III SA/Po 1062/15

Dnia 11 maja 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia ... w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2010 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia ... II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżących kwotę ... złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia ..., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, po rozpatrzeniu odwołania A. (dalej "skarżący", "podatnicy") od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia ...., mocą której stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta Miasta ... w sprawie wymiaru podatku rolnego i podatku od nieruchomości za 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia ..., Prezydent Miasta ...ustalił podatnikom łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2010 w kwocie ... zł. W uzasadnieniu wskazał, że grunt o powierzchni 0,2002 ha jest objęty podatkiem rolnym w wysokości 0,00 zł, natomiast podatek od nieruchomości w łącznej kwocie 305,79 zł został naliczony za budynki mieszkalne powyżej 2,20 m (podatek w kwocie 100,69 zł) oraz za budynki mieszkalne związane z działalnością gospodarczą powyżej 2,20 m (podatek w kwocie 205,10 zł). Pismem z dnia 13 września 2013 r. Prezydent Miasta ...zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 8 stycznia 2010 r. Prezydent wskazał, że w dniu 26 czerwca 2006 r. dokonano zmiany klasyfikacji na nieruchomości podatników polegającej na zmianie klasyfikacji gruntu z użytków rolnych RIV o powierzchni 0,2002 ha na grunt budowlany B o powierzchni 0,2002 ha. Prezydent wskazał, że w związku z tym nieruchomość podlega opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości. Postanowieniem z dnia 10 października 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wszczęło postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Powyższe postanowienie doręczono jedynie skarżącemu A.. Decyzją z dnia ..., Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta ...z dnia 8 stycznia 2010 r. Ww. decyzja została doręczona skarżącemu A. w dniu 19 lutego 2014 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że postanowił stwierdzić nieważność decyzji Prezydenta Miasta Poznania, ponieważ jest ona dotknięta wadą nieważnością. Zdaniem SKO decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności wskazaną w art. 247 § 1 pkt 3 ustawy – Ordynacja podatkowa. Naruszenie to, zdaniem organu, dotyczy przepisu materialnego prawa podatkowego – art. 1 ustawy o podatku rolnym oraz przepisu art. 21 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Z zawiadomienia z dnia 22 sierpnia 2011 r. Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego ... wynikało, iż w operacie ewidencji gruntów dokonano z dniem 26 czerwca 2006 r. zmian polegających na zmianie użytków – dla działki nr ... z arkusza mapy 43, w ten sposób, że według stanu dotychczasowego działka stanowiła w odniesieniu do powierzchni 0,2002 ha – grunt rolny RVI, zaś po zmianie – tereny mieszkaniowe, oznaczone symbolem B. Tymczasem organ podatkowy przyjął, niezgodnie ze stanem faktycznym do opodatkowania grunt rolny. Organ wskazał również, że rażąco naruszony został przepis art. 122 Ordynacji podatkowej. W odwołaniu od decyzji podatnicy wskazali, że opłacili podatek wynikający z decyzji Prezydenta Miasta ...za lata 2009-2011. Decyzją z dnia 20 sierpnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że przy opodatkowaniu gruntów i budynków wymiar podatku odbywa się na podstawie danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków. Organ wskazał, że prawo geodezyjne i kartograficzne jest dla organu podatkowego urzędowym źródłem informacji o osobie właściciela oraz o samej nieruchomości. Organ podkreślił, że ewidencja gruntów i budynków ma walor dokumentu urzędowego. Dane w niej zawarte mają dla organów charakter wiążący. Od powyższej decyzji skarżący wnieśli skargę. W skardze zarzucili naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, co miało istotny wpływ na wynik postępowania. Zdaniem skarżących organ dokonał nienależytej wykładni pojęcia "rażące naruszenie prawa". Nawet jeśli w sprawie ustalono błędny stan faktyczny, to do tego błędnego stanu faktycznego zastosowano właściwe przepisy prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sporu w sprawie była ocena czy organ podatkowy poprzez wydanie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku rolnym i podatku od nieruchomości rażąco naruszył prawo, a w konsekwencji czy istniały podstawy do wzruszenia takiej ostatecznej decyzji podatkowej. Konsekwencją powyższego była konieczność ustalenia czy w sprawie zachodziły przesłanki będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, określony w art. 247 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 t.j. ze zm.). Wskazać należy, że w postępowaniu podatkowym obowiązuje zasada trwałości decyzji ostatecznych. Jest ona wyrażona w art. 128 Ordynacji podatkowej stosownie do którego decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach podatkowych. Oznacza to, że decyzja posiadająca przymiot ostateczności, może być wzruszona wyłącznie w przewidzianym w ustawie trybie oraz w przewidzianych w niej przypadkach. Z zasady tej wynika również, że przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznych, w szczególności w trybie stwierdzenia nieważności, muszą być interpretowane ściśle. Zaskarżona decyzja została podjęta w nadzwyczajnym trybie postępowania podatkowego o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, które może być prowadzone tylko w granicach określonych art. 247 § 1 Ordynacji. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem samodzielnym postępowaniem administracyjnym, istotą którego jest ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad kwalifikowanych wymienionych w tym przepisie. W wyniku prowadzonego postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta ...z dnia 8 stycznia 2010 r., określającego zobowiązanym łączne zobowiązanie podatkowe za 2010 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu stwierdziło, że przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa – art. 1 ustawy o podatku rolnym, art. 21 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz art. 122 Ordynacji podatkowej, a więc dotknięta jest wadą dającą podstawę do stwierdzenia jego nieważności przewidzianą art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Ustawodawca nie definiuje pojęcia "rażącego naruszenia prawa". W doktrynie jak i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że należy je zdefiniować, jako naruszenie mające oczywisty charakter, przejawiające się w tym, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie, a więc wówczas, gdy dochodzi do przekroczenia prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa, a jedynie takie, które powoduje, że decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawne nie dające się pogodzić z wymogami praworządności (podobnie: J. Borkowski i inni. Komentarz 2008. Ordynacja podatkowa str. 955-957; wyrok NSA z dnia 12 października 2011 r. II FSK 736/10 dostępny w bazie orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest przy tym konieczne badanie sprawy co do jej istoty, gdyż z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia w momencie, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu wskazuje na ich wzajemną sprzeczność. Oznacza to, że rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej (wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FSK 1637/11; z dnia 18 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 534/08, CBOSA). Zgodnie z art. 1 ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1381 t.j. z późn. zm.) opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegały grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Z kolei zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2015r., poz. 520 t.j. z późn. zm.) podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Dane zawarte w przywołanej ewidencji mają zatem pierwszorzędne znaczenie przy określeniu, któremu ze wspomnianych podatków będzie podlegał dany grunt - czy podatkowi od nieruchomości, czy też podatkowi rolnemu. Zgodnie natomiast z art. 122 Ordynacji podatkowej w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Na gruncie kontrolowanej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w decyzji z dnia 3 lutego 2014 r. rażącego naruszenia prawa, o którym stanowi art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, doszukuje się w oczywistej, zdaniem tego organu, sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem zawartym w decyzji z dnia 8 stycznia 2010 r. Prezydenta Miasta ...a art. 21 ust. 1 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz art. 1 ustawy o podatku rolnym. Nadto, organ dopatrzył się rażącego naruszenia art. 122 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu, przy wydaniu decyzji z dnia 8 stycznia 2010 r. Prezydent Miasta ...nie dopuścił się jednak rażącego naruszenia powyższych przepisów. Prezydent Miasta ...w decyzji z dnia 8 stycznia 2010 r. wskazał, że wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego dokonano na podstawie danych wynikających z ewidencji podatkowej, a w podstawie prawnej decyzji powołano m.in. art. 1 ustawy o podatku rolnym. Ewidencja podatkowa nieruchomości, zgodnie z art. 7a ust. 1 ustawy o podatkach lokalnych i opłatach (Dz. U. z 2014 r., poz. 849 t.j. ze zm.) prowadzona jest dla potrzeb wymiaru i poboru podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego i podatku leśnego i zawiera dane o podatnikach i przedmiotach opodatkowania, w tym w szczególności dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków (por. art. 7a ust. 2 ww. ustawy). W tych okolicznościach nie można organowi podatkowemu skutecznie zarzucić rażącego naruszenia art. 21 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne. W ocenie Sądu nie można uznać, że treść wydanej przez ten organ decyzji podatkowej pozostawała w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z normą prawną wynikającą z tej regulacji, skoro z decyzji tej jednoznacznie wynika, że przy wymiarze podatku rolnego i podatku od nieruchomości organ podatkowy, co najmniej pośrednio, to jest poprzez ewidencję podatkową nieruchomości, uwzględnił dane z ewidencji gruntów i budynków, a jednocześnie nie wynika z niej w żaden sposób, aby podstawę wymiaru tych podatków stanowiły jakiekolwiek inne dane (np. okoliczności faktyczne wskazujące na to co faktycznie znajduje się na gruncie albo w jakim charakterze jest on wykorzystywany) z całkowitym pominięciem danych z ewidencji gruntów i budynków. W konsekwencji nie można przyjąć, aby przy wydaniu decyzji z dnia 8 stycznia 2010r. Prezydent Miasta ...dopuścił się rażącego naruszenia art. 21 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne. W konsekwencji nie może być również mowy o rażącym naruszeniu art. 1 ustawy o podatku rolnym. Organ podatkowy dokonał bowiem wymiaru podatku rolnego w stosunku do przedmiotowego gruntu o powierzchni 0,2002 ha na podstawie danych zawartych w ewidencji podatkowej, gdzie przedmiotowy grunt był właśnie w ten sposób sklasyfikowany. O zmianie przeznaczenia gruntu organ podatkowy dowiedział się dopiero w 2011 r., po otrzymaniu zawiadomienia z .... Stwierdzić należy również, że rażącego naruszenia art. 21 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne nie potwierdza sytuacja, w której organ podatkowy przy wymiarze podatku rolnego i podatku od nieruchomości, co prawda opiera się na danych z ewidencji gruntów i budynków, lecz na danych niewłaściwych - na przykład nieaktualnych. Taka sytuacja nie świadczy o takim naruszeniu norm postępowania, które godzi wprost w samą decyzję, a o naruszeniu - zwłaszcza art. 122 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, które może, lecz nie musi mieć wpływu na zawarte w tej decyzji rozstrzygnięcie. Aby bowiem stwierdzić wówczas, że dane z ewidencji gruntów i budynków, na których oparł się organ podatkowy przy wymiarze podatku są nieaktualne i nie powinny stanowić podstawy tego wymiaru, konieczne staje się przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, które będzie zmierzało w szczególności do wykazania danych właściwych, to jest aktualnych dla okresu objętego wymiarem podatku, i stwierdzenia czy i w jakim zakresie dane te różnią się od danych przyjętych za podstawę wymiaru podatku. W postępowaniu szczególnym jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności nie ma miejsca na weryfikowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ podatkowy w postępowaniu wymiarowym. Stanowisko takie zostało zawarte m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2006 r., sygn. akt I FSK 104/06 (publ. CBOSA), w którym Sąd stwierdził, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji nie pozwala na ponowne rozpatrzenie sprawy, a tylko podczas takiego rozpatrywania można ocenić zasadność zarzutów związanych z dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego i jego oceną. Ewentualne wady postępowania mogłyby być skutecznie podnoszone w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, tylko wtedy kiedy prowadziłyby do wykazania rażącego naruszenia prawa materialnego. W rozważanym przypadku nie można jednak mówić o rażącym naruszeniu przepisów prawa materialnego, w sytuacji, gdy w toku postępowania o stwierdzenie nieważności organ dążył jedynie do zakwestionowania prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu wymiarowym. Na marginesie wskazać należy, że stroną postępowania w sprawie określenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 rok był nie tylko skarżący A., ale również ..., która jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. W toku postępowania o stwierdzenie nieważności skarżąca ... była jednak pomijana przy doręczaniu pism i decyzji wydawanych przez organy. To uchybienie pozostaje jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, albowiem skarżąca nie została poprzez takie działanie organu pozbawiona możliwości wzięcia udziału w sprawie, o czym świadczy skorzystanie przez skarżącą ... z prawa do wniesienia odwołania od decyzji, a następnie skargi do Sądu. W powyższych okolicznościach, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t.j. ze zm., dalej p.p.s.a.), konieczne stało się uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 20 sierpnia 2015 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 3 lutego 2014 r. stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta ...z dnia 8 stycznia 2010 r., o czym Sąd orzekł w punkcie I wyroku. W punkcie II Sąd orzekł o zwrocie stronie skarżącej kosztów postępowania sądowego zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty postępowania w kwocie 457 zł złożyły się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 240 zł na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).