III SA/Po 118/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. /-/M. Kosewska W dniu 15 stycznia 2010r. F. N. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]r. nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 01/1999, w kwocie 1313,30 zł. należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu strona wskazała, że w 2009 r. osiągnęła wraz z żoną dochód w wysokości 16.481,86 zł .- ze stosunku pracy i renty oraz 18.354 zł. z najmu. Z kolei w 2008 r. dochód małżonków wynosił: 903,75 zł. – z działalności gospodarczej, 1.866,35 zł. ze stosunku pracy, 12.609,50 zł. - z renty. Skarżący zaznaczył, iż jego żona w 2008 r. nie posiadała żadnych dochodów. Ponadto podał, że małżonkowie S. i G. M. w 2008 r. osiągnęli dochód: 13.615,81 zł. – ze stosunku pracy, 8.133,61 zł. - z działalności gospodarczej, 182,25 zł. – inne źródła. Natomiast w 2009 r. ze stosunku pracy i zasiłku dla bezrobotnych osiągnęli dochód w kwocie 21.098,37 zł. Skarżący oświadczył, że zmuszeni byli zamknąć działalność gospodarczą w połowie 2008 r. Ponadto przedstawił rozchody swojej rodziny w rozliczeniu miesięcznym na łączną sumę 4667,43 zł., w tym m.in. rata kredytu hipotecznego - 1000 zł., rata pożyczki - 174,93 zł., utrzymanie trzech samochodów – 700 zł. i miesięczny koszt ich ubezpieczenia – 80 zł. Wnioskodawca podkreślił przy tym, że aktualnie nie wszystkie wydatki może udokumentować rachunkami. Zaznaczył ponadto, iż kwota uzyskana ze sprzedaży domu nie była zyskiem, lecz pilną potrzebą uregulowania należności w bankach i zobowiązań wobec komornika. Skarżący zwrócił również uwagę na zły stan zdrowia swojego syna i konieczność jego dalszego leczenia. Wskazał, że obecnie syn nie posiada ani pracy, ani renty i otrzymuje jedynie 450 zł. miesięcznie z Pomocy Społecznej. Wobec wniesienia w niniejszej sprawie sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2010 r. odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy utraciło moc, a jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym podlegał rozpoznaniu przez Sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że jest rencistą niezdolnym do pracy. Od 2001 r. stale się leczy. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która jest osobą bezrobotną. Posiada nieruchomość rolną w postaci łąk o powierzchni 1,5 ha oraz budynek po zlikwidowanym zakładzie. Jako dochód skarżący podał otrzymywaną przez niego rentę w kwocie 1.138,87 zł. brutto miesięcznie. W odpowiedzi na zarządzenie z dnia 19 marca 2010 r. skarżący złożył pismo z dnia 28 marca 2010 r., w którym oświadczył, że zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną, córką S. M., jej mężem G. M. oraz wnuczką. Do pisma wnioskodawca załączył kserokopie dokumentów poświadczające uzyskiwane przez wszystkich domowników dochody i koszty związane z utrzymaniem. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż skarżący wraz z rodziną zamieszkuje w budynku znajdującym się na działce o pow. 360m², który małżonkowie S. i G. M. nabyli od wnioskodawcy i jego żony w lipcu 2006 roku za kwotę 240.000zł. Rodzina wnioskodawcy użytkuje trzy samochody osobowe (Renault Thalia z 2002r., Fiat Cinquecento z 1993r. oraz Opel Astra z 1992r.). Według załączonych kserokopii zeznań podatkowych w 2009 roku wnioskodawca uzyskał dochód w łącznej wysokości 18.505zł (ze stosunku pracy - 5.118zł, z emerytur i rent - 13.386zł). W roku 2008 przychód wnioskodawcy zamknął się kwotą 31.799zł (2.561zł ze stosunku pracy, 12.509zł z tytuły rent i emerytur, 16.627zł to przypadający na podatnika przychód ze spółki wykonującej pozarolniczą działalności gospodarczą "[...]"). Żona wnioskodawcy według zeznania PIT-28 z tytułu najmu, podnajmu i dzierżawy uzyskała w 2009 roku dochód w wysokości 21.000zł. Z kolei małżonkowie S. i G. M. składali wspólne zeznania podatkowe. W roku 2008 uzyskali przychód w wysokości 165.618zł (15.784zł ze stosunku pracy, 149.651zł przychód S. M. ze spółki wykonującej pozarolniczą działalności gospodarczą "[...]", 182 zł to inne źródła niewymienione). W deklaracji PIT-37 za rok 2009 wykazali oni przychód ze stosunku pracy w łącznej wysokości 27.944zł. Wnioskodawca oświadczył, że średni koszt utrzymania całej rodziny wynosi 4.650zł miesięcznie. Niemniej udokumentował wydatki na kwotę 1.459 zł miesięcznie, a w tym ubezpieczenie budynku mieszkalnego (318 zł rocznie), rata kredytu uiszczana przez wnioskodawcę (174,93 zł miesięcznie), rata kredytu uiszczana przez S. i G. M. (500 zł miesięcznie, kredyt na zakup nieruchomość od wnioskodawcy i jego żony), podatek od nieruchomości (91 zł rocznie), energia elektryczna (464,31 zł za okres od 5.12.2009r. do 13.02.2010r.), ubezpieczenia społeczne KRUS uiszczane przez E. N. (294 zł kwartalnie), wydatki na leki za marzec i luty 2010 roku (635,70 zł) oraz ubezpieczenie na życie wnioskodawcy i jego żony (103 zł - miesiąc marzec 2010r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek F. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy – określana jako "prawo ubogich" - przewidziana w powołanym art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ma więc ona wyjątkowy charakter i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż skarżący nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Jak bowiem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (FZ 478/2004, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca oświadczył, że w 2009 r. uzyskał razem z żoną roczny dochód w wysokości 34.835,86 zł., co miesięcznie stanowi dochód w kwocie 2902,98 zł. Z kolei małżonkowie S. i G. M. w 2009 r. uzyskali dochód w wysokości 21098,37 zł., co w przeliczeniu na miesiąc stanowi 1758,19 zł. Jak wskazał skarżący rozchody całej jego rodziny w rozliczeniu miesięcznym wynoszą 4667,43 zł. Oznacza to, że miesięczne przychody skarżącego i jego żony oraz małżonków M. są faktycznie w całości przeznaczane na koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Należy jednak wskazać, że skarżący podał, iż jego rodzina posiada trzy samochody, których miesięczny koszt eksploatacji i utrzymania wynosi 780 zł. Zatem chcąc dochodzić swoich praw przed sądem, wnioskodawca mógłby w ciągu jednego miesiąca poczynić oszczędności w zakresie korzystania z samochodu. Dodatkowo skarżący oświadczył, iż spłaca pożyczkę, której miesięczna rata wynosi 174,93 zł. oraz jako koszt utrzymania rodziny podał ratę kredytu hipotecznego w wysokości 1000 zł. miesięcznie. W ocenie Sądu sam fakt spłacania kredytów świadczy, iż skarżący i jego rodzina posiadają środki pieniężne. W konsekwencji stwierdzić należy, że skoro skarżącego stać na spłatę rat kredytu, to nie sposób, żeby korzystał on z pomocy Państwa - a faktycznie z pomocy pozostałych obywateli. Zobowiązania komercyjne nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami na rzecz Skarbu Państwa. Skarżący, aby uiścić koszty sądowe i korzystać z pomocy adwokata jest w stanie poczynić oszczędności w swoich wydatkach, może także wnioskować o odroczenie terminu płatności jednej z rat spłaty kredytu. Dodatkowo wnioskodawca nie udokumentował, a nawet nie wskazał, jakie konkretnie kwoty przeznacza na pomoc choremu synowi. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd doszedł do wniosku, iż w niniejszej sprawie sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego Sąd - na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a – orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/M. Kosewska