III SA/Po 1131/12

Dnia 30 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi E. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] maja 2011r., o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2010 r., o nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieuregulowanych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne. Organ ustalił, iż Zobowiązany na dzień wydania decyzji był osobą w wieku 52 lat, prowadził samodzielnie gospodarstwo domowe. Z dniem 24 sierpnia 2009 wyrejestrował działalność gospodarczą. Decyzją z dnia 26 sierpnia 2009 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przyznał mu pomoc w postaci z zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 400 zł. Ponadto E. B. korzystał z pomocy tego Ośrodka otrzymując zasiłek stały w okresie od 1 maja 2010 r do 31 grudnia 2012 w kwocie 444 zł miesięcznie. W roku 2008 osiągnął dochód brutto w kwocie 7.332 zł. Średnie miesięczne wydatki zobowiązanego to 230,00 zł. Posiadał zobowiązania wobec Urzędu Gminy tytułem podatku od nieruchomości w kwocie 1.440 zł oraz należność wobec Zarządu Transportu Miejskiego w kwocie 211,28 zł. Jedynym majątkiem ruchomym jest samochód marki Chevrolet, rocznik 1984. E. B. jest współwłaścicielem nieruchomości oraz domu, a także właścicielem działki położonej w [...]. Ostatecznie organ uznał, iż aktualna sytuacja materialna Zobowiązanego jest trudna i zaistniały przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Organ jednakże uznając, iż jednorazowa spłata zadłużenia mogłaby narazić dalszą egzystencję Zobowiązanego i jego rodziny odmówił umorzenia zaległości. Uzasadnił to stanowisko stwierdzeniem, iż sytuacja materialna i zawodowa E. B. ma charakter tymczasowy, a umorzenie zadłużenia narusza także jego indywidualny interes, bowiem przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty nie uwzględnia się okresu, za który zostały uiszczone składki. W następstwie skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r., o sygn. III SA/Po 581/11 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu Sąd zwrócił uwagę, iż Zakład utrzymał w mocy decyzję organu I instancji pomimo odmiennych ustaleń co do okresu podlegania ubezpieczeniu. Zdaniem Sądu – wydanie rozstrzygnięcia jedynie w odniesieniu do części zadłużenia, pomimo, iż jego wniosek o umorzenie nie zawierał takiego ograniczenia niewątpliwie było naruszeniem art.7, 77 §1 i 107§3 Kpa. Sąd zwrócił też uwagę na wadliwość decyzji w zakresie uzasadnienia odmowy umorzenia zaległych składek. Organ rentowy wprawdzie przyznał, iż zapłata należności z tytułu zaległych składek mogłaby pozbawić go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, lecz ma ona charakter przejściowy. W ocenie Sądu organ pominął okoliczności zdecydowanie rzutujące na ocenę owego stanu przejściowości. Uchylając decyzję Sąd zobowiązał organy do wnikliwego przeanalizowania aktualnej sytuacji Zobowiązanego z uwzględnieniem wskazanych w uzasadnieniu okoliczności. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] maja 2012 r, o nr [...] Zakład Ubezpieczeń społecznych odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż rozpoznał ponownie sprawę jedynie w zakresie zadłużenia wskazanego w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., albowiem wniosek strony nie obejmował należności z tytułu składek, które powstały w związku z wydaniem decyzji stwierdzającej dodatkowe okresy podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom. Organ uznał, iż żadna z przesłanek art. 28 ust.3 ustawy – O systemie ubezpieczeń społecznych w sprawie nie wystąpiła. W zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 organ stwierdził, iż nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak istnieje składnik majątkowy, z którego możliwe jest dochodzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wnioskodawca jest bowiem współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...]. Badając przesłanki przewidziane w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej przyjęto, iż średnie miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym Skarżącego wynoszą 230,00 zł, jedynym dochodem jest zasiłek stały w kwocie 444,oo zł. Majątek rzeczowy skarżącego stanowi samochód marki Chewrolet, rocznik 1984. E. B. jest współwłaścicielem nieruchomości - domu oraz działki położonych w [...] przy ul. [...]. Ostatecznie organ uznał, iż w przypadku Skarżącego zaistniała przesłanka wskazana w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku, niemniej organ i tak odmówił prawa umorzenia zaległości składkowych. W zakresie pozostałych dwóch przesłanek z § 3 organ uznał, iż nie mają one zastosowania w niniejszej sprawie. Pomimo bowiem, iż Skarżący choruje przewlekle - choroba ta nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ przyznał, iż wprawdzie Skarżący otrzymał zasiłek stały przysługujący całkowicie niezdolnym do pracy, jednakże w okresie od 1 marca 2011 r. do 1 kwietnia 2012 r. podjął zatrudnienie. Tym samym jest on w stanie podjąć zatrudnienie i uzyskiwać z tego tytułu dochody. W konsekwencji organ uznał tę sytuację za tymczasową, nie negując jednak, iż Skarżący może mieć problemy ze znalezieniem pracy. Podejmując negatywne rozstrzygnięcie zaznaczono w uzasadnieniu, iż strona jest współwłaścicielem nieruchomości, istnieje więc potencjalna możliwość dochodzenia przez Zakład zobowiązań. Zakład będąc wierzycielem dysponującym środkami publicznymi musi brać pod uwagę nie tylko interes indywidualny, ale też interes społeczny. Podkreślono przy tym, iż Zobowiązany pracując przez okres jednego roku i uzyskując z tego tytułu znaczne dochody oraz pobierając w tym czasie stały zasiłek nie podjął żadnych działań zmierzających do umniejszenia wysokości zobowiązań publicznoprawnych. W dniu 8 czerwca 2012 r. E. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie składek. Do wniosku załączył dokumentację o jego ostatnich pobytach w szpitalach. Wyjaśnił, iż nie wykazywał bierności w postępowaniu przed organami administracji, ale chorował, na dowód czego załączył wskazaną dokumentację. Zarzucił organom całkowicie błędną interpretację jego zachowania, a zwłaszcza faktu podjęcia zatrudnienia. Wyjaśnił, że podjął pracę na tzw. umowach śmieciowych, bo taka okazja się nadarzyła. Była to praca incydentalna, związana z chwilowym dofinansowaniem przez Fundusze Unijne Fundacji Pomocy Wzajemnej "Barka". Tylko z racji swej ciężkiej sytuacji finansowej i życiowej znalazł zatrudnienie w tym właśnie miejscu. Nie świadczy to w żaden sposób o jego rokowaniach na rynku pracy, ten rodzaj zatrudnienia w tej właśnie placówce nie może być wyznacznikiem jego przydatności jako pracownika. Niemniej starał się podjąć jakiekolwiek zatrudnienie. Podkreślił też, iż jego stan zdrowia się pogorszył, w czasie wykonywania pracy przebywał w szpitalach łącznie 6 tygodni. Do istniejących schorzeń doszły jeszcze zmiany naczyniowe skutkujące zaburzeniami wzroku. Dodatkowo w trakcie badań w szpitalu okazało się, iż Zobowiązany cierpi na niewydolność nerek, refluks żołądkowo-jelitowy, nadciśnienie i kamicę pęcherzyka żółciowego. Odmowa umorzenia skutkować będzie systematycznym pogarszaniem jego sytuacji życiowej, stanu zdrowia i w efekcie też bezdomnością. Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Po raz kolejny organ uznał, iż nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust.3 ustawy – o systemie ubezpieczeń społecznych. Badając natomiast przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej organ uznał, iż istotnie wystąpiła sytuacja określona w tym przepisie tj. Zobowiązany znajduje się w sytuacji, w której opłacenie należności pozbawiłoby Zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Niemniej uznał, iż umorzenie składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji z możliwości ich wyegzekwowania. Jeżeli zatem organ dostrzega jakąkolwiek możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uznane za dowolne. Zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości -domu położonego w [...], przy ul. [...], na którym istnieje potencjalna możliwość zabezpieczenia należności Zakładu. Szczególnego znaczenia, zdaniem Zakładu nabrała okoliczność, iż E. B. podjął zatrudnienie, uzyskując z tego tytułu dochody, a jednak nie podjął żadnych działań zmierzających do umniejszenia wysokości zobowiązania, przy czym dokonał spłaty innych należności publicznoprawnych. Organ podkreślił też, iż fakt posiadania przez Skarżącego innych nieruchomości na terenie gminy [...] daje powody do uznania, że zobowiązania strony wobec Zakładu zostaną wyegzekwowane w całości. E. B. skorzystał z prawa do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zarzucił organom błędną ocenę okoliczności związanych z podjęciem przez niego pracy. Nie było ono bowiem ani powtarzalne, ani trwałe. Na pewno nie świadczy o budowaniu pozycji Skarżącego na rynku pracy. Tendencyjnie też organ ocenił decyzję Burmistrza [...] o odmowie umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. Niewłaściwym jest także, zdaniem Skarżącego uznanie, iż epizodyczne podjęcie pracy pozbawia znaczenia okoliczności przyznania zasiłku stałego. Podkreślił, iż od poprzedniego rozpoznania sprawy przed Sądem jego sytuacja nie uległa poprawie, wręcz przeciwnie - stale i systematycznie pogarsza się. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Oceniając kwestionowaną decyzję według kryterium zgodności z prawem - art.1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych( Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) w zw. z art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2012, poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a), sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które eliminowałoby to rozstrzygnięcie ze zbioru legalnych aktów administracji publicznej. Decyzje administracyjne wydawane w zakresie obowiązywania art. 28 ust.1 i 2 i ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998 - O systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009, Nr 205, poz.1585 ze zm.) należą do kategorii rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, co powoduje, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić ich umorzenia. Rozstrzygnięcia w granicach uznania administracyjnego umożliwiają organom administracji publicznej skorzystanie z uprawnienia do ukształtowania w konkretnej sytuacji skutków prawnych w sferze swobody zakreślonej przepisami prawa materialnego oraz obowiązującymi regułami postępowania. Działając w zakresie takiego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w konkretnej sprawie. W uzasadnieniu wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Po 581/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że organy winny odnieść się dostatecznie do stanu zdrowia Skarżącego w aspekcie rzeczywistych możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia z uwzględnieniem także jego wieku. Sąd nakazał też organom uwzględnienie wszystkich objętych wnioskiem o umorzenie zaległości składek aktualnych w chwili podejmowania rozstrzygnięcia. W istocie nakazano więc organom ponowne przeanalizowanie zebranego już materiału dowodowego. Analizując w tym kontekście ponownie przeprowadzone postępowanie oraz zaskarżoną decyzję, na podstawie lektury akt sprawy, Sąd w składzie orzekającym stwierdza, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił wskazania co do dalszego postępowania i wypełnił wytyczne sądu. W kwestii zakresu wniosku skarżącego organ zasadnie uznał, iż wniosek strony z 6 października 2009 r. nie obejmował należności z tytułu składek, które powstały w związku z wydaniem w dniu 31 grudnia 2010 r. decyzji stwierdzającej dodatkowe okresy podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Nadto organ ponownie przeanalizował sytuację osobistą i materialną z punktu widzenia przesłanek umorzenia. W wyniku tej analizy uznał, iż istotnie jedynym źródłem dochodu zobowiązanego jest pomoc instytucjonalna w postaci zasiłku stałego przyznanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Stąd bezspornym jest, że zaistniała przesłanka określona w §3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Jednakże odmawiając umorzenia organ uznał tę ciężką sytuację za tymczasową. Negatywne rozstrzygnięcie w tym zakresie było skutkiem uzyskania przez organy już po wyroku sądu informacji o tym, iż Zobowiązany w okresie od marca 2011 r. do lutego 2012 r. podjął pracę i uzyskiwał dochody. Organ realizując wytyczne sądu w zakresie ponownej oceny sytuacji osobistej i majątkowej uznał, iż E. B. pomimo niekwestionowanej, przewlekłej choroby jest w stanie podjąć pracę. Zebrany materiał dowodowy w tym zakresie nie pozwolił zdaniem Sądu na inną ocenę zaistniałych już po wydaniu wyroku Sądu okoliczności. Sąd nie podziela jednak stanowiska organu, iż sytuacja zawodowa Skarżącego jest tego rodzaju, że kłopoty ze znalezieniem pracy są chwilowe, a wykształcenie i doświadczenie zawodowe dobrze rokują na przyszłość. W żadnym wypadku bowiem charakter podjętej przez niego pracy, zwłaszcza okoliczności zatrudnienia i podmiot go zatrudniający nie są regułą na rynku pracy. Zaistniała wyjątkowa, specyficzna sytuacja związana z zatrudnieniem przez Fundację pomagając ludziom znajdującym się w ciężkiej sytuacji i w dodatku na skutek dofinansowania z UE. W żadnym razie nie odzwierciedla to sytuacji na rynku pracy, ani co podkreśla Skarżący nie statuuje go w jakiejkolwiek uprzywilejowanej pozycji wśród pozostałych poszukujących pracy. Zwłaszcza, iż pracę przerwał z powodu choroby, a jego stan zdrowia się pogarsza, co wykazał odpowiednimi dokumentami. Powyższe, błędne zdaniem Sądu stanowisko organu nie przesądza jednak o słuszności podjętej decyzji, bowiem organy i tak uznały, że zaistniała przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia. Natomiast istotnie fakt, iż Skarżący tę pracę podjął i kontynuował świadczy o tym, iż nie sposób jednoznacznie przesądzić o zaistnieniu przesłanki § 3 ust.1 pkt 3. Z jednej strony bowiem faktycznie Skarżący uzyskuje zasiłek stały, lecz jednocześnie posiada orzeczenie o częściowej jedynie niepełnosprawności i możliwości pojęcia pracy w zakładzie pracy chronionej. Pracę taką rzeczywiście udało mu się wykonywać i wykonywał ją niemalże przez rok uzyskując dochody. Trudno więc uznać, iż choroba, jakkolwiek przewlekła w całkowity sposób pozbawia go możliwości zarobkowania. Podobnie zasadną była ocena okoliczności określonych w § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia. Błędnym natomiast było uznanie, iż dopiero w wyniku ponownego rozpoznania organ uzyskał informację, iż Skarżący dysponuje kilkoma nieruchomościami na terenie Gminy [...]. Bowiem już z decyzji I instancyjnej wynika, iż organ miał wiedzę o istniejącej hipotece na nieruchomości Skarżącego. A o tym, iż jest jedynym właścicielem innej nieruchomości organ winien mieć wiedzę już przed wydaniem decyzji w I instancji, bo odpisy ksiąg wieczystych obu nieruchomości znajdowały się w aktach sprawy od marca 2011 roku. Błędne i nieprecyzyjne uzasadnienie decyzji w tej części, jakkolwiek czyni zasadnym zarzut Skarżącego pod adresem organów nie może mieć jednakże wpływu na ocenę całości przeprowadzonego postępowania i skutkować uchyleniem tejże decyzji. Bowiem poza sporem pozostaje fakt, iż E. B. jest jedynym właścicielem nieruchomości niezabudowanej, wpisanej do księgi wieczystej o nr [...] położonej w [...] o powierzchni o pow. O,0425 ha. Wprawdzie w księdze wpisano jako wierzyciela hipotecznego Gminę [...] tytułem zaległości w podatku od nieruchomości, niemniej z akt sprawy wynika, iż obecne zadłużenie wobec Gminy wynosi 1.440 zł, istnieje więc możliwość zaspokojenia wierzyciela po uregulowaniu zadłużenia wobec Gminy. Sytuacja Skarżącego obecnie jest tego rodzaju, iż nie może być mowy o ratalnym, czy też jednorazowym uregulowaniu zaległości, niemniej skoro jest właścicielem nieruchomości – mogą one być przedmiotem choćby częściowego zaspokojenia należności ZUS. Sąd podziela zatem stanowisko organu, że w sprawie w momencie wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka umorzenia w postaci stwierdzonej całkowitej nieściągalności zaległych składek, o której mowa w art.28 ust.3 w/w ustawy. Uwzględniając powyższe, Sąd na podstawie art.151 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.