III SA/Po 1139/13

Dnia 4 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi M. Sz. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek oddala skargę W dniu 20 lutego 2013 roku M. Sz. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "A" złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wniosek o układ ratalny oraz umorzenie odsetek z tytułu zaległości wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, iż jest w stanie spłacać należność główną w ratach, natomiast umorzenie odsetek od zaległości składkowych uzasadnił trudną sytuacją osobistą i przedsiębiorstwa. We wniosku wskazał, iż wprawdzie posiada samochody, maszyny i urządzenia niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej, niemniej w całości znajdują się one w leasingu. W związku ze złą koniunkturą gospodarczą i zaległościami od kontrahentów zmuszony był zaciągnąć pożyczkę w kwocie 35 000 zł, posiada też kredyt hipoteczny w kwocie 400.000zł. Posiada na utrzymaniu dwoje dzieci, obecnie żona jest w ciąży z trzecim dzieckiem. Zarówno żona, jak i dzieci wymagają systematycznej pomocy specjalistycznej. Córka choruje na schorzenie kręgosłupa, syn korzysta z pomocy psychiatry, żona również. Spłata całości zadłużenia wraz z odsetkami narazi jego rodzinę na konieczność korzystania z pomocy Państwa, a firma utraci płynność finansową. W toku postępowania zobowiązany przedłożył zawarte umowy pożyczek, umowy leasingu, wykaz maszyn, pojazdów i wyposażenia przedsiębiorstwa oraz rachunki dokumentujące koszty utrzymania domu. Zaznajamiając się z aktami, M. Sz. nie wniósł zastrzeżeń do prowadzonego postepowania. W dniu [...] kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] decyzją o nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek finansowanych przez płatnika na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP. Organ ustalił następujący stan faktyczny. M. Sz. od 7 sierpnia 1997 r prowadzi działalność gospodarczą. W roku 2010 dochód z prowadzonej działalności wyniósł 377.561,81 zł, przychód 2.306.867,43 zł. W roku 2011 dochód wyniósł 385.650,34 zł, przychód 2.500.899,91 zł i w roku 2012 dochód wyniósł 404.253,25 zł, przychód 2.859.154,07 zł. Środki trwałe firmy mają wartość 143.000 zł, materiały 37.265 zł, wydatki z tytułu opłat firmowych miesięcznie to koszt 10.000zł. Zobowiązany posiada zobowiązanie pieniężne w [...] Bank [...] na kwotę 200.000 zł z tytułu rat leasingowych oraz w Banku [...] na kwotę 151.500 zł. W roku 2006 w Banku [...] zawarł umowę kredytu hipotecznego na kwotę 142.655,95 franków szwajcarskich. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która od 1 stycznia 2013 roku została zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego tytułu wykazano podstawę wymiaru składek wysokości 8.500 zł. Stałe miesięczne opłaty związane z eksploatacją mieszkania wynoszą 1400 – 2000 zł, koszty związane z leczeniem 3000 – 4000 zł, wydatki na szkołę, pomoce naukowe, żywność i odzież to kwota 5000 zł, rata kredytu hipotecznego to 1500 zł. Dodatkowo zobowiązany ponosi wydatki na poczet spłaty karty kredytowej w kwocie 38,61 zł, składki ubezpieczenia na życie 87,71 zł. M. Sz. jest właścicielem mieszkania w [...], przy ul. [...] o pow.100 m2, na którego zakup zaciągnięty został kredyt hipoteczny. Jest także właścicielem samochodu marki Ford S-Max (r. 2007), Skoda Fabia kombi (r. 2004), Ford Transit Conekt (r. 2006), Honda Civic (r. 2008), Ford Transit (r. 2008), dwóch samochodów marki Skoda Fabia VAN (r. 2011). W aspekcie ustalonego stanu faktycznego organ przyjął, iż biorąc pod uwagę kwotę deklarowanych wydatków w gospodarstwie domowym bez kwoty miesięcznej spłaty zobowiązania wobec Banku [...] i wysokość średniomiesięcznego dochodu uzyskanego w roku 2012, tj . w kwocie 33.688 zł należy uznać, iż zobowiązany posiada środki na spłatę zadłużenia wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, bez zagrożenia dalszej egzystencji rodziny, tym bardziej, że składając wniosek o udzielenie ulgi w formie układu ratalnego zaproponował ratę w kwocie 2000 zł miesięcznie. M. Sz. nie korzysta z żadnej pomocy instytucjonalnej. Ostatecznie organ uznał, iż nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanki z § 3 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W dniu 13 maja 2013 r M. Sz. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Odwołujący w istocie nie kwestionował ustalonego stanu faktycznego, ale jego ocenę i w konsekwencji błędne wnioski co do jego sytuacji finansowej i osobistej. Przede wszystkim zarzucił organowi odnoszenie się do sytuacji przeszłej, nie aktualnej oraz błędne stanowisko, iż skoro nie znajduje się w skrajnym ubóstwie, to jest w stanie ponieść koszty odsetek. Fakt osiągniecia obrotu na określonym poziomie i osiąganie dochodu przez małżonkę nie ma zasadniczego wpływu na zdolność finansową. Organ pominął kwoty podatków, wydatków związanych z ratami kredytu, pominął także fakt nieregulowania należności przez wierzycieli. Wreszcie pominięto w decyzji sytuację rodzinną M. Sz., a w szczególności kwestie związane z leczeniem dzieci i żony oraz fakt, iż posiada z żoną rozdzielność majątkową, co musi skutkować przyjęciem, iż jej dochód jest majątkiem odrębnym. Skoro nie będzie mógł zaspokoić potrzeb rodziny, to w konsekwencji wpłynie to negatywnie na działalność gospodarczą i stan zatrudnienia. Z uwagi na powyższą sytuację zmuszony jest zaciągać pożyczki i korzystać z pomocy rodziny. Do wniosku załączył kartę informacyjną leczenia szpitalnego córki S. Sz. W dniu [...] czerwca 2013 r decyzją o nr [...] utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Prezes ZUS w uzasadnieniu podkreślił, iż dokonane w toku postępowania dowodowego ustalenia oparte są na informacjach zawartych we wniosku o umorzenie zaległości oraz na dowodach zebranych w sprawie. Oceniając prawidłowość postępowania administracyjnego podkreślono, iż stronie zagwarantowano udział w każdym stadium postępowania. Wyjaśniono, iż istotnie w decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 roku nie uwzględniono rat kredytu zawartego w Banku [...], bowiem organ nie znał ich wysokości. Harmonogram spłat zobowiązany dostarczył dopiero w dniu 15 maja 2013 r. Zakład przeprowadził analizę na podstawie dokumentów i zdarzeń aktualnych, nie przeszłych. Ponownie badając sytuację finansową organ dokonał porównania średnich kosztów utrzymania rodziny, zgodnie z przedłożonymi rachunkami, odnośnie wydatków na leczenie i szkołę podkreślił, iż uwzględnia dane podane przez zobowiązanego, aczkolwiek nie zostały one udokumentowane. Również nie przedłożył żadnego dowodu na fakt, iż posiada rozdzielność majątkową z żoną. Nie wskazano na konieczność korzystania z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, czy konieczności uzyskiwania zasiłków celowych. Dalej organ wskazał, iż M. Sz. nie wykazał przesłanek z § 3 ust.1 pkt 2 oraz pkt 3 rozporządzenia. Organ uzasadnił również odmowę umorzenia odsetek koniecznością uwzględnienia specyfiki podejmowania decyzji w ramach uznania administracyjnego. M. Sz. Skorzystał z prawa wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniósł, iż nie przedkładał wszystkich stosownych dokumentów, ponieważ nie był o nie wzywany. Nadto, organ negując niektóre dowody pominął możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony. Zarzucił organom brak wnikliwego rozpoznania istotnych kwestii oraz niedostateczne uzasadnienie decyzji. Stwierdzenie Zakładu, że ma realną możliwość regulowania zaległości jest przedwczesne i nie poparte materiałem dowodowym. Podkreślił, iż organ winien zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania strony i jej najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona faktycznie w stanie zapłacić zaległości. Wnioskowanie organu w tym zakresie jest szczątkowe i nieuzasadnione. Zobowiązany chce wypełniać swoje zobowiązania wobec Państwa i rodziny w sposób należyty, zwłaszcza iż niebawem jego rodzina powiększy się. Obecna sytuacja gospodarcza kraju powoduje, że kontrahenci skarżącego wycofują się z zamówień, bądź nie regulują w terminie zobowiązań. Większość czasu poświęca egzekwowaniu należności, niż szukaniu nowych kontrahentów. Ponadto zaznaczył, że interes publiczny nie może być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela, wskazał na wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 r, III SA 3118/2001. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 28 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 r – O systemie ubezpieczeń społecznych (t .j. Dz.U. z 2009r, Nr 205,poz.1585 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust.3 tego artykułu w pkt 1 do 6. W stosunku do płatników będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art.28 ust.3 a powołanej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei przepis § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r odnoszący się do takich właśnie sytuacji stanowi, iż Zakład morze umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Uwzględniając powyższe, zakres wniosku o umorzenie i w odniesieniu jedynie do składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek organ winien ocenić następujące przypadki określone § 3 ust.1 pkt 1 do 3 cyt. rozporządzenia: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących ,że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ rozważył i uzasadnił wymienione przesłanki umorzenia odsetek od należności głównej. Zasadnie uznał, iż ocena sytuacji finansowej i rodzinnej odnosi się do sytuacji aktualnej, nie przeszłej. Wnioski organu oparte były na materiałach dostarczonych m.in. przez stronę w trakcie trwania postępowania i dotyczyły stanu faktycznego w dacie złożenia wniosku. Niekwestionowane przez stronę, wyliczone przez organ średnie koszty utrzymania w zestawieniu z danymi wynikającymi z zeznań o wysokości osiągniętego dochodu dowodzą, iż zobowiązany posiada środki pieniężne na spłatę zadłużenia bez zagrożenia dalszej egzystencji rodziny. Trzeba w tym miejscu podkreślić, iż sam zobowiązany we wniosku o umorzenie należności nie wspomniał, że żona osiąga dochód, a dopiero we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podniósł, iż posiada z żoną rozdzielność majątkową. Pomimo zmieniającego się stanowiska zobowiązanego organ zasadnie przyjął, iż istnienie rozdzielności majątkowej nie oznacza, iż strony wspólnie nie zamieszkują i gospodarują w rozumieniu § 1 ust.1 pkt rozporządzenia i w konsekwencji sytuacja ta nie ma wpływu na ocenę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Nie sposób też uznać za zasadne zarzutów M. Sz. odnośnie braku zestawienia wydatków i dochodów i tym samym merytorycznego zbadania materiału dowodowego. Udokumentowany obrót to nie jest pojęcie ogólne, ale konkretne wyliczenia matematyczne. Organ te wielkości powiązał z danymi uzyskanymi wprost od zobowiązanego, bo tylko w ten sposób mógł odnieść te dane do zagrożenia egzystencji rodziny. Z dokumentów tych wyciągnął prawidłowe wnioski i należycie je uzasadnił. Co więcej – pomimo różnic między wnioskiem, a zebranym materiałem dowodowym, w tym także rozbieżności w kwocie wydatków, organ przyjął wersję korzystniejszą dla zobowiązanego. W toku postępowania nie pominięto też obowiązku zapłaty podatków, wydatków i pożyczek. Pominięto jedną ratę pożyczki, bowiem sam zobowiązany nie określił wysokości raty. Uwzględniono ją jednak w zaskarżonej decyzji. Zarzuty skargi w części dotyczącej oceny sytuacji finansowej skarżącego są ogólnikowe, nie zawierają konkretnych argumentów dotyczących zasadniczych twierdzeń organu, nie podważają ich skutecznie. Są jedynie ogólną polemiką z dokonaną przez organ oceną jego sytuacji, popartą tezami orzeczeń sądów administracyjnych. Skarżący nie podważył skutecznie wyliczeń organu i ustaleń co do osiągniętych dochodów i to aktualnych na dzień wydania decyzji. Zmieniająca się sytuacją w gospodarce nie może skutkować przyjmowaniem doraźnych stanowisk przez organy, jeśli z załączonych dokumentów wynika stanowisko przeciwne. Jeśli, jak twierdzi skarżący sytuacja jego firmy zmienia się, obroty spadają, (co nie wynika jednakże zgromadzonego materiału), to w miarę dokonywanych zmian, aktualizujących pogarszającą się sytuację finansową strony można składać nowe wnioski o umorzenie należności. Przy czym nie mogą zasługiwać na uwzględnienie argumenty dotyczące okresowych niepowodzeń w zakresie prowadzonej działalności, czy gorszą koniunkturą na rynku, bowiem nie stanowią one przesłanki umorzenia należności. Ważna jest aktualna ocena sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też nie. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej prowadzeniem ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca tę działalność ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych . W kwestii pozostałych przesłanek objętych treścią § 3 ust.1 pkt 2 i 3 rozporządzenia przyjąć należy, iż istotnie skarżący nie wykazał, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub też innego zdarzenia nadzwyczajnego, co spowodowałoby, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Organ nie kwestionował również stanu zdrowia małoletniej córki S., niemniej zasadnie przyjął, iż skarżący nie wykazał konieczności sprawowania stałej nad nią opieki. Nie udokumentował też stanu zdrowia żony i syna. W tym miejscu podkreślić należy, iż istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (w tym również odsetek od tych należności) jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia. Kontrola sądu w tym zakresie polega na ocenie, czy decyzję wydano w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Taka decyzja może być przez sąd uchylona w przypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla sprawy materiał dowodowy lub dokona jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W niniejszym postępowaniu takie sytuacje nie miały miejsca. Organy prawidłowo oceniły zebrany materiał dowodowy, odniosły się do przedłożonych przez stronę dokumentów. Organ wyjaśnił stronie zasadność przesłanek rozstrzygnięcia, zapewnił czynny udział w postępowaniu. Stosownie do treści art. 7 Kpa wyjaśnił stronie, iż rozpatrując wniosek o umorzenie odsetek brał pod uwagę nie tylko osobistą sytuację materialną i finansową zobowiązanego i jego rodziny, ale także szeroko rozumiany interes społeczny, w tym interes innych ubezpieczonych i osób uprawnionych do otrzymywania świadczeń. Wyjaśniono w decyzji, iż umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Prezesa ZUS z możliwości ich wyegzekwowania, a biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cel, na które są one przeznaczony organy winny szczególnie ostrożnie i starannie nimi dysponować. Określono także, iż to należności publicznoprawne mają pierwszeństwo zaspokojenia przed innymi. Ponadto uwzględniono wniosek o układ ratalny. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie jej uznaniowości Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Reasumując, skoro organ ustalił, iż Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochód, nie wykazuje problemów z bieżącym regulowaniem należności związanych z prowadzoną działalnością, nie korzysta z opieki społecznej, uwzględniono też jego wniosek o układ ratalny – to rację ma organ uznając, iż zastosowanie instytucji umorzenia byłoby przedwczesne. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.