III SA/Po 1114/15

Dnia 15 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... z dnia ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... Wnioskiem z dnia 7 maj 2015 r. W. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Przedmiotowy wniosek uzasadniła złą sytuacją materialną i zdrowotną. Po rozpatrzeniu wniosku decyzją nr ... z dnia 2 lipca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na: 1. ubezpieczenie społeczne: ...; 2. ubezpieczenie zdrowotne: ...; 2. Fundusz Pracy: .... W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podał, że wnioskodawczyni prowadzoną działalność gospodarczą zawiesiła . Uzyskuje dochody z produkcji rolnej w kwocie .... rocznie. Mąż - K. uzyskuje dochody z tytułu renty chorobowej w wysokości ... zł netto miesięcznie, która obciążona jest egzekucją komorniczą. Po dokonaniu potrąceń pozostaje do dyspozycji kwota ... zł. Posiada dwójkę dorosłych dzieci, które są na własnym utrzymaniu i uzyskują dochody z tytułu stosunku pracy. Oświadczyła, że ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem i kosztami leczenia w łącznej wysokości ... zł. Posiada zobowiązania kredytowe, które nie są terminowo spłacane. W 2012 roku pozostawała do spłaty łączna kwota w wysokości ... zł. Według zaświadczenia lekarza rodzinnego z dnia 20 maja 2015r. leczy się z powodu choroby przewlekłej wymagającej stałego przyjmowania leków. Jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o pow. ... ha położonego ... w gm. .... Ponadto mąż jest właścicielem dwóch innych nieruchomości również położonych w miejscowości .... Powyższe nieruchomości o łącznej powierzchni ... ha objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego. Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy społecznej . W ocenie organu z nieruchomości która posiada wnioskodawczyni można prowadzić skuteczną egzekucję. Zdaniem organu aktualna sytuacja materialna i zdrowotna strony prowadzi do wniosku, że nie zachodzą przesłanki ujęta w § 3 ust.1 pkt1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr.141 poz. 1365). W. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniosła ,że z powodu przewlekłej choroby męża i swojej nie ma możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności . Wraz z mężem posiada zadłużenie w łącznej wysokości ... zł Uzyskiwane dochody nie wystarczają nawet na podstawowe potrzeby , w tym związane z leczeniem jej i współmałżonka . Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją nr ... z dnia 4 września 2015 r., utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu 2 lipca 2015 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem organu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wnioskodawczyni ma trudną sytuację materialną, nie jest to jednak wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy może nie mieć charakteru trwałego i może ulec poprawie. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest to stan długotrwały. Strona nie korzysta z pomocy społecznej. Nie stwierdzono też okoliczności, które wskazywałyby, że sytuacja finansowa nie może ulec poprawie. Przedłożyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że leczy się z powodu choroby przewlekłej, jednak nie wykazała, że z tego tytułu jest całkowicie niezdolna do pracy lub jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (brak stosownych orzeczeń). Jest osobą w wieku produkcyjnym, dlatego brak jest przeszkód aby podjęła zatrudnienie i uzyskiwała z tego tytułu również dodatkowe dochody. Może również w przyszłości podjąć wykonywanie zawieszonej działalność gospodarczej i z tego tytułu uzyskiwać dochody, gdyby całkowicie zrezygnowała z wykonywania działalności gospodarczej, to dokonałaby jej wyrejestrowania. W ocenie organu te fakty potwierdzają, że sytuacji nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych jej i męża. Spłata zadłużenie również nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie tej sytuacji. Spłata taka nie musi bowiem nastąpić jednorazowo, ale może być rozłożona na raty, dostosowane do możliwości płatniczych. Organ podniósł , że zobowiązana nie wykazała, że poniosła jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Uznał za udowodnione, że choruje przewlekle. Jednak w ocenie ZUS wystąpienie przewlekłej choroby nie pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przesłanka ta ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. W przypadku strony przesłanka ta nie ma zastosowania, gdyż uzyskuje dochody z produkcji rolnej umożliwiające spłatę zadłużenia w formie układu ratalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. podniosła ,że nie jest w stanie spłacić zadłużenia, ponieważ nic nie posiada . Komornik sprzedał cały majątek jej i męża . Nie ma możliwości prowadzenia działalności gdyż nie ma sprzętu do jej wykonywania . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie , podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Dokonując w przedmiotowej sprawie oceny legalności działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślić należy, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane przez Zakład na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1996 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2015 poz. 121) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr. 141 poz. 1365 ) oparte są na uznaniu administracyjnym. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona ocena stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego – w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż nie uwzględnił i nie ocenił prawidłowo wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: – dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; – sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; – nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; – wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; – naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; – jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Analizując powołane powyżej poszczególne przesłanki umorzenia, za zasadne należy uznać stwierdzenie organu, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie podlegał ocenie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2, 4, 4a powołanej ustawy. Mieszczące się w ramach uznania administracyjnego jest również stanowisko Zakładu, który mając na uwadze aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne i nie stwierdzoną jego bezskuteczność, pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, tym samym nie ma podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, 6 wskazanej ustawy. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Sądu nie dokonano wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do podjęcia jednoznacznej oceny istnienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt1 powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i dotyczących wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić dochodzonych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny – opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m. in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z 10.10.2007 r., II GSK 176/07, lex nr 399183 ). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (wyrok WSA w Warszawie z 23.11.2007 r., V S.A./Wa 2247/07, lex nr 484964). Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zobowiązanego. Skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą z uwagi na jej nieopłacalność i brak sprzętu do jej wykonywania . Utrzymuje się wraz z mężem z dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości ... złotych rocznie i renty chorobowej męża wypłacanej po potrąceniu kwoty spłacanej w egzekucji komorniczej w wysokości ... złotych miesięcznie . Jest osobą przewlekle chorą . Wraz z mężem , który też choruje nie podejmuje leczenia , gdyż nie stać ich na zakup leków. Organ nie ustalił na jakim etapie jest egzekucja prowadzona wobec nieruchomości rolnych stanowiących własność skarżącej i jej męża, wobec twierdzenia strony , iż cały majątek został sprzedany przez komornika. Tak więc rozpatrując przedmiotowy wniosek o umorzenie należności składkowych należy rozważyć aktualną sytuację materialną i życiową zobowiązanej, a nie opierać się na przypuszczeniach co może być w przyszłości – np. to ,że może podjąć działalność gospodarcza i spłacać w ratach zadłużenie . Organ powinien mieć na uwadze realną możliwość spłaty zadłużenia biorąc pod uwagę jego wysokość i porównać z aktualnymi dochodami wnioskodawczyni Należy bowiem zauważyć ,że na dzień rozpatrywania wniosku skarżąca i rodzina nie mieli zaspokojonych podstawowych potrzeb życiowych albowiem dochody osiągane nie pozwalały na podjęcie niezbędnego leczenia i wykup leków . Zatem argumentacja organu, że w przyszłości sytuacja wnioskodawcy może się zmienić jest w ocenie Sądu nieuprawniona i stanowi przekroczenie granic uznania administracyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien powinien dokonać ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego. Przy czym analizując ponownie przesłanki umorzenia zaległości, organ winien mieć na uwadze, iż sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267). Organ powinien również wziąć pod uwagę stan postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącej. Ze względu na naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i 80 kpa) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł o uchyleniu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).