III SA/Po 1099/15

Dnia 22 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2015r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] stycznia 2015r. nr [...]. W dniu 5 grudnia 2008 roku Prokurator Okręgowy w [...] wniósł sprzeciw od ostatecznej decyzji starosty o wydaniu prawa jazdy M. F. Prokurator sprzeciw uzasadnił toczącym się postępowaniem karnym w sprawie wręczenia przez M. F. korzyści majątkowej w związku z egzaminem na prawo jazdy. Zdaniem wnoszącego sprzeciw fakt skazania M. F. prawomocnym wyrokiem karnym za czyn z art. 229 § 1 kk był okolicznością nieznaną organowi w dacie wydania decyzji o wydaniu prawa jazdy, a w konsekwencji zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania. Starosta [...] wznowił postępowanie w przedmiotowej sprawie, a następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2009r. uchylił własną decyzję z dnia [...] lipca 2006r. w sprawie wydania prawa jazdy M. F. i jednocześnie odmówił jej wydania prawa jazdy kategorii B. M. F. odwołała się od przedmiotowej decyzji, a Samorządowe Kolegium Odwoławczy w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Po wniesieniu przez M. F. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wyrokiem o sygn. II SA/Po 415/09 z dnia 25 listopada 2009r. uchylono zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...]. W uzasadnieniu sąd wskazał, że jakkolwiek niesporne w świetle wyroku karnego jest udzielenie korzyści majątkowej przez skarżącą pośrednikowi M. B. w celu pozytywnego wyniku z egzaminu praktycznego, to jednakże z tych ustaleń nie wynika jeszcze, czy udzielenie tej korzyści faktycznie zadecydowało o pozytywnym wyniku egzaminu. Nie wynika z nich też, czy skarżąca wręczyła pieniądze egzaminatorowi, a ta okoliczność służy wskazaniu, iż egzamin przeprowadzony został niezgodnie z przepisami. Powyższe sąd oparł na treści art. 112 ust.1 ustawy prawo o ruchu drogowym i § 30 ust.3 pkt 2 lit b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 października 2005r. w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez kierujących pojazdami, instruktorów i egzaminatorów. Dalej sąd wskazał organowi na konieczność przeprowadzenia postępowania o unieważnienie egzaminu i dopiero wówczas rozpatrywanie kwestii uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie wydania prawa jazdy. Jeszcze w trakcie wyżej opisanego postępowania Starosta [...] złożył do Urzędu Marszałkowskiego wniosek o unieważnienie egzaminu na prawo jazdy M. F., w oparciu o treść art. 112 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 roku Marszałek Województwa [...] umorzył postępowanie w sprawie unieważnienia tego egzaminu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe, jako że wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 25 listopada 2009 roku uchylono decyzję organów administracyjnych w sprawie wydania prawa jazdy przyjmując, że brak jest w sprawie dowodu na udzielenie przez skarżącą korzyści majątkowej egzaminatorowi. Prokurator Okręgowy w [...] złożył odwołanie od tej decyzji. Uznał, że jakkolwiek istnieją wątpliwości co do przebiegu egzaminu zdawanego przez M. F., to bynajmniej nie jest to podstawa do uznania bezprzedmiotowości postępowania w sprawie unieważnienia egzaminu i jego umorzenia. Przedmiot postępowania istnieje nadal, bo jest nim prawidłowość przebiegu egzaminu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 roku uchyliło decyzję Marszalka Województwa. W uzasadnieniu podzielono argumenty odwołania, a dodatkowo organ wyjaśnił, że nie ma przeszkód do wydania decyzji administracyjnej. Organ winien więc zakończyć swoje postępowanie decyzją o unieważnieniu egzaminu na prawo jazdy, bądź decyzją odmawiająca jego unieważnienia. Ponadto zdaniem Kolegium uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych przepisem art. 107 Kpa. Strona złożyła skargę od tego orzeczenia i w dniu 11 października 2012r. Wojewódzki Sad Administracyjny w sprawie o sygn. III SA/Po 506/12 oddalił skargę. Wyrok uprawomocnił się w dniu 13 listopada 2012r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 roku Marszalek Województwa [...] po uzupełnieniu materiałów postępowania o prawomocne wyroki karne p-ko M. B., Z. P., W. D. i in. podejrzanym o wręczanie i przyjęcie korzyści majątkowej unieważnił egzamin państwowy na prawo jazdy kategorii B M. F. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 72 ust.1 pkt 2 ustawy - O kierujących pojazdami, obowiązującej już w dacie wydania decyzji i uznał, że skoro egzamin był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik, to Marszałek Województwa zobligowany jest do unieważnienia takiego egzaminu. M. F. złożyła odwołanie od tej decyzji. Po raz kolejny podniosła, że nigdy nie wręczała korzyści majątkowej ani egzaminatorowi ani instruktorowi. Przekazała jedynie kwotę 500 zł M. B., podobnie jak inni kursanci, celem przyspieszenia kolejnego terminu egzaminu, bo dwukrotnie już nie zdała. Sam egzamin był monitorowany i przeprowadzony prawidłowo. Dowodem są karty egzaminacyjne. Ona sama od 9 lat prowadzi auto, nie miała żadnych kolizji ani nie dopuściła się wykroczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W oparciu o treść prawomocnych wyroków [...] i [...] uzyskanych z Sądu Rejonowego Wydziału Karnego w [...] oraz wyroku [...] Sądu Okręgowego w [...] przyjęto, że wskazują one w sposób ewidentny, że egzaminatorzy w odniesieniu do kursantów, którzy wręczyli korzyść majątkową nie byli bezstronni. Skazanie M. B. i Z. P. oraz W. D. pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że uzasadnione jest twierdzenie, że podczas egzaminu praktycznego zostały naruszone przepisy prawa i mogły stanowić one podstawę do oceny, że egzamin winien zostać unieważniony. W skardze do sądu M. F. powtórzyła zarzuty z postępowania administracyjnego, dodatkowo podnosząc, że nie zna objętych aktami oskarżenia M. W. i Z. P., nie wie też przez kogo była egzaminowana, bo nie zna egzaminatora, a egzamin zdała i dodatkowo był on monitorowany. Po raz kolejny podkreśliła, że dokumenty z egzaminu nigdy nie budziły żadnych wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd w składzie orzekającym uznał, że doszło do naruszenia przepisów postępowania polegających na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a w konsekwencji na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zakresem niniejszego postępowania objęto kwestie unieważnienia egzaminu państwowego. W takim zakresie "sprawa administracyjna" pełen materiał dowodowy uzyskała ostatecznie w dniu 19 września 2014 r., gdy do akt załączono prawomocne wyroki p-ko M. B. i innym (sygn. akt [...]) oraz p-ko W. D. i in. (sygn. akt [...]) oskarżonym o czyny przyjęcia bądź wręczenia korzyści majątkowej. W dacie wydania decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie unieważnienia egzaminu na prawo jazdy, (odnośnie której prawomocnie orzekał WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 października 2012r.) dysponowano jedynie prawomocnym wyrokiem z dnia [...] października 2007r. p-ko M. F. podejrzanej o to, że w nieustalonym dniu w okresie od 2 czerwca 2006r. do 17 lipca 2006r. w [...] i w [...] w celu uzyskania pozytywnego egzaminu praktycznego na prawo jazdy udzieliła korzyść majątkową w kwocie co najmniej 500 zł nieustalonemu egzaminatorowi z Wojewódzkiego Ośrodka Ruchu Drogowego w [...], w zamian za zapewnienie pozytywnego zdania egzaminu na prawo jazdy kategorii B, w ten sposób, że wymienioną kwotę przekazała pośrednikowi M. B. wiedząc, że część tych pieniędzy zostanie przekazana wyżej wymienionemu egzaminatorowi, a który to egzamin faktycznie zakończony został wynikiem pozytywnym w dniu 17 lipca 2006r. Z treści tego wyroku nie wynika, że zaistniał związek przyczynowy pomiędzy wręczeniem kwoty 500 zł M. B., a przebiegiem czy wynikiem egzaminu. Niesporne było jedynie wręczenie tej kwoty pośrednikowi. Wyrok ten nie obalał w żadnej części twierdzeń skarżącej, że nie udzieliła żadnej korzyści majątkowej egzaminatorowi, a sam egzamin był przeprowadzony prawidłowo. A ustalenie tych okoliczności było istotne dla realizacji znamion art.112 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. (Dz.U.2005 Nr 108, poz. 908 ze zm.) Prawo o ruchu drogowym, obowiązującego do dnia 18 stycznia 2013 roku. Ten przepis stanowił, że organ sprawujący nadzór może przerwać lub unieważnić egzamin państwowy prowadzony niezgodnie z przepisami. W obowiązującym wówczas stanie prawnym unieważnienie egzaminu na prawo jazdy uzależnione było nie tylko od stwierdzenia naruszenia przepisu, ale i od oceny stopnia tego naruszenia, ponieważ ustawodawca pozostawił organowi nadzorującemu poprzez użycie sformułowania "może przerwać lub unieważnić" swobodę w zakresie oceny naruszenia prawa. Pomiędzy orzekaniem organów w sprawie umorzenia postępowania o unieważnienie egzaminu, a wydaniem decyzji unieważniającej egzamin (decyzji zaskarżonych, objętych zakresem niniejszej sprawy) zmienił się zarówno stan prawny, jak i stan faktyczny. Ten ostatni poprzez uzupełnienie materiałów o wyroki p-ko M. B. i Z. P. oraz W. D. Prawny - wobec faktu, że z dniem 29 stycznia 2013 roku na mocy art. 125 pkt 10 lit g ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. - O kierujących pojazdami (Dz. U 2011.30.151) uchylony został art. 112 ustawy – Prawo ruchu drogowym. W dacie wydania zaskarżonych decyzji obowiązywał już art. 72 ust.1 pkt 2 ustawy – O kierujących pojazdami, który stanowi, że Marszałek Województwa w drodze decyzji administracyjnej unieważnia egzamin państwowy, jeżeli był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik. Jak wskazuje treść tego przepisu – możliwość unieważnienia egzaminu poprzedzić musi stwierdzenie, że egzamin ten przeprowadzony był niezgodnie z przepisami, a ponadto wykazanie, że ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik. Ustawodawca rozszerzył przesłanki dające podstawę Marszałkowi Województwa unieważnienia egzaminu państwowego. Obecnie nie wystarczy badanie jedynie prawidłowości przebiegu egzaminu. Zadaniem organu administracji publicznej w takim postępowaniu jest ocena, czy w trakcie czynności egzaminacyjnych zostały naruszone przepisy prawa oraz wykazanie, że te nieprawidłowości miały wpływ na wynik egzaminu. Dopiero łącznie spełnione mogą stanowić podstawę do oceny, że egzamin winien zostać unieważniony. W ocenie sądu organy oceny tej dokonały pobieżnie. W uzasadnieniu decyzji starosty w ogóle nie wskazano, czy i jaki wpływ stwierdzone nieprawidłowości miały na wynik egzaminu. Co więcej - nie wykazano tych nieprawidłowość, bowiem cytując sentencję aktów oskarżenia nie przeprowadzono żadnej analizy prawidłowości tego konkretnego egzaminu. Organ II instancji utrzymał tę decyzję w mocy i poszerzył argumentację poprzez wskazanie, że w sposób ewidentny wykazano w postępowaniu karnym, że egzaminatorzy w odniesieniu do kursantów, którzy wręczyli korzyść majątkową nie byli bezstronni. Tymczasem z zebranych materiałów wynika niezbicie, że M. F. wręczyła pieniądze M. B., ten z kolei Z. P., a ten dalej W. D. Z tym, że zarówno M. B., jak i Z. P. byli pośrednikami, którzy pieniądze te przekazali egzaminatorom – W. D. i J. G. Pośrednikami byli także A. W. i Z. G. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego M. F. nie znała nikogo z nich, poza M. B., trudno więc uznać za jednoznaczne przyjęcie, że wręczyła pieniądze swojemu przyszłemu egzaminatorowi. Tych stwierdzeń skarżącej nie podważają załączone materiały z sadów karnych, natomiast organy w ogóle się do nich nie odniosły, choć winny rozpatrzeć cały zebrany materiał dowodowy, przede wszystkim dla oceny wyczerpania dyspozycji art. 72 ust.1 pkt 2 zdanie drugie "a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik". Nie odniosły się też do twierdzeń skarżącej, że egzamin zdała, czego dowodzi zapis egzaminu i potwierdzające go dokumenty. Zachodziła zatem konieczność zweryfikowania jej twierdzeń w aspekcie całego materiału dowodowego. Za niesporną uznać można jedynie okoliczność, że M. F. wręczyła pieniądze wyłącznie pośrednikowi, ale w świetle zmiany stanu prawnego istotne jest, czy ta okoliczność miała znaczenie dla wyniku egzaminu. I tutaj też rysują się wątpliwości, bowiem dla oceny wpływu na wynik egzaminu wymaganym byłoby co najmniej ustalenie, że egzaminator, który uczestniczył w jej egzaminie został objęty aktem oskarżenia. Tymczasem z zebranych materiałów nie wynika, kto nim był i czy w istocie został ukarany. Jeśli miałby nim być, jak zdaje się sugerować organ W. D., to również z zarzutu jemu stawianego nie wynika, iż uczestniczył w egzaminie M. F. A z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego rozpatrującego apelację od wyroku w sprawie W. D. wynika, że "w przypadku oskarżonego W. D. (jak i innych) brak jest bezpośrednich dowodów rzeczowych potwierdzających ich winę, to jednak prawidłowo oceniony osobowy materiał dowodowy w postaci, czy to samych wyjaśnień oskarżonych, czy to w postaci pomówień współoskarżonych, czy to w postaci zeznań świadków pozwala na przyjęcie, że oskarżeni co dopuścili się przypisanych im przestępstw". Powyższe nie pozwala jednak na przyjęcie, czy egzaminatorem M. F. był W. D. i czy zarzut jemu stawiany w ogóle dotyczył jej egzaminu. Bez ustalenia tych okoliczności nie sposób jednoznacznie ocenić, czy zaistniały przesłanki do stwierdzenia jego nieważności. Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm) ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstw wiążą sąd administracyjny, jednakże jak wyżej wskazano niesporne są jedynie ustalenia w zakresie wręczenia przez M. F. korzyści majątkowej pośrednikowi M. B., natomiast brak jest ustaleń w zakresie przebiegu jej egzaminu, czy też tym bardziej jego wyniku. Zdaniem składu orzekającego organy obu instancji ustalając okoliczności faktyczne wskazane w zaskarżonych decyzjach dopuściły się naruszenia art. 7,77,80 i 107 § 3 Kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Nie ulega wątpliwości, że organ orzekający w sprawie ma prawo na mocy art.80 Kpa do swobodnej oceny dowodów, jednakże aby ocena ta nie została uznana za dowolną, materiał dowodowy winien być zebrany w sposób wyczerpujący, a poczynione ustalenia muszą znaleźć pokrycie w dowodach. Nadto zgodnie z art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione. Bez wątpienia w przedmiotowej sprawie zabrakło wyczerpującego uzasadnienia. Przede wszystkim organ II instancji jako organ reformatoryjny zobligowany był do dokładnej analizy całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Tymczasem ograniczył się do powtórzenia argumentacji organu I instancji, nie odniósł się także do zarzutów odwołania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji zobowiązane będą do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym rozstrzygnięciu. W konsekwencji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c wskazanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.