III SA/Po 1110/12

Dnia 21 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2012 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie dot. włączenia dowodu do sprawy z wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 rok; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 05 kwietnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w poznaniu odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy (k. 60-62 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 04 czerwca 2013 roku oddalił zażalenie na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy (k. 50-52 akt sądowych). W uzasadnieniu orzeczenia NSA wyjaśnił, że ubiegając się o prawo pomocy Skarżący żadnych informacji mających znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku. Wnioskodawca nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. W dniu 05 grudnia 2013 roku Skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata (k. 112-113 akt sądowych). We wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżący nie wskazał źródła przychodu, wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, ani też kosztów utrzymania koniecznego. W rubryce stan rodzinny oraz dochody wpisano "nie dotyczy". Wnioskodawca wyjaśnił, że korzysta z noclegowni dla bezdomnych oraz jadłodajni "A". Uzyskuje dochód w wysokości 100-200 zł miesięcznie "z datków". Skarżący nie wykonał zarządzenia referendarza sądowego w zakresie udokumentowania swojej sytuacji majątkowej, a w szczególności okoliczności dotyczących: - ubiegania się o dopłaty do produkcji rolnej i związanej z tym konieczności prowadzenia działalności rolniczej, - założenia, wyposażenia w majątek i zbycia udziałów w "B" Sp. z o.o., - założenia i wyposażenia w majątek "C" Sp. z o.o. w organizacji, - tytułów prawnych do zajmowania, sposobu zagospodarowania i kosztów utrzymania: nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania według aktu notarialnego złożonego do akt sprawy o sygn. akt III SA/Po 206/12), nieruchomości wskazanej jako adres dla doręczeń w sprawach o sygn. akt III SA/Po 621-622/09 i adres siedliska gospodarstwa rolnego), nieruchomości wskazanej jako adres siedziby spółki "B" Sp. z o.o. oraz nieruchomości wskazanej jako siedziba "C" Sp. z o.o. w organizacji, - sytuacji rodzinnej Wnioskodawcy, - wysokości egzekwowanych należności oraz wysokości kwot wyegzekwowanych lub przekazanych organom egzekucyjnym, - wysokość średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego, - okoliczności oraz przyczyn ujawnienia skarżącego w Krajowym Rejestrze Dłużników Niewypłacalnych, - źródła finansowania wydatków na zaspokojenie potrzeb życiowych, działalności rolniczej oraz źródła pochodzenia majątku przekazanego tworzonym podmiotom gospodarczym. Postanowieniem z dnia 08 kwietnia 2014 roku referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy uznając, że kolejne oświadczenie majątkowe skarżącego nadal nie pozwala ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz zdolności płatniczych strony postępowania. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej budzą wątpliwości, co do zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy oraz nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. W dniu 05 maja 2014 roku skarżący złożył sprzeciw. Wnioskodawca wniósł o uchylenie postanowienia referendarza sądowego oraz wyjaśnił, że jest ono niezgodne ze stanem faktyczny oraz stanem prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, ani wysokości przychodów, ani kosztów utrzymania koniecznego, zaś jedynie ogólnikowe twierdzenia, że wnioskodawca korzysta z noclegowi dla bezdomnych oraz jadłodajni "A", należy uznać za równoważne z odmową przestawienia dokładnych informacji o sytuacji rodzinnej i majątkowej strony postępowania Wyjaśnienia skarżącego w żaden sposób nie identyfikują, ani źródła, ani wysokości, przychodu; świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Oświadczenia złożone w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Oświadczenie majątkowe skarżącego nie zostało poparte dowodami z dokumentów i przez to nie stanowi właściwej podstawy dla przeprowadzenia oceny zdolności płatniczych strony postępowania. W tej sytuacji należało uznać, że oświadczenie majątkowe wnioskodawcy jest niepełne i jako takie nie uzasadnia zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych, czy też pokrycia ze środków publicznych kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.