III SA/Po 107/24

Dnia 8 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2024 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 4 stycznia 2024 roku nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz K. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. decyzją z dnia 4 stycznia 2024 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. z 10 sierpnia 2023 r. którą : - odmówiono skarżącej przyznania uzupełniającej płatności obszarowej - przyznano jednolitą płatność obszarową za 2022 w kwocie 1429,71 zł - przyznano płatność za zazielenienie za 2022 w kwocie 959,54 zł. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że 15 marca 2022 r. K. S. złożyła wniosek o przyznanie płatności za 2022 rok – wskazano działki ewidencyjne nr [...], [...] i nr [...]. W toku postępowania skarżąca oświadczyła m. in., że mieszka w domu położonym na jednej z działek, a na działce nr [...], prowadzi gospodarstwo rolne, wysiewa drzewa, krzewy, zioła, trawy oraz owies i owies z wsiewką traw. W dniu 29 marca 2022 r. dokonała zasiewu ostatecznego agregatem uprawowo siewnym. Działka nr [...] jest użytkowana osobiście przez skarżącą. Na dowód posiadania działki oraz prowadzenia na niej działalności rolniczej, skarżąca załączyła dokumentację – decyzje podatkowe (podatek od nieruchomości i podatek rolny), faktury VAT, umowę ubezpieczeniową itd. Wyjaśniła, że od 2015 r. skarżąca jest rozwiedziona, a działkę nr [...], stanowiącą współwłasność z byłym mężem, w 2022 roku użytkowała jako jedyna. Były mąż również złożył wniosek obejmujący działkę nr [...], chociaż jej nie użytkuje. W 2022 r. zasiała owies oraz owies z wsiewką trawy, potem zebrała plony. Następnie zasiała trawy oraz pszenicę z wsiewką lucerny. Złożyła też wniosek też na 2023 r. Organ II instancji uznał jednak, że skarżąca nie spełnia warunku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (posiadanie spornego gruntu w dniu 31 marca 2022 r. oraz faktyczne, trwałe i swobodne władanie przedmiotowym obszarem w 2022 r.). Organ wyjaśnił, że sporna działka nr [...] wchodziła w skład majątku wspólnego osób skonfliktowanych co najmniej od 2014 – od rozwodu. Działka była zgłoszona do płatności przez oboje byłych małżonków. Dlatego organ wyjaśnił, że do gruntów zakwalifikowanych do pomocy finansowej należy mieć tytuł prawny oraz należy je użytkować, przy czym nie musi być to użytkowanie osobiste. Można zlecać dokonywanie danych czynności osobom trzecim, ale rolnik musi być w stanie podejmować swobodne decyzje dotyczące danego gruntu. Posiadanie gruntu jest przy tym interpretowane w ramach art. 336 Kodeksu cywilnego. Organ II instancji powołał się na wyrok Sądu Rejonowego w G. z 8 czerwca 2021 r. sygn.. I C 239/21, którym uwzględniono powództwo A. K. przeciwko skarżącej o naruszenie posiadania spornej działki. Wskazano w nim, że działka nr [...] została podzielona na teren o pow. 2,2 ha (z budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarskimi) wykorzystywany przez skarżącą oraz na teren o pow. 3,5 ha zajmowany przez A. S.. W 2021 skarżąca podjęła czynności dotyczące przygotowania zajmowanego przez A. S. pola do dokonania zasiewów i zebrania plonów. Obsiewając pole owsem skarżąca uniemożliwiła byłemu mężowi obsianie pola kukurydzą i korzystanie z tego pola. W 2022 r. skonfliktowane osoby zadeklarowały do płatności tą samą działkę – nr [...]. W ocenie organu dokumenty skarżącej potwierdzają tytuł prawny, ponoszenie nakładów na sporny grunt i wykonywanie czynności na spornej działce przez stronę w 2022 r., ale nie podważają one tytułu prawnego do spornego gruntu na rzecz A. S., nie negują też czynności wykonywanych na jego rzecz na przedmiotowej działce. Skarżąca nie była zatem w 2022 r. wyłącznym i swobodnym użytkownikiem spornej działki. W skardze do WSA w Poznaniu K. S. wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji. Zarzuciła organowi: - naruszenie przepisów postępowania poprzez nierozpatrzenie wszystkich zgłaszanych wniosków dowodowych w postępowaniu odwoławczym - błąd w ustaleniach faktycznych i błędne przyjęcie, że na dzień 31 maja 2022 r. skarżąca nie była trwałym posiadaczem działki rolnej nr [...]. Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja organu II instancji naruszała prawo. Sporne w sprawie było spełnienie przez skarżącą, wynikającej z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.w.b., przesłanki posiadania działki rolnej nr [...] zgłoszonej do płatności na 2022 rok zarówno przez nią jak i przez jej męża będącego wraz ze skarżącą współwłaścicielem gruntu. Motywując ustalenie o niespełnieniu prawnego warunku posiadania przez skarżącą spornej działki gruntu, organ w istocie wskazywał na to, że skarżąca nie posiadała działki przez cały rok kalendarzowy oraz, że miała nie być uprawniona do prowadzenia na działce działalności rolniczej, co potwierdzać miał wyrok SR w G. z 8 czerwca 2021 r. sygn. akt I C [...] nakazujący skarżącej naruszania posiadania spornej działki. Zdaniem organu II instancji skarżąca nie była zatem w 2022 r. wyłącznym i swobodnym użytkownikiem spornej działki. W ocenie Sądu powyższe ustalenia nie były prawidłowe, ponieważ nie uwzględniały całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie NSA, posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m.in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów (zob. m. in. wyroki NSA: z 22 września 2023 r. I GSK 1235/22, z 19 listopada 2021 r., I GSK 830/21; z 27 stycznia 2023 r., I GSK 577/22). Z tego wynika, iż pojęcie posiadania gruntów rolnych dla celów ubiegania się o pomoc ma swoisty zakres. Taka wykładnia wyrażenia "posiadanie" wskazuje również na to, że musi być ono rozumiane jako stan faktyczny. Ustawa, w przypadku gruntów niestanowiących własności Skarbu Państwa, nie wymaga by posiadacz posiadał rzeczowe czy też obligacyjne prawo do gruntu. Przepisy prawa wspólnotowego normują przy tym zasady rozstrzygnięcia kolizji w przypadku złożenia wniosków o przyznanie płatności do tego samego gruntu przez większą liczbę rolników. Mianowicie w art. 15 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 639/2014 z dnia 11 marca 2014 r. w sprawie uzupełnienia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz zmiany załącznika X do tego rozporządzenia, wskazano, że: "[w] przypadku gdy kwalifikujący się hektar, o którym mowa w ust. 1, jest przedmiotem wniosku o przydział uprawnień do płatności złożonego przez dwóch lub więcej wnioskodawców, decyzja, komu należy przyznać uprawnienie do płatności, opiera się na kryterium, kto korzysta z uprawnień do podejmowania decyzji w odniesieniu do działalności rolniczej wykonywanej na tym hektarze oraz kto czerpie korzyści i ponosi ryzyko finansowe związane z tą działalnością". Także ten przepis nakazuje organom badać okoliczności faktyczne. Wynika z niego, że dla rozstrzygnięcia który z konkurujących wniosków kwalifikuje się do przyznania płatności, należy ustalić jakie czynności na gruntach zgłoszonych do płatności podejmują poszczególni wnioskodawcy. W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji nie zbadano właściwie stanu faktycznego pod kątem wskazań płynących z przywołanego przepisu rozporządzenia nr [...]. Organ, badając kto był posiadaczem spornej działki, obszernie odwołał się do uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w G. z 8 czerwca 2021 r. sygn. akt I C [...]. Wskazano w nim, że działka nr [...] została podzielona na teren o pow. 2,2 ha (z budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarskimi) wykorzystywany przez skarżącą oraz na teren o pow. 3,5 ha zajmowany przez A. S.. W 2021 skarżąca podjęła czynności dotyczące przygotowania zajmowanego przez A. S. pola do dokonania zasiewów i zebrania plonów. Obsiewając pole owsem skarżąca uniemożliwiła byłemu mężowi obsianie pola kukurydzą i korzystanie z tego pola. Dalej organ wskazał, że w 2022 r. skonfliktowane osoby zadeklarowały do płatności tą samą działkę – nr [...]. W ocenie organu II instancji dokumenty skarżącej potwierdzają tytuł prawny, ponoszenie nakładów na sporny grunt i wykonywanie czynności na spornej działce przez stronę w 2022 r., ale nie podważają one tytułu prawnego do spornego gruntu na rzecz A. S., nie negują tez czynności wykonywanych na jego rzecz na przedmiotowej działce. Zdaniem organu II instancji skarżąca nie była zatem w 2022 r. wyłącznym i swobodnym użytkownikiem spornej działki. W ocenie Sądu powyższe ustalenia takie nie uwzględniły całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem Sądu organy nie podważyły skutecznie twierdzeń i dowodów przedstawionych przez skarżącą świadczących o tym, że skarżąca była posiadaczem spornej działki nr [...] w dniu 31 maja 2022 r. oraz w całym roku 2022. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego skarżąca oświadczyła m. in., że na działce nr [...], prowadzi gospodarstwo rolne, wysiewa drzewa, krzewy, zioła, trawy oraz owies i owies z wsiewką traw. W dniu 29 marca 2022 r. dokonała zasiewu ostatecznego agregatem uprawowo siewnym. Jak wskazała skarżąca, użytkuje ona działkę nr [...] jako jedyna osoba, zaś jej były mąż również złożył wniosek obejmujący działkę nr [...], chociaż jej nie użytkuje. Oświadczyła, że w 2022 r. zasiała owies oraz owies z wsiewką trawy, potem zebrała plony. Następnie zasiała trawy oraz pszenicę z wsiewką lucerny. Z oświadczeń skarżącej wynika więc, że w całym roku 2022 to ona prowadziła działalność rolniczą na spornej działce nr [...], gdyż to ona dokonała zasiewów i zebrała plony. Tej okoliczności nie zakwestionowały skutecznie organy obu instancji w toku całego prowadzonego postępowania administracyjnego. Skarżąca wykazała też, że nabywała ona środki produkcji rolnej wykorzystywane właśnie do prowadzenia upraw na działce nr [...]. Fakt dokonywania przez nią zasiewów na polu położonym na działce nr [...] potwierdza też oświadczenie A. S.. Z dowodów i ustaleń organów wynikało, że w 2022 r. działalność na spornej działce nr [...] A. S. ograniczyła się wyłącznie do zabiegu jednokrotnego talerzowania spornego pola w marcu 2022 roku, czemu skarżąca się sprzeciwiała, próbując działaniom byłego męża czynnie zapobiec. Manifestowała więc - a poprzez prowadzenie działalności rolniczej również urzeczywistniła - zamiar władania przedmiotową nieruchomością. To natomiast oznacza, zdaniem Sądu, że całość produkcji roślinnej w 2022 r. na spornej nieruchomości prowadziła skarżąca. Miała też tytuł prawny do nieruchomości (prawo rzeczowe) – była współwłaścicielem działki nr [...]. Nie ma zatem w ocenie Sądu podstaw do uznania, że skarżąca nie była posiadaczem działki nr [...] w dniu 31 maja 2022 r. i w całym roku 2022. Co więcej, zakres czynności podejmowanych przez skarżącą odpowiadał wymogom stawianym w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 639/2014. Organ II instancji powołał się w uzasadnieniu swojej decyzji na wyrok Sądu Rejonowego w G. z 8 czerwca 2021 r. sygn.. I C [...]. Należy jednak podkreślić, że wyrok ten nie przesądzał o braku prawa skarżącej do przedmiotowej nieruchomości, a jedynie analizował stan faktyczny istniejący w dacie wydawania wyroku i oceniał kwestie naruszenia posiadania właśnie w 2021 roku. Nie mógł więc być miarodajny dla oceny stanu niezakłóconego posiadania działki w 2022 roku. Z wyroku tego nie wynika zatem, by skarżąca nie miała tytułu prawnego do działki, czy też nie miała prawa do podejmowania decyzji dotyczących wykonywania rzeczywistej działalności rolniczej bądź czerpania korzyści z takiej działalności w 2022 roku. Błędne ustalenia faktyczne powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ decyzja ta naruszała art. 80 k.p.a. i art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 639/2014, a w konsekwencji również art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.w.b. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Wobec powyższego Sąd uchylił decyzję organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) – o czym orzekł w pkt 1 wyroku. O zwrocie kosztów postanowiono w pkt. 2 wyroku na podstawie art. 200 powyższej ustawy. W przypadku uprawomocnienia się wyroku, organ, ponownie oceni zgromadzone dowody kierując się opisaną tu oceną prawną.