III SA/Po 1081/12

Dnia 21 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi M P na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P z dnia... . nr ... w przedmiocie określenia kwoty długu celnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 2, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w P na rzecz skarżącego kwotę 3.478,- zł ( trzy tysiące czterysta siedemdziesiąt osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 1 lutego 2010 roku Naczelnik Urzędu Celnego w L określił solidarnie M P, F Ł i T P kwotę należności wynikającą z długu celnego dotyczącego towaru – samochodu marki V z 1987 r. w wysokości 9398 zł. W uzasadnieniu decyzji organ ten wyjaśnił, że przedmiotowy samochód został sprowadzony do Polski w dniu 4 maja 1998 r. przez M P, a 6 maja 1998 r. wszczęto postępowanie karnoskarbowe w kwestii przerobienia numerów identyfikacyjnych pojazdu. 17 września 1998 r. Urząd Celny w P sporządził protokół karny, w który zarzucono M P jako oskarżonemu popełnienie przestępstwa skarbowego z art. 82 § 1 d uks. Nie udało się go jednak zapoznać z protokołem ( sporządzonym pod jego nieobecność ), gdyż pod wskazanym adresem do doręczeń w kraju występuje on jako adresat nieznany. Dochodzenie przeciwko M P zostało umorzone postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2008 r. Następnie wszczęto dochodzenie w kwestii długu celnego związanego z dokonaniem importu pojazdu do Polski i w jego trakcie uznano za strony – dłużników solidarnych M P, T P i F Ł na zasadzie art. 221 w zw. z art. 211 §1 Kodeksu celnego. Za datę powstania długu celnego przyjęto dzień 4 maja 1998 r. T P jako właściciel samochodu w dniu opuszczenia polskiego obszaru celnego pozostawił samochód w Polsce. Nie zachował warunku powrotnego wywozu, odstąpił go osobom trzecim i usunął pojazd spod dozoru celnego ( art. 211 § 3 pkt. 1 Kodeksu celnego ). M P użytkował pojazd wiedząc, że nie został dopuszczony do obrotu i zarejestrowany w Polsce ( art. 211 § 3 pkt. 3 ). Z kolei F Ł pożyczył dobrowolnie dowód rejestracyjny i tablice rejestracyjne od swojego samochodu w celu przewiezienia przedmiotowego pojazdu do K, co również dawało mu przymiot dłużnika ( art. 211 § 3 pkt. 2 ). Wartość celną pojazdu ustalono na podstawie danych z katalogu INFO-EXPERT z maja 1998 r. Po rozpatrzeniu odwołań stron decyzją z dnia 5 września 2011 roku Dyrektor Izby Celnej w P uchylił decyzję I instancji w części dotyczącej F Ł i T P umarzając postępowanie w tym zakresie, natomiast w pozostałej części pozostawiono decyzję bez zmian. W uzasadnieniu decyzji SKO wyjaśniło, że w odniesieniu do T P i F Ł minął już skutecznie termin z art. 230 § 4 Kodeksu celnego, albowiem postępowanie karnoskarbowe wszczęte i prowadzone przeciwko M P nie dotyczyło formalnie tych dwóch osób. Nie nastąpiło wobec tego zawieszenie biegu terminu do powiadomienia o zarejestrowaniu kwoty należności celnych w stosunku do T P i F Ł i na tej podstawie organ II instancji umorzył postępowanie celne w tym zakresie. W odniesieniu do M P organ II instancji wskazał natomiast, że doszło dwukrotnie do takiego zawieszenia – na skutek prowadzonego postępowania karnoskarbowego ( w okresie od 17.09.1998 r. do 15.04.2008 r. ) i następnie na skutek wniesienia przez niego odwołania od decyzji z 22.03.2010 r. ( w okresie do dnia 27.08.2010 r. ). Organ podtrzymał ustalenia dokonane w I instancji dotyczące konieczności uznania M P za dłużnika celnego w rozumieniu art. 211 § 3 pkt. 3 Kodeksu celnego – ze względu na użytkowanie na terenie Polski spornego pojazdu i niedochowanie należytej staranności przy wejściu w jego posiadanie. W skardze do WSA M P zarzucił organowi naruszenie art. 138 § 1 2 Kpa oraz art. 211, 230 § 4 i 230 § 5 Kodeksu celnego przez niezasadne uznanie skarżącego za dłużnika celnego pomimo skutecznego upływu 3 letniego terminu powiadomienia skarżącego o zarejestrowaniu długu celnego. Skarżący podniósł m. in., że wszczęte przeciwko niemu postępowanie karnoskarbowe nie miało bezpośredniego związku z długiem celnym wynikającym z usunięcia spod dozoru celnego towaru wprowadzonego legalnie na polski obszar celny. Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. W piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 16.01.2012 r. podniesiono m. in. zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego oraz braku materiału dowodowego pozwalającego na stwierdzenie usunięcia towaru spod dozoru celnego. Podkreślono też, że przedmiot postępowania karnoskarbowego toczonego przeciwko M P był inny niż przedmiot postępowania celnego. Na rozprawie w dniu 18.01.2012 r. skarżący oświadczył, że nie znał treści protokołu karnego z 17.09.1998 r. i od 1998 r. nie miał informacji o sprawie karnoskarbowej. Adres podał na Policji, ale nigdy nie odebrał korespondencji skierowanej do niego na ten adres. W piśmie z dnia 22.10.2012 r. pełnomocnik skarżącego powołał się na wyrok TK z 17.07.2012 r., uznający niekonstytucyjność przepisu art. 70 § 6 pkt. 1 Ordynacji podatkowej w zakresie, w jakim wywołuje on skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karnego lub karnoskarbowego, o którym to postępowaniu podatnik nie został skutecznie poinformowany najpóźniej z upływem terminu z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. W ocenie TK przepis ten jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Odnosząc ten wyrok do stanu faktycznego sprawy pełnomocnik skarżącego wskazał, że nie został on nigdy poinformowany skutecznie o prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnoskarbowym, wobec czego nie nastąpiło zawieszenie biegu terminu z art. 230 § 4 Kodeksu celnego. Termin ten upłynął z dniem 4 maja 2001 r. W piśmie z dnia 13.11.2012 r. organ II instancji wskazał, że w sprawie zastosowanie miały 138 i 139 § 1 kpk, mówiące o dokonywaniu doręczeń w postępowaniu karnym i karnoskarbowym. Wynika z ich dla strony przebywającej za granicą obowiązek wskazania adresata dla doręczeń w kraju, pod rygorem przyjmowania odpowiedniej fikcji prawnej skutecznego doręczenia pism procesowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył , co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Okolicznością bezsporną w sprawie jest fakt sporządzenia w dniu 17.09.1998 r. przez Urząd Celny w P protokołu karnego wszczynającego przeciwko skarżącemu M P postępowanie karnoskarbowe o przestępstwo z art. 82 § 1 UKS, polegające na wejściu w posiadanie i użytkowanie do dnia 04.05.1998 r. spornego samochodu V, stanowiącego przedmiot przestępstwa skarbowego z art. 80 § 1 UKS ( k. 26-27 akt adm. ). Oskarżony M P nie był obecny przy sporządzaniu protokołu. Nie został nigdy skutecznie powiadomiony o wszczęciu powyższego postępowania, gdyż nie dochodziło do skutecznego doręczenia pism procesowych na adres podany przez M P w trakcie jego wcześniejszych przesłuchań dokonywanych w charakterze świadka w sprawie karnej o przestępstwo z art. 265 §1 kk (istniało uzasadnione podejrzenie przerobienia numerów przedmiotowego pojazdu, postanowienie o wszczęciu dochodzenia z 6.05.1998r. k. 171akt sprawy karnej skarbowej). Wówczas to M P przesłuchiwany w charakterze świadka do protokołu w dniu 4.05.1998r. podał adres do doręczeń w kraju gdyż mieszkał we Francji (k. 160 akt sprawy karnej skarbowej). Protokół karny z dnia 17.09.1998r. sporządzony został pod nieobecność oskarżonego i przesłany na adres do doręczeń w kraju, skąd został zwrócony z adnotacją poczty "adresat nieznany" (k. 24 akt sprawy karnej skarbowej). Ostatecznie postanowieniem z dnia 9.12.1998r. Urząd celny w P zawiesił postępowanie w sprawie przeciwko M P uzasadniając zawieszenie tym, że prowadzone w sprawie czynności nie doprowadziły do ustalenia aktualnego pobytu oskarżonego (k. 215 akt sprawy karnej skarbowej). Organ II instancji niezasadnie więc powołuje się na regulacje wskazane w art. 138 i 139 § 1 KPK, gdyż dotyczą one wyłącznie stron postępowania karnego. W momencie podawania adresu do doręczeń M P występował w charakterze świadka, a nie strony postępowania karnego. Warunkiem zastosowania tych przepisów jest uprzednie pouczenie strony o skutkach prawnych niezastosowania się do art. 138 i 139 § 1 kpa. Miało ono miejsce w niniejszej sprawie dopiero w ramach sporządzania w dniu 17.09.1998 r. protokołu karnego ( k. 26 v ) z którym skarżący M P jednak nigdy się skutecznie nie zapoznał. Sąd po przeanalizowaniu akt sprawy stwierdził, że zarzut naruszenia art. 230 § 4 i § 5 Kodeksu celnego był zasadny. Art. 230 § 4 kodeksu wprowadza nakaz powiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu kwoty długu celnego do 3 lat od dnia powstania długu celnego. Bieg tego terminu ulega zawieszeniu m. in. z dniem wszczęcia postępowania karnoskarbowego o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe ( art. 230 § 5 pkt. 1 Kodeksu ). Regulacje z art. 230 § 4 i § 5 pkt. 1 Kodeksu celnego są analogiczne do wskazanych w przepisie art. 70 § 6 pkt. 1 Ordynacji podatkowej, mówiącym o zawieszeniu biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego z dniem wszczęcia postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 lipca 2012 r. ( P 30/11 ) uznał, że art. 70 § 6 pkt. 1 Ordynacji podatkowej w zakresie, w jakim wywołuje skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karnego lub karnoskarbowego, o którym to postępowaniu podatnik nie został skutecznie poinformowany najpóźniej z upływem terminu z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. TK podkreślił, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia z powodu wszczęcia postępowania karnego następuje z mocy prawa – z chwilą wydania odpowiedniego postanowienia. Nie jest o tym informowany zobowiązany, wobec czego nie wie on faktycznie o zaistnieniu przesłanki zawieszenia biegu przedawnienia. Powstaje wtedy stan niepewności co do jego sytuacji prawnej, gdyż podmiot zobowiązany nie wie, czy jego zobowiązanie skutecznie wygasło. Podmiot ten może się praktycznie nigdy nie dowiedzieć o wszczęciu i prowadzeniu postępowania karnego w przypadku jego prawomocnego umorzenia. Tymczasem zasada zaufania obywatela do państwa i prawa wymaga, by podatnik ( podmiot zobowiązany wobec państwa ) nie tkwił w stanie niepewności co do swojego statusu prawnego przez bliżej nieokreślony czas. Naruszenie tej zasady polega na tym , iż ze zdarzeniem o którym podatnik ( podmiot zobowiązany ) nie jest informowany, ustawodawca wiąże niekorzystne dla niego skutki prawne w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że przepis art. 230 § 5 pkt. 1 Kodeksu celnego winien być interpretowany w ten sposób, że zawieszenie biegu terminu wskazanego w art. 230 § 4 Kodeksu celnego w związku z wszczęciem postępowania karnego lub karnoskarbowego, następuje jedynie w takiej sytuacji, gdy o danym postępowaniu dłużnik celny zostanie skutecznie poinformowany ( najpóźniej z upływem terminu z art. 230 § 4 Ordynacji podatkowej ). Przyjęcie innej interpretacji byłoby bowiem niezgodne z przedstawioną powyżej zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. Nie ulega bowiem wątpliwości, że dłużnik celny nie poinformowany skutecznie o wszczęciu odpowiedniego postępowania karnoskarbowego nie może mieć wiedzy o zawieszeniu biegu 3 letniego terminu z art. 230 § 4 Kodeksu celnego, wpływającym negatywnie na jego sytuacje prawną. W niniejszej sprawie dług celny powstał z dniem 4 maja 1998 r. i nie było podstaw do przyjęcia, że bieg 3 letniego terminu z art. 230 § 4 kodeksu celnego został przerwany na skutek wszczęcia w dniu 17 września 1998 r. postępowania karnoskarbowego, o czym nie został skutecznie powiadomiony M P jako oskarżony. Wobec tego przyjąć należało w ocenie Sądu, że również wobec skarżącego M P nastąpił skuteczny upływ terminu wskazanego w art. 230 § 4 Kodeksu celnego, zatem prowadzone wobec niego postępowanie celne winno zostać umorzone. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ II instancji winien uwzględnić powyżej poczynione uwagi. Ponieważ decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem przepisów mającym wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ) orzekł o jej uchyleniu. O zwrocie stronie skarżącej kosztów postępowania i wykonalności zaskarżonej decyzji postanowiono na podstawie art. 200w zw. z §6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 163, poz. 1348, ze zm.) oraz art. 205 § 2 i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.