III SA/Po 1151/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 maja 2016 r. sprawy ze skargi S K na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie niedopuszczalności odwołania od decyzji dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] r. na podstawie art. 228 Ordynacji podatkowej stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia[...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że powyższa decyzja została doręczona pełnomocnikowi strony w dniu 18.06.2015 r. Pełnomocnik złożył odwołanie od tej decyzji pismem z dnia 1.07.2015 r. Ponieważ pełnomocnik posiadał umocowanie jedynie do reprezentowania strony w postępowaniu przed organem I instancji organ II instancji wezwał go do przedłożenia w terminie 7 dni prawidłowego pełnomocnictwa do reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym. W wyznaczonym terminie pełnomocnik nie nadesłał żądanych dokumentów. Z tego względu organ II instancji wezwał S K do podpisania odwołania we własnym imieniu pod rygorem stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Również strona w wyznaczonym terminie nie uzupełniła powyższego braku formalnego odwołania. Wobec powyższego organ orzekł o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania. W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie przepisów art. 169 w zw. z art. 137 Ordynacji podatkowej poprzez ich błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że w razie wniesienia odwołania przez pełnomocnika niezbędne jest przedstawienie przez niego kolejnego pełnomocnictwa do działania w imieniu strony. Strona wniosła o uchylenie postanowienia. W uzasadnieniu skargi podniesiono m. in., że pełnomocnik ustanowiony do działania w imieniu strony przed organem I instancji może wnieść odwołanie i nie jest do tego niezbędne odrębne pełnomocnictwo do działania w imieniu strony przed organem odwoławczym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje : Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzki sąd administracyjny określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 wymienionej ustawy, umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c i lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd znalazł podstawy do uwzględnienia skargi. Przedmiotem sporu w sprawie jest nieuzupełnienie braku formalnego odwołania, za który Dyrektor Izby Celnej uznał niedołączenie do odwołania pełnomocnictwa upoważniającego pełnomocnika do reprezentowania Skarżącego w postępowaniu przed organem odwoławczym. Zgodnie z art. 169 § 1 O.p., jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Bezspornym jest, iż pełnomocnik Skarżącego nie zastosował się do skierowanego doń w trybie powyższego przepisu wezwania do przedłożenia pełnomocnictwa. Tym niemniej ocena prawidłowości działania Dyrektora Izby Celnej w rozpoznanej sprawie wymaga ustalenia, czy istniały podstawy do wystosowania takiego wezwania. Zdaniem Sądu, podstaw takich nie było. W skardze pełnomocnik Skarżącego powołał się na pełnomocnictwo znajdujące się w aktach sprawy i upoważniające go do reprezentowania strony w postępowaniu przed organem I instancji. Jego zdaniem, udzielone mu pełnomocnictwo upoważniało go również do złożenia odwołania w imieniu Skarżącego. Dyrektor Izby Celnej nie kwestionował faktu złożenia pełnomocnictwa na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Uważał jednak, że pełnomocnik powinien był przedłożyć odrębne pełnomocnictwo do reprezentowania strony w postępowaniu przed organem II instancji, jako że przepis art. 137 § 3 O.p. wymaga przedłożenia pełnomocnictwa do akt każdej konkretnej sprawy. Zdaniem Sądu takie stanowisko Dyrektora Izby Celnej jest błędne. Nie ulega wątpliwości, że pełnomocnik ma obowiązek złożyć dokument potwierdzający pełnomocnictwo w kolejnym postępowaniu, w którym ma reprezentować mocodawcę, nawet wówczas, gdy pełnomocnictwo udzielone w pierwszym postępowaniu daje umocowanie do działania w kolejnym postępowaniu. Obowiązek ten wynika z treści art. 137 § 3 O.p. stanowiącego, iż pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Organ podatkowy może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Taka wykładnia ww. przepisu porządkuje postępowanie podatkowe, ponieważ wszczęcie tego postępowania odbywa się z udziałem strony – na tym etapie pełnomocnictwo nie może być złożone, ponieważ nie ma jeszcze sprawy zawisłej przed organem podatkowym. Dopiero po wszczęciu postępowania z udziałem strony i zawiązaniu się przez to sprawy podatkowej jako przedmiotu toczącego się postępowania, strona może zadecydować, czy w postępowaniu tym będzie działać przez pełnomocnika, który zgłasza swój udział w postępowaniu składając do akt sprawy dokument pełnomocnictwa (jeżeli udzielone zostało na piśmie). W rezultacie organ podatkowy nie musi ustalać, czy w innym wcześniejszym postępowaniu strona ustanowiła pełnomocnika, który mógłby działać w kolejnej sprawie, a z kolei strona zawsze zostaje poinformowana o wszczęciu postępowania i może zadecydować na bieżąco, czy w nowym postępowaniu będzie ją reprezentował pełnomocnik oraz kto będzie tym pełnomocnikiem. Możliwość ta nie istniałaby, gdyby przypisać organowi podatkowemu obowiązek honorowania w każdym postępowaniu pełnomocnictwa złożonego do akt spraw toczących się wcześniej. Bezspornym jest również, że w każdej sprawie organ podatkowy, zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, musi zbadać istnienie prawidłowego umocowania osoby, która zgłosiła jako pełnomocnik uprawniony do działania w imieniu strony przed tymże organem. Tym niemniej przed organem pierwszej oraz organem drugiej instancji toczy się ta sama sprawa – rozstrzygnięcie organów obu instancji zapadają w tej samej sprawie. Organ odwoławczy rozpoznaje sprawę na nowo na podstawie akt przekazanych przez organ pierwszej instancji, które – aczkolwiek mogą być uzupełniane – stanowią także akta postępowania odwoławczego. Świadczy o tym art. 223 § 1 O.p. przewidujący obowiązek wniesienia odwołania za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, a także art. 227 tej ustawy, stosownie do którego organ podatkowy przekazuje organowi odwoławczemu odwołanie wraz z aktami sprawy, ustosunkowując się przy tym do zarzutów odwołania. Oznacza to, iż nie ma potrzeby ponownego składania w postępowaniu odwoławczym dokumentu pełnomocnictwa, które już raz złożone zostało do akt na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, chyba że pełnomocnictwo to nie obejmowało występowania w imieniu strony przed organem drugiej instancji, a pełnomocnik domaga się dopuszczenia go do udziału w postępowaniu odwoławczym. Odróżnić przy tym należy umocowanie do sporządzenia i złożenia odwołania oraz umocowanie do działania w imieniu strony w postępowaniu odwoławczym wszczętym tymże odwołaniem. Z punktu widzenia obowiązku rozpatrzenia odwołania istotne jest jedynie, aby odwołanie zostało sporządzone i złożone przez uprawniony podmiot, tj. stronę postępowania działającą samodzielnie lub przez prawidłowo ustanowionego pełnomocnika. Jeżeli pełnomocnictwo złożone w postępowaniu przed organem pierwszej instancji nie wyłącza umocowania pełnomocnika do sporządzenia odwołania albo też jeżeli pełnomocnictwo to upoważnia jedynie do działania przed tymże organem pierwszej instancji, oba tak udzielone pełnomocnictwa z istoty swej obejmują umocowanie do sporządzenia i złożenia odwołania od decyzji kończącej postępowanie w pierwszej instancji ( zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 04.03.2014 r., sygn.. III SA/Wa 2220/13, orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zawisłość sprawy przed organem pierwszej instancji kończy się bowiem dopiero z chwilą przekazania odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu. Wynika to z okoliczności, że art. 226 § 1 O.p. przewiduje możliwość dokonania przez organ pierwszej instancji autokontroli decyzji, od której wniesiono odwołanie. Skoro zaś postępowanie samokontrolne toczy się przed organem pierwszej instancji i jest uruchamiane na skutek złożenia odwołania, to tym samym pełnomocnictwo upoważniające do działania w postępowaniu przed organem pierwszej instancji zawiera w sobie dorozumiane upoważnienie do złożenia odwołania, chyba że inaczej zastrzeżono w treści samego pełnomocnictwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2013 r. sygn. akt II FSK 1483/11, orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Warszawie z dnia 04.03.2014 r., sygn. III SA/Wa 2220/13, orzeczenia.nsa.gov.pl ). Oznacza to, że złożone do akt konkretnej sprawy pełnomocnictwo do reprezentowania strony przed organem pierwszej instancji uprawnia pełnomocnika także do sporządzenia i wniesienia odwołania za pośrednictwem tegoż organu do organu odwoławczego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 maja 2006 r. sygn. akt III SA/wa 582/06; dostępny j.w.). Pełnomocnictwo do działania wyłącznie przed organem pierwszej instancji nie obejmuje natomiast, co oczywiste, upoważnienia do reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym (występowania w jej imieniu w tym postępowaniu). Jednakże, co należy podkreślić ponownie, dla samej skuteczności odwołania, wyrażającej się w obowiązku jego rozpatrzenia przez organ odwoławczy, wystarczy, aby odwołanie zostało sporządzone i złożone przez pełnomocnika upoważnionego do działania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Jeżeli zaś pełnomocnik nie dysponuje pełnomocnictwem do występowania w imieniu strony w postępowaniu odwoławczym – postępowanie to winno być po prostu prowadzone z udziałem strony i to jej w postępowaniu tym doręczać należy korespondencję, także decyzję organu drugiej instancji. Innymi słowy, brak pełnomocnictwa do reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym nie sprawia, iż odwołanie sporządzone i złożone przez pełnomocnika umocowanego do działania w imieniu strony przed organem pierwszej instancji, dotknięte jest brakiem formalnym wymagającym uzupełnienia ( zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 04.03.2014 r., sygn. III SA/Wa 2220/13, orzeczenia.nsa.gov.pl ). W aktach sprawy jest pełnomocnictwo z dnia 29 kwietnia 2015 r. do działania w imieniu strony w postępowaniu przed organem I instancji ( k. 40 akt ). Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy pełnomocnik odwołał się do pełnomocnictwa złożonego już do akt sprawy obowiązkiem Dyrektora Izby Celnej było przede wszystkim dokonanie oceny zakresu umocowania wynikającego z tego właśnie pełnomocnictwa. Zastosowanie trybu uzupełniania braków formalnych podania przed dokonaniem takiej oceny było nieuprawnione. Jak już Sąd wskazał, jedynie w sytuacji, gdyby okazało się, iż pełnomocnictwo, na które powołał się pełnomocnik Skarżącego w odwołaniu, wprost wyłączało umocowanie do sporządzenia i złożenia odwołania, zasadne było wezwanie pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego odwołania, ponieważ tylko w takiej sytuacji odwołanie obarczone byłoby brakiem polegającym na niewykazaniu umocowania niezbędnego do uznania odwołania za skutecznie złożone. Tymczasem Dyrektor Izby Celnej w ogóle nie badał zakresu pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżącego pełnomocnikowi, który w jego imieniu wniósł odwołanie. Tym samym nie wykazał, że odwołanie dotknięte było brakiem formalnym, a w konsekwencji, że zaistniały podstawy do wezwanie pełnomocnika do uzupełnienia tego braku pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Sąd stwierdza zatem, że w rozpoznanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. błędnej wykładni art. 137 § 3 O.p. oraz niewłaściwego, ponieważ przedwczesnego, zastosowania art. 169 § 1 i 4 tej ustawy. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dyrektor Izby Celnej winien zbadać zakres umocowania wynikający z pełnomocnictwa udzielonego do reprezentowania strony przed organem I instancji. Pełnomocnictwo to nie wyłącza umocowania do sporządzenia i złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, wobec czego Dyrektor Izby Celnej winien rozpatrzyć odwołanie sporządzone i wniesione w imieniu Skarżącej przez pełnomocnika. Z powyższego pełnomocnictwa nie wynika, że postępowanie odwoławcze powinno toczyć się z udziałem dotychczasowego pełnomocnika. Kwestia ta nie ma jednak wpływu na sam obowiązek rozpatrzenia odwołania, albowiem złożył je upoważniony do tego pełnomocnik. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił przedmiotowe postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.w zw. z §14 ust. 2 pkt 1 ppkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 wrzesnia 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (dz. U. 2013.490) , w kwocie równej uiszczonemu wpisowi oraz kosztom zastępstwa procesowego, w tym kosztom opłaconej opłaty skarbowej.