III SA/Po 1131/21

Dnia 20 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję A. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2021 r. – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej jako u.s.u.s.) - uchylającą decyzję ZUS z dnia [...] grudnia 2020 r. i - odmawiającą umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników ( w części finansowanej przez płatnika i ubezpieczonych ) oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł - odmawiającą umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za osobę ubezpieczoną będąca równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki unormowane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s oraz z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Organ stwierdził, że zobowiązana jest stanu wolnego, pracuje z wynagrodzeniem [...] zł netto, ma zasądzone alimenty jednak nie są one płacone, nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej. Mieszka razem z córką, nie posiada majątku nieruchomego i ruchomego. Pobiera świadczenie 500 +. Posiada zobowiązania podatkowe w kwocie [...]zł. Należności wobec niej są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia za okres 11-12/2012 został zawieszony od [...] lutego 2015 r. – od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia. Jest prowadzone wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne przez ZUS. Umorzono natomiast postępowanie prowadzone wobec innego wierzyciela. Zobowiązana choruje, ale nie wykazała, że jest niezdolna do pracy. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły ponadto przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zadłużenie nie powstało wskutek nadzwyczajnych okoliczności bowiem skarżąca prowadząc działalność gospodarczą winna być świadoma, że zobowiązana jest do opłacania należnych składek ZUS, zaś brak płynności nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Choroba skarżącej jak i jej córki nie stanowi przesłanki do umorzenia przedmiotowych należności bowiem strona nie udokumentowała , że z tego powodu jest niezdolna do pracy czy też, że nie może jej wykonywać ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Posiadane dochody, w ocenie organu, dają podstawy do uznania, że nie jest to sytuacja uniemożliwiająca spłatę należności ZUS gdyż dochody w gospodarstwie prowadzonym przez stronę razem z córką są powyżej minimum socjalnego. W skardze do WSA w Poznaniu zobowiązana zakwestionowała powyższe rozstrzygniecie ZUS. Zarzuciła naruszenie - art. 7 kpa - art. 77 § 1 i 4 kpa - art. 107 § 3 kpa - art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. poprzez niezasadne przyjęcie, że doszło w sprawie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności - art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. - art. 28 ust. 3 a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - art. 28 ust. 3 b u.s.u.s Skarżąca podniosła się m. in. organ nie doręczył jej zawiadomienia o wszczęciu postępowaniu w sprawie określenia wysokości zobowiązania wobec ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał m. in., że bieg terminu przedawnienia należności jest zawieszony od dnia [...] lutego 2015 r. na skutek doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia. Zawiadomienie to wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru znajduje się w Sądzie Najwyższym w związku ze skargą kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. WSA stwierdza, że decyzja wydawana w zakresie umorzenia należności wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ winien uzasadnić wnikliwie i obszernie swoje stanowisko. Wskazać należy przede wszystkim, że umorzeniu podlegają składki jedynie wymagalne, nieprzedawnione. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że należności wobec skarżącej są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia za okres 11-12/2012 został zawieszony od [...] lutego 2015 r. – od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia. W toku postępowania i we wniesionej skardze skarżąca podnosiła, że powyższe pismo nie zostało jej skutecznie doręczone. Z kolei organ w odpowiedzi na skargę wskazał, że bieg terminu przedawnienia należności jest zawieszony od dnia [...] lutego 2015 r. na skutek doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia. Zawiadomienie to wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru znajduje się w Sądzie Najwyższym w związku ze skargą kasacyjną. Brak tak istotnego dokumentu w aktach administracyjnych sprawy powoduje, że Sąd nie miał możliwości skontrolowana tego, czy przedmiotowe pismo zostało faktycznie doręczone skarżącej i kiedy. Bez takich ustaleń nie można uznać czy zarzut skarżącej dotyczący przedawnienia jest zasadny czy też nie jest. Z tego powodu decyzja podlegała uchyleniu. Ponadto w ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedwcześnie i zbyt arbitralnie uznał, że w przypadku skarżącej nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Organ ustalił, że zobowiązana ma zatrudnienie i jest prowadzona przeciwko niej egzekucja na rzecz ZUS. Podkreślić należy jednak, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na rzecz innego wierzyciela zostało umorzone. Również odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonana przez ZUS ocena sprawy, zdaniem Sądu, nie jest wyczerpująca. Organ stwierdził, że zobowiązana jest stanu wolnego, pracuje z wynagrodzeniem [...] zł netto, ma zasądzone alimenty jednak nie są one płacone, nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej. Mieszka razem z córką, nie posiada majątku nieruchomego i ruchomego. Pobiera świadczenie 500 +. Posiada zobowiązania podatkowe w kwocie [...]zł. Jest prowadzone wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne przez ZUS. Umorzono natomiast postępowanie prowadzone wobec innego wierzyciela. Zobowiązana choruje, ale nie wykazała, że jest niezdolna do pracy. WSA podkreśla, że dopiero wyczerpujące aktualne ustalenia dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pozwolą na stwierdzenie, czy jest ona w stanie dokonać spłaty przedmiotowego zadłużenia bez uszczerbku zarówno dla siebie, jak i pozostałych domowników. Rację bowiem ma skarżąca, ze doświadczenie życiowe wskazuje, że do kosztów, które ponosi skarżąca w gospodarstwie domowym prowadzonym razem z córką uwzględnić należy koszty wyżywienia czy też koszty ponoszone na zakup środków higieny osobistej czy też ubrań. W ocenie Sądu organ nie dokonał rzetelnej analizy sytuacji ekonomicznej gospodarstwa domowego zobowiązanej. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu decyzji ZUS.