła zaświadczenie lekarskie, potwierdzające jej pogarszający się stan zdrowia. W uzasadnieniu skargi zarzuciła, że organ błędnie dokonał ustaleń faktycznych., przez co wyciągnął błędne wnioski. Nie dokonał wnikliwej analizy jej sytuacji materialnej jak i zdrowotnej. Skarżąca zarzuciła także, że organ w decyzji wydanej w dniu [...] r. pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jednakże nie pouczył jej o możliwości złożenia nowych dowodów w sprawie, czego nie uczyniła. Skarżąca podniosła także, że w trakcie postępowania prowadzonego na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jej sytuacja diametralnie się zmieniła. Przede wszystkim sytuacja zdrowotna jak i materialna uległy znacznemu pogorszeniu. Skarżąca wskazała, że obecne wydatki związane z kosztami utrzymania wynoszą 1855zł. Jedynym zaś źródłem utrzymania, oprócz zasiłku rodzinnego, jest pomoc rodziców skarżącej, którzy otrzymują łącznie 1700zł. emerytury. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku skarżącej , jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie zachodzą przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) zwanej dalej u.s.u.s. Jak również, brak podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia skarżącej zaległych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Skarżąca jedynie zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Wydatki skarżącej, na co słusznie wskazał Zakład, związane z utrzymaniem rodziny i realizacją zaległych zobowiązań, które skarżąca ponosi ( oświadczenie skarżącej o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej), znacznie przekraczają jej dochody ( zasiłek rodzinny na syna, pomoc rodziców ). Jednocześnie jednak nie korzysta z pomocy społecznej. Nadto , skarżąca nie przedstawiła w toku postępowania dokumentów (orzeczeń o niezdolności do pracy wydanych przez lekarzy orzeczników ZUS, bądź tez orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wydanych przez lekarzy z powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności), z których wynikałoby jednoznacznie, że stan zdrowia uniemożliwia skarżącej w sposób trwały podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze. W świetle powyższego za bezzasadny Sąd uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, polegający na błędnym dokonaniu ustaleń faktycznych, z pominięciem zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu, Zakład w sposób prawidłowy uwzględnił i ocenił okoliczności i dokumenty przedłożone przez skarżącą w toku postępowania, zaś wnioski, jakie wyprowadził z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów, jaką dysponuje organ w postępowaniu administracyjnym. Dokonując analizy stanowiska organu należy również zauważyć, że organ podjął wszelkie możliwe kroki w kierunku ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej. Pismem z dnia 16 marca 2012r. zwrócił się do skarżącej o przedłożenie wskazanych dokumentów, jak również udzielenie informacji na wskazane w piśmie zapytania, potwierdzających jej sytuację materialno – bytową, wystąpił również do wielu instytucji z wnioskami o udzielenie stosownych informacji dotyczących m. in. stanu posiadania skarżącej. Na podstawie art. 10 § 1 kpa organ informował skarżącą o przysługującym jej prawie do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów ( pismo z 29.03.2012r. , 26.06.2012r. i 9.07.2012r.). Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia, wymaga od zobowiązanej wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa zatem przede wszystkim na zobowiązanej, co jest zrozumiałe, biorąc pod uwagę, że wiedzę o stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej zobowiązanej, tj. o okolicznościach, które stanowią podstawę do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, posiada sama zobowiązana. Materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie, jak prawidłowo ustalił Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie stanowił podstawy do uznania że skarżąca ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Wobec powyższego, uznając że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) oddalił skargę.