III SA/Po 1078/21

Dnia 3 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2022 roku przy udziale sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] grudnia 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania Z. B. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za maj 2020 r. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano: 1. w jej sentencji - m. in. art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: ustawa COVID-19; 2. w jej uzasadnieniu art. 31zo ust. 1 i art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że strona zatrudniała pracowników, więc była obowiązana do złożenia wraz wnioskiem deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów za zatrudnianych ubezpieczonych za okres objęty wnioskiem w terminie do [...] czerwca 2020 r., czego nie uczyniła. Wymagane dokumenty złożono dopiero [...] listopada 2020 r. Z akt sprawy Sądowi wiadomo, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, iż wymagane dokumenty złożyła w skrzynce podawczej organu już [...] maja 2020 r., na dowód czego załączyła wykonane przy pomocy telefonu zdjęcia złożonych dokumentów. W skardze na powyższą decyzję Z. B. powtórzył argument zawarty we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a ponadto podniósł, że ponowna wysyłka wymaganych dokumentów dokonana [...] listopada 2020 r. została uczyniona na prośbę pracownika organu, który w rozmowie telefonicznej ze skarżącym stwierdził, że organ nie posiada tych dokumentów. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, gdyż naruszają niżej wymienione przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: Ppsa). Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Płatnik składek jest zobowiązany przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach u.s.u.s., chyba że zgodnie z tymi przepisami jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za kwiecień 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19). Bezsporna jest okoliczność, że skarżący zobowiązany był dołączyć do wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020r. deklaracje rozliczeniowe. W sytuacji, gdy skarżący nie był więc zwolniony z obowiązku składania powyższych dokumentów, organ powinien był niezwłocznie po wpłynięciu wniosku (wpłynął do organu [...].05.2020 r.) poinformować skarżącego w trybie art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 256 ze zm., dalej: Kpa), że ma on obowiązek ich złożenia do 30 czerwca 2020r. Zgodnie bowiem z art. 9 Kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W następstwie złożenia przez skarżącego wniosku z [...] maja 2020 r. (data nadania) doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym - kierując się powołaną wyżej zasadą informowania stron - organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu ZUS powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z akt sprawy nie wynika, aby przed 30 czerwca 2020 r. organ wyjaśnił stronie, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych. Do momentu wydania decyzji odmownej z [...] sierpnia 2020 r., wydanej po upływie terminu do złożenia wymaganych deklaracji rozliczeniowych, organ nie podjął w sprawi żadnych czynności, które mogłyby prowadzić do pozytywnego załatwienia wniosku. Stwierdzić należy zaś, że organ na mocy art. 79a § 1 Kpa zobowiązany jest do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 Kpa), zaś strona może w odpowiednim terminie przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia powyższych przesłanek (art. 79a § 2 Kpa). Ponadto art. 77 § 4 Kpa zobowiązuje organ do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Jeżeli więc organ - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że skarżący nie złożył wymaganych dokumentów rozliczeniowych, a nie jest zwolniony z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie niezwłocznie po wpłynięciu do organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu wynikającego z art. 31zq ust. 3 ustawy, tj. przed 30 czerwca 2020r. O ile skarżący nie jest zwolniony z obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych, nieudzielenie mu powyższych informacji narusza art. 9 i art. 79a § 1 Kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący bowiem na skutek udzielenia mu przez organ stosownych informacji mógłby uczynić zadość temu obowiązkowi przed upływem ustawowego terminu. Zważyć należy również, że wydając zaskarżoną decyzję organ pominął podnoszone przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności złożenia [...] maja 2020 r. do skrzynki podawczej w siedzibie ZUS I Oddział w [...] wymaganych deklaracji rozliczeniowych. Skarżący w dowód tego przedstawił organowi zdjęcia z tej daty, starając się wykazać, że czynność tę wykonał. Biorąc pod uwagę, że kwestia złożenia deklaracji rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r. w sposób zasadniczy miała zasadniczy wpływ na wynik sprawy, stwierdzić należy, że nieustosunkowanie się przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do stanowiska i dowodów strony świadczy o naruszeniu przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa. W każdym bowiem postępowaniu organ administracji publicznej powinien z urzędu lub na wniosek strony podejmować czynność niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu powinien obowiązany jest w sposób wyczerpującym zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy, a oceny tej dokonać na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Część faktyczna uzasadnienia decyzji powinna zaś zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. W przedmiotowej sprawie ZUS nie podjął próby wyjaśnienia, czy faktycznie [...] maja 2020 r. skarżący złożył do skrzynki podawczej w siedzibie organu wymagane deklaracje rozliczeniowe. Co więcej, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w żaden sposób organ nie odniósł się do tej okoliczności. Organ nie wyjaśnił stronie, dlaczego nie dał jej wiary, że deklaracje faktycznie złożono w wymaganym terminie. Obciążając skarżącego obowiązkiem wykazania, że wymagane dokumenty złożył przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust.3 ustawy COVID-19 organ nie podał, czy przy procedurze składania wniosków do skrzynek podawczych wystawionych w placówce ZUS Oddział w [...] strona miała możliwość wykazania tego w inny sposób niż na podstawie własnych wyjaśnień i z jakich przyczyn nie uwzględnił jej stanowiska. Na tle art. 31zp ust. 4 ustawy COVID-19, powołanych zasad postępowania administracyjnego oraz komunikowanego publicznie przez ZUS dopuszczalnego sposobu składania dokumentów osobiście w placówce ZUS – do skrzynki oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa" (wiedza notoryjna) Sąd uznał, iż obowiązkiem organu było wyjaśnienie, w jaki sposób ewidencjowano korespondencję składaną przez płatników składek do urn (skrzynek podawczych), czy ewidencja korespondencji dokonywana była codziennie, czy istnieje dokumentacja potwierdzająca wpływ wniosków za okres, w którym skarżący – jak twierdzi – deklaracje złożył, a wreszcie czy praktyka ewidencji dokumentów różniła się w zależności od oddziału lub inspektoratu ZUS, czy może była ustandaryzowana. Takich wyjaśnień zabrakło, a mogły one mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organ na podstawie art. 75 § 1 zd. 1 Kpa jako dowód powinien był dopuścić wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Mógł również – na podstawie art. 75 § 2 Kpa - odebrać od strony na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 Kpa stosuje się odpowiednio. Podkreślenia wymaga, że badając pod kątem zgodności z prawem zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję Sąd wziął pod uwagę, iż postępowanie prowadzone przez ZUS przypadło na czas trwającego stanu epidemii, co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Uwzględniając również realia rozpoznawania wniosków o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, zapewne ich ogromnej liczby, ograniczenia związane z trwającym stanem epidemii, Sąd uznał, że okoliczności te nie mogą uzasadniać niekorzystnych skutków dla jednej strony postępowania – skarżącego. ZUS nie wyjaśnił przyczyn nieuwzględnienia stanowiska skarżącego, nie przedstawił, jak wyglądała procedura składania wniosków do skrzynki podawczej, ani nie stwierdził, czy wykluczone było ewentualne omyłkowe dołączenie dokumentów strony do sprawy innego płatnika. Jeżeli nawet organ nie był w stanie ustalić, czy strona w maju 2020 r. uzupełniła wniosek o wymagane deklaracje, powinien był na mocy art. 86 Kpa przesłuchać ją na tę okoliczność. Przepis ten przewiduje bowiem, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. ZUS nie wyjaśnił zaś dlaczego nie skorzystał z tego rodzaju dowodu. Rozpatrując ponownie sprawę organ odniesie się do argumentów skarżącego o złożeniu dokumentów rozliczeniowych [...] maja 2020 r. do skrzynki podawczej w siedzibie organu, a jeżeli uzna, że brak jest dowodów na złożenie ich w tym terminie, to w trybie obowiązującego od 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn˛ ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 zawiadomi skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia. Powyższy przepis, choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, to obejmuje zdarzenia mające miejsce podczas obowiązywania stanu epidemii (od 20 marca 2020 r. - na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii; Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.). Wobec tego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 Ppsa