III SA/Po 1075/15

Dnia 16 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] sierpnia 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego umorzenia nieopłaconych należności uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], umarzającą postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia [...] marca 2014 r. M. M. (dalej: "strona", "wnioskodawca") wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości zadłużenia na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres objęty ustawą z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] ustalił, że wnioskodawcę obciąża zadłużenie z tytułu składek, które w ocenie organu rentowego podlega umorzeniu na podstawie powyższej ustawy, na: - ubezpieczenie społeczne za okres od [...] 2002 do [...] 2003 roku, - ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] 2003 do [...] 2003 roku oraz – Fundusz Pracy za okres od [...] 2002 do [...] 2003 roku. Ponadto, wnioskodawcę obciąża zadłużenie na: - ubezpieczenie społeczne za okres od [...] 2002 do [...] 2003 roku, od [...] 2004 do [...] 2004 roku, od [...] 2004 do [...] 2005 roku, [...] 2005 roku, - ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] 2003 do [...] 2003 roku, od [...] 2005 do [...] 2005 r., a także – Fundusz Pracy i FGŚP za okres do [...] 2002 do [...] 2003 roku, od [...] 2004 do [...] 2004 roku, od [...] 2004 do [...] 2005 roku, [...] 2005 roku, które zdaniem organu rentowego nie podlega umorzeniu na podstawie powyższej ustawy, a wymaga spłaty na zasadach w niej wskazanych. Wobec powyższych ustaleń Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] marca 2014 r., określił należności z tytułu składek podlegające umorzeniu (pkt I. sentencji rozstrzygnięcia) oraz wskazał, że warunkiem umorzenia tych należności jest spłata należności niepodlegających umorzeniu w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji wraz z odsetkami (pkt II. sentencji). Kolejną decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] marca 2014 r., umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek - w pkt. 1. sentencji rozstrzygnięcia - na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP za okres, w którym nie stwierdził zaległości, - w pkt. 2. sentencji rozstrzygnięcia - na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP, które nie podlegają umorzeniu na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. strona - postępując zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji - złożyła do Sądu Okręgowego w P. Wydział [...] odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], zarzucając jej niezgodność z prawem. Postanowieniem z dnia [...] maja 2005 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w P. [...] przekazał sprawę do rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uznając w tej sprawie niedopuszczalność drogi sądowej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], utrzymując w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], wskazał, powołując się na art. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, jakie - w jego ocenie - należności podlegają umorzeniu w trybie tej ustawy. Zdaniem organu rentowego wskazany w decyzji okres, za który wnioskodawca nie posiadał zaległości, jak również okres zaległości niepodlegających abolicji (zaległości z tytułu nieopłaconych składek za pracowników) nie mógł być natomiast umorzony na podstawie przepisów powyższej ustawy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, to jest umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, zarzucając naruszenie art. 7, art. 8 w zw. z art. 76, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący podniósł w szczególności, że organ rentowy stwierdzając, iż istnieją należności nie podlegające umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej winien w dokładny sposób wyjaśnić o jakie konkretnie składki chodzi, jakich ubezpieczeń, z jakich tytułów oraz jakich osób dotyczą. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...]z dnia [...] sierpnia 2015 r., jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] grudnia 2014 r., umarzająca postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego, które w świetle art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że w ramach kontrolowanej sprawy skarżący wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o umorzenie należności na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP w oparciu o regulacje ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551, dalej: "ustawa abolicyjna"). Wniosek ten winien zatem podlegać rozpoznaniu przez organ rentowy na podstawie wspomnianych ostatnio regulacji. Zauważyć zatem należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.): 1) która przed dniem 1 września 2012 r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji, o której mowa w ust. 8, 2) innej niż wymieniona w pkt 1 - umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Jak stanowi natomiast art. 1 ust. 6 tejże ustawy umorzenie należności, o których mowa w jej art. 1 ust. 1, skutkuje umorzeniem nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy za ten sam okres oraz należnych od nich, za ten sam okres, odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję określającą warunki umorzenia, w której ustala także kwoty należności, o których mowa w ust. 1 i 6, z wyłączeniem kosztów egzekucyjnych. W świetle art. 1 ust. 10 ustawy abolicyjnej warunkiem umorzenia należności, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 6 tej ustawy, jest nieposiadanie na dzień wydania decyzji, o której mowa w jej art. 1 ust. 13 pkt. 1, niepodlegających umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 stycznia 1999 r., do opłacenia których zobowiązana jest osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub płatnik składek, o którym mowa w ust. 2, oraz należnych od tych składek odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Niepodlegające umorzeniu należności, o których mowa w ostatnio przywołanym ust. 10, podlegają spłacie w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 8 (art. 1 ust. 11 ustawy abolicyjnej). Wreszcie, zgodnie z art. 1 ust. 13 ustawy abolicyjnej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o: 1) umorzeniu należności, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 6 tejże ustawy - po spełnieniu warunku, o którym mowa w jej art. 1 ust. 10, z uwzględnieniem ust. 7, 11 i 12, lub 2) odmowie umorzenia należności, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 6 tejże ustawy - w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 10, z uwzględnieniem ust. 7, 11 i 12. W ocenie tut. Sądu, mając na względzie przywołane powyżej regulacje ustawy abolicyjnej, organ rentowy błędnie przyjął, że w przypadku istnienia takich należności z tytułu nieopłaconych składek, które co prawda ciążą na skarżącym, jednakże nie podlegają umorzeniu w oparciu o te regulacje, dalsze prowadzenie postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego staje się w tym zakresie bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: "K.p.a."). Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Na gruncie tej regulacji postępowanie może być zakwalifikowane jako bezprzedmiotowe, wyłącznie w sytuacji, w której sprawa będąca jego przedmiotem nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu w drodze decyzji. Tymczasem ustalenie, które z należności z tytułu składek spoczywających na skarżącym podlegają umorzeniu w trybie ustawy abolicyjnej, a które z tych należności niepodlegają temu umorzeniu – co rodzi konieczność ich uprzedniej spłaty, jako warunku umorzenia - podlega merytorycznej ocenie ze strony organu rentowego przy rozpoznaniu wniosku skarżącego, czemu organ ten winien dać wyraz w decyzji podjętej na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej, to jest w decyzji określającej warunki rzeczonego umorzenia, w tym ustalającej kwoty należności podlegających umorzeniu. W tym kontekście bezzasadne jest twierdzenie o odpadnięciu przedmiotu postępowania, skoro ów przedmiot istnieje i podlega merytorycznej ocenie organu rentowego. Dokonanie tej merytorycznej oceny w oparciu o art. 105 § 1 K.p.a., czego w istocie dopuścił się organ rentowy w ramach kontrolowanej sprawy, jest niedopuszczalne. Nota bene, wobec skarżącego została wydana decyzja, o której mowa w art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], działając na podstawie wspomnianej regulacji, ustalił należności z tytułu składek podlegające umorzeniu w trybie ustawy abolicyjnej i określił warunek ich umorzenia. W tym miejscu podkreślenia natomiast wymaga to, że tut. Sąd nie jest uprawniony do oceny ostatnio wspomnianej decyzji. Od decyzji tej, zgodnie z jej pouczeniem (por. także art. 1 pkt. 16 ustawy abolicyjnej), przysługiwało skarżącemu odwołanie do Sądu Okręgowego w P. [...]. W tym też trybie skarżący winien dążyć do ostatecznego ustalenia, które z ciążących na nim należności podlegają umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej, do czego w istocie zmierza w złożonej do tut. Sądu skardze. Konsekwentnie wskazać trzeba, że tut. Sąd nie jest również uprawniony do merytorycznego orzekania o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek, bowiem i w tym względzie wkroczyłby w kompetencje sądu powszechnego (art. 47714 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.). Powyższe uzasadnia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w której decyzja ta utrzymała w mocy pkt. 2 rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], a także - stosownie do art. 135 P.p.s.a. - uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], we wspomnianym zakresie. Odnosząc się natomiast do pozostałej części skarżonej decyzji, to jest do tej części, w której decyzja ta utrzymała w mocy pkt. 1 rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], a także do samego tego pkt. 1 decyzji pierwszoinstancyjnej, zauważyć trzeba, że organ rentowy w żaden sposób nie uzasadnił dlaczego uznał, iż skarżący występując z wnioskiem z dnia [...] marca 2014 r. zwrócił się do tego organu o umorzenie należności, które faktycznie skarżącego nie obciążają, to jest należności, które w rzeczywistości nie istnieją. Tylko bowiem przy takim założeniu można by przyjąć, że postępowanie wywołane tym wnioskiem z uwagi na jego bezprzedmiotowość, to jest faktyczny brak należności które miałyby podlegać umorzeniu, winno podlegać w części dotyczącej tych należności umorzeniu. Organ rentowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że skarżący wystąpił "o umorzenie całości zadłużenia", co sugeruje, że w ocenie organu rentowego skarżący żądał umorzenia wyłącznie rzeczywiście istniejących należności, choć jednocześnie organ ten umorzył postępowanie co do okresów, w których na skarżącym nie ciążą żadne należności z tytułu nieopłaconych składek, co wskazuje, że organ ten jednak przyjął, że przedmiotem tego postępowania skarżący uczynił także należności faktycznie na nim niespoczywające. Bez jednoznacznego ustalenia powyższej kwestii, czym organ rentowy dopuścił się istotnego naruszenia zwłaszcza art. 7 K.p.a., umorzenie postępowania, co do okresów, w których na skarżącym faktycznie nie spoczywają żadne należności z tytułu nieopłaconych składek uznać należy za co najmniej przedwczesne. Rozpoznając ponownie sprawę organ rentowy uwzględni wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i zawarte w niej wskazania co do dalszego postępowania. Organ rentowy w razie wątpliwości winien zwłaszcza zwrócić się do skarżącego o sprecyzowanie, czy jego wniosek z dnia [...] marca 2014 r. odnosi się także do okresów, za które na skarżącym nie spoczywają żadne należności z tytułu nieopłaconych składek, czy też odnosi się on wyłącznie do ustalonych przez ten organ należności faktycznie spoczywających na skarżącym. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.