III SA/Po 1123/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014r. przy udziale sprawy ze skargi WB na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę W. B. w dniu [...] stycznia 2013 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/2011 do 12/2012 W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od stycznia 2004 r. jest rencistą i z tego tytułu na bieżąco płaci składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jednocześnie wyjaśnił, że spółka "X" W. B., Z. H., B. B. Sp. j. w ramach, której prowadził działalność gospodarczą generowała straty w latach 2011 - 2012, a dalsze finansowanie strat firmy zaczęło przekraczać możliwości finansowe wnioskodawcy. W toku postępowania (oświadczenie strony z dnia [...].02.2013 r.) W. B., jako podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek wskazał na art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2013 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, 3b, 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek: na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/2011 do 12/2012 r. w kwocie [...] zł. i odsetek w kwocie [...] zł. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r.. W. B. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, m.in., że "X" sp.j. zaprzestała prowadzenia działalności i nie istnieje żaden majątek tej firmy, z którego można prowadzić egzekucję wymagalnych należności. Wyjaśnił, że fakt posiadania współwłasności w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego oraz pobierania świadczenia rentowego podał we wniosku w kontekście dokumentowania swojej aktualnej sytuacji bytowo-ekonomicznej. Nie zgodził się z argumentami przedstawionymi w uzasadnieniu decyzji, tj. że zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz wyjaśnienia strony nie przemawiają za stwierdzeniem, że zapłata należności z tytułu składek może pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawca zaproponował również własne uporządkowanie informacji opartych na dokumentach zebranych w trakcie postępowania i wskazał, że bilans wynosi: [...] zł. na dwie osoby, czyli [...] zł/osobę. Dalej podkreślił, że za takie kwoty dwoje starszych schorowanych ludzi musi zaspokoić swoje podstawowe potrzeby. Zobowiązany wyjaśnił również, że w jego przypadku zaliczenie samochodu do podstawowych potrzeb jest uzasadnione, bowiem z uwagi na inwalidztwo korzystanie z samochodu jest konieczne, co potwierdzają przedstawione dokumenty, również lekarskie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, 3b, 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że W. B. ma [...] lata, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. B. Dochód rodziny stanowi świadczenie rentowe zobowiązanego w wysokości [...] zł brutto oraz świadczenie emerytalne A. B. w wysokości [...] zł brutto. Łączna wysokość dochodu netto w gospodarstwie domowym wynosi [...] zł. Na podstawie systemu informatycznego ustalono, ze aktualna wysokość świadczenia zobowiązanego wynosi [...] zł. brutto, tj. [...] zł netto i z tej kwoty dokonywane są potracenia na poczet zaległych składek w wysokości [...] zł. W. B. prowadził działalność gospodarczą w ramach "X" W. B., Z. B., B. B. Sp. j.. W dniu [...] grudnia 2012 r. wspólnicy podjęli uchwałę w sprawie rozwiązania spółki bez przeprowadzenia likwidacji z dniem [...] grudnia 2012 r. Zobowiązanemu przysługuje współwłasność w spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego, położonego w P. , Oś. [...]. Ponadto posiada majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego marki [...], rok prod. 1996. Jak wskazał organ, W. B. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oszacował swoje wydatki na łączna kwotę [...] zł. W tej sumie wydatków mieszczą się raty kredytów bankowych i splata kart kredytowych na łączna kwotę ok. [...] zł.. Jak ocenił organ, w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności. Nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże zobowiązanemu przysługuje współwłasność w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, a nadto zobowiązany otrzymuje świadczenie z ubezpieczenia społecznego. Tym samym istnieją składniki majątkowe, które mogą stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności i z których można egzekwować należności z tytułu nieopłaconych składek, co oznacza, że nie ma miejsca całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust.3 pkt 3 ustawy. Dokonując oceny sytuacji zobowiązanego w świetle szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 28 ust 3a ustawy., organ uznał, że w sprawie nie wykazano w sposób niebudzący wątpliwości zaistnienia przesłanki sformułowanej w § ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ wskazał, że mając na uwadze wysokość ponoszonych wydatków i spłacanych zobowiązań, nie neguje, ze strona może mieć trudności finansowe. Jednak to nie kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek, a jedynie trwała niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.. Przyjęcie, ze istnieją podstawy do umorzenia zadłużenia nawet wtedy, gdy dłużnik ma czasowe trudności finansowe prowadzić mogłoby do wykorzystywania instytucji umorzenia należności z tytułu składek, która zarezerwowana została do sytuacji, w których z uwagi na stan zdrowia czy wiek dłużnik nawet potencjalnie nie ma szans na spłatę długu. Zdaniem organu, zobowiązany winien dążyć do ustalenia takich warunków spłat posiadanych zobowiązań cywilnoprawnych, które umożliwiłyby mu uiszczanie należności z tytułu zaległych składek. W ocenie organu, strona nie może liczyć bowiem na to, że konieczność spłaty innych zobowiązań cywilnoprawnych, będzie skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązków zapłaty należności z tytułu składek. Organ wskazał również, ze obciążenie z tytułu kredytów bankowych ma charakter przejściowy. Sama zaś okoliczność regularnej spłaty rat kredytowych w opinii organu, świadczy o tym, ze w sytuacji życiowej, w której znajduje się strona, posiada jednak zdolność do spłaty zadłużenia. Organ odniósł się również do przedłożonej przez W. B. dokumentacji lekarskiej, wskazując, ze w przypadku przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie jest wystarczające samo wystąpienie przewlekłej choroby, lecz musi ona być tego rodzaju, że poza przewlekłym, charakterem pozbawia płatnika składek możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie organu, wskazywany przez W. B. stan zdrowia ( orzeczona w dniu [...].11. 2009 r częściowa niezdolność do pracy do dnia [...].01. 2014 r., orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia [...].09.2010 r.) nie spełnia przesłanki, o której mowa we wskazanym wyżej przepisie, skoro zobowiązany pomimo swoich schorzeń prowadził działalność gospodarczą, którą zlikwidował dopiero w grudniu 2012 r. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. B. powołał zarzuty podnoszone w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Zakład ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r., utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] marca 2013 r., którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił W. B. umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6 jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u. s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, W. B. ma [...] lata, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. B. Dochód rodziny stanowi świadczenie rentowe zobowiązanego w wysokości [...] zł. brutto, tj. [...] zł netto i z tej kwoty dokonywane są potracenia na poczet zaległych składek w wysokości [...] zł. oraz świadczenie emerytalne A. B. w wysokości [...] zł brutto. Łączna wysokość dochodu netto w gospodarstwie domowym wynosi [...] zł netto. Wskazane przez W. B. we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy obciążenia z tytułu ponoszonych wydatków i spłacanych zobowiązań kredytowych wynoszą łącznie [...] zł, a nadto dokonywane są potracenia na poczet zaległych składek w kwocie [...] zł. W. B. prowadził działalność gospodarczą w ramach "X" W. B., Z. B., B. B. Sp. j.. W dniu [...] grudnia 2012 r. wspólnicy podjęli uchwałę w sprawie rozwiązania spółki bez przeprowadzenia likwidacji z dniem [...] grudnia 2012 r. Zobowiązanemu przysługuje współwłasność w spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego, położonego w P. , Oś. [...]. Ponadto posiada majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego marki [...], rok prod. 1996 W. B. przewlekle choruje na cukrzycę i związane z ta choroba powikłania, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienia serce, stłuszczenie wątroby, powiększenie prostaty oraz łuszczycę. Od [...] listopada 2009 r. uznany został za częściowo niezdolnego do pracy do dnia [...] stycznia 2014 r. Nadto, od dnia [...] maja 2003 r. stwierdzono wobec niego lekki stopień niepełnosprawności Zdaniem Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił i ocenił, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) zwanej dalej u.s.u.s. W. B. wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże skarżącemu przysługuje współwłasność w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, a nadto otrzymuje świadczenie rentowe zobowiązanego w wysokości [...] zł.. Tym samym, jak słusznie wskazał organ, istnieją składniki majątkowe, które mogą stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności i z których można egzekwować należności z tytułu nieopłaconych składek,. Również odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dokonana przez Zakład ocena, zdaniem Sądu, została dostatecznie umotywowana i nie przekracza granic uznania administracyjnego, nie nosi cech dowolności. Stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. – poprzedzona została wyczerpującym ustaleniem i analizą wszystkich istotnych okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej oraz zdolności płatniczych skarżącego. Instytucja umorzenia zaległych składek, jak słusznie w tej sprawie wskazał organ, stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. W przedmiotowej sprawie, organ nie kwestionował trudnej sytuacji skarżącego, wynikającej z jego stanu zdrowia, jak i obowiązku regulowania zobowiązań cywilnoprawnych wynikających z zaciągniętych kredytów. Jednakże po wnikliwej analizie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych przez niego wydatków, organ zasadnie uznał, że okoliczność regularnej spłaty rat kredytowych z tytułu zaciągniętych zobowiązań cywilnoprawnych , świadczy o tym, że skarżący w sytuacji życiowej, w jakiej się znajduje, posiada zdolność do spłaty zadłużenia z tytułu zaległych składek. Organ słusznie zauważył, że obciążenie z tytułu kredytów bankowych ma charakter przejściowy. Ponadto zaś skarżący winien dążyć do ustalenia takich warunków spłat posiadanych zobowiązań cywilnoprawnych, które umożliwiłyby mu uiszczanie również należności z tytułu składek W ocenie Sądu, prawidłowa jest również ocena organu dotycząca stanu zdrowia skarżącego, tj. przewlekłych chorób oraz stwierdzonej częściowej niezdolności do pracy oraz niepełnosprawności Ma bowiem rację organ, że nie jest wystarczające samo wystąpienie przewlekłej choroby, lecz musi ona być tego rodzaju, że poza przewlekłym, charakterem, pozbawia płatnika składek możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem skarżący, pomimo orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy, stwierdzonej w 2009 r. i o lekkim stopniu niepełnosprawności stwierdzonym w 2003 r. do końca grudnia 2012 r. prowadził działalność gospodarczą. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie, z uwagi na wskazane wyżej ustalenia, odmowa umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu zaległych składek nie stanowi przekroczenia granic uznania administracyjnego i tym samym naruszenia prawa. Dokonane w sprawie ustalenia w zakresie aktualnej sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego, dają podstawę do oceny, że istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę.