III SA/Po 118/17

Dnia 5 lipca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi N. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] w przedmiocie wykreślenia wpisu do ewidencji producentów I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] maja 2016r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w P. decyzją z [...] listopada 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania N. C. (dalej: "strona") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z [...] maja 2016 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] września 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w P. wpłynął wniosek strony o wpis do ewidencji producentów. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. [...] listopada 2008 r. wpisał stronę do ewidencji producentów, a także wydał zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z [...] maja 2016 r., działając na podstawie art. 11 w zw. z art. 10a ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 807 ze zm., dalej: "u.k.s.e."), po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie uchylenia czynności materialno-technicznej polegającej na wpisaniu do ewidencji producentów, uchylił czynność materialno-techniczną wpisu strony do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego oraz wykreślił wpis strony do ewidencji producentów. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną wskazał, że wpis strony do ewidencji producentów – czego konsekwencją było jednoczesne nadanie jej numeru identyfikacyjnego – był czynnością materialno-techniczną. Umieszczenie w ewidencji producentów, jak podkreślił organ, potwierdza status producenta rolnego, jako podmiotu uprawnionego do otrzymania płatności. W ocenie organu ARiMR ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednak, że strona w dniu składania wniosku o wpis, jak i w dniu nadania numeru identyfikacyjnego, nie była producentem rolnym, nie spełniając przez to podstawowej przesłanki wynikającej z art. 3 pkt 1-3 u.k.s.e. Wszystkie działki deklarowane przez stronę, jak i przez pozostałych – objętych zainteresowaniem organu ARiMR – szesnastu obywateli [...], były bowiem w faktycznym posiadaniu W. N.. Strona nie miała wpływu na funkcjonowanie gospodarstwa, rodzaj i strukturę prowadzonych upraw, nie decydowała o pracach polowych i nie pobierała pożytków. Rola strony i innych obywateli [...] zdaniem organu ARiMR ograniczała się jedynie do podpisania określonych dokumentów. W skardze skierowanej do tut. Sądu strona wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o umorzenie postępowania administracyjnego, podniosła zarzut naruszenia art. 3 pkt 3 u.k.s.e., art. 55 (3), art. 336, art. 338, art. 348 Kodeksu cywilnego, a także art. 6, art. 7 i art. 77, art. 8, art. 75 § 1 w zw. z art. 76a § 1 zd. 2 i art. 78 § 1, art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, wskazując zwłaszcza na okoliczność posiadania gospodarstwa rolnego w dniu wpisu do ewidencji producentów i faktycznego władania za stronę spornymi gruntami przez pełnomocnika – W. N., jako dzierżyciela gospodarstwa rolnego. Strona zwróciła także uwagę m.in. na zaistniałe w jej ocenie błędne tłumaczenie protokołów przesłuchań przez tajską policję. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z 13 czerwca 2017 r. strona wniosła o wystąpienie do Prokuratury Okręgowej w P. o odpisy lub wyciągi ze wskazanych dokumentów z akt sprawy o sygn. [...]. Z kolei w piśmie z 17 czerwca 2017 r. strona uzupełniła stanowisko wyrażone w skardze, przede wszystkim ustosunkowując się do twierdzeń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w piśmie z 11 września 2017 r. odniósł się do pisma strony z 17 czerwca 2017 r. W piśmie z 27 listopada 2017 r. strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonego odpisu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G. z [...] czerwca 2017 r., sygn. akt [...], wydanego w sprawie o ochronę posiadania, na okoliczność posiadania przez stronę nieruchomości rolnej w okresie, którego dotyczy spór. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w piśmie z 16 stycznia 2018 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko, odnosząc się do pisma strony z 27 listopada 2017 r. W pismach procesowych z 22 marca i 18 kwietnia 2018 r. strona przedstawiła dalszą argumentację na poparcie zarzutów i stanowiska prezentowanego w skardze. Natomiast w piśmie z 28 kwietnia 2018 r. strona zawarła replikę na pismo organu ARiMR z 16 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Istota sprawy poddanej kontroli tut. Sądu sprowadza się do stwierdzenia, czy strona skarżąca uzyskując wpis do ewidencji producentów, a w konsekwencji także numer identyfikacyjny, była producentem rolnym w rozumieniu art. 3 pkt 3 u.k.s.e. Organ ARiMR wszczął bowiem z urzędu oraz przeprowadził postępowanie w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej polegającej na wpisaniu strony do ewidencji producentów, aby następnie decyzją administracyjną uchylić tę czynność materialno-techniczną, jak i czynność nadania numeru identyfikacyjnego, uznając, że strona na dzień dokonania wpisu i nadania numeru identyfikacyjnego nie była producentem rolnym. W ocenie Sądu tak podjęte rozstrzygnięcie organu ARiMR nie może się ostać w obrocie prawnym, jako że organ ten błędnie – wbrew obowiązującemu w dniu rozstrzygania stanowi prawnemu – określił przedmiot postępowania, przyjmując, iż wzruszeniu ze względu na wykazywane nieprawidłowości podlega czynność materialno-techniczna. Jak słusznie zwrócił uwagę organ ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji istotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy regulacje ustawy z 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności podlegały wielokrotnie nowelizacji, przez co inne było ich brzmienie na dzień dokonania kwestionowanego przez organ ARiMR wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego, a inne na dzień wydania skarżonej decyzji. Zasadnicze zmiany obowiązującego w tym względzie stanu prawnego – z punktu widzenia czynionych obecnie rozważań – dokonane zostały na mocy postanowień ustawy z 23 października 2014 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2014 r., poz. 1872, dalej: "ustawa nowelizująca"), która weszła w życie 1 stycznia 2015 r. Wraz z tą nowelizacją nastąpiło bowiem sformalizowanie aktu wpisu producenta do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego, poprzez przyznanie mu formy decyzji administracyjnej (art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 u.k.s.e.), która to forma zastrzeżona była uprzednio jedynie dla negatywnego stanowiska organu ARiMR – odmowy wpisu do ewidencji producentów (zob. obowiązujący przed nowelizacją art. 13 ust. 1 u.k.s.e.). W konsekwencji w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, po 1 stycznia 2015 r., wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego następuje w formie decyzji administracyjnej. Jednocześnie ustawodawca postanowił w art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej, że wpisy do ewidencji producentów dokonane przed dniem wejścia w życie tej ustawy, numery identyfikacyjne nadane przed dniem jej wejścia w życie oraz zaświadczenia o nadanym numerze identyfikacyjnym wydane przed dniem jej wejścia w życie zachowują ważność. Z kolei w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej wskazano, że zaświadczenia, o których mowa w ust. 1 (to jest zaświadczenia o nadanym numerze identyfikacyjnym wydane przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej – przyp. tut. Sądu), uznaje się za decyzje administracyjne o wpisie producenta do ewidencji producentów. Ustawodawca doprowadził tym samym do zrównania sytuacji prawnej producentów, którzy uzyskali w drodze czynności materialno-technicznej wpis do ewidencji producentów i którym nadano numer identyfikacyjny przed dniem 1 stycznia 2015 r., z sytuacją prawną tych producentów, którzy uzyskają taki wpis po tej dacie, a którzy z uwagi na konieczność jego dokonania w formie decyzji administracyjnej korzystają z dalej idącej ochrony prawnej wynikającej z zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a."). Rodzi to istotne konsekwencje także dla organu ARiMR, który chcąc wzruszyć po dniu 1 stycznia 2015 r. wpis do ewidencji, który nastąpił przed tą datą – jak ma to miejsce wobec strony skarżącej – zobligowany jest sięgnąć do właściwego trybu nadzwyczajnego dającego prawną możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji administracyjnej o wpisie producenta do ewidencji producentów, za którą to decyzje uznano z mocy prawa zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym. Powyższe umknęło uwadze organom ARiMR rozstrzygającym kontrolowaną sprawę, czym dopuściły się one istotnego uchybienia wymogom wynikającym z art. 6, art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a. Wbrew treści art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej organy te przyjęły, iż wzruszeniu podlega czynność materialno-techniczna wpisu strony skarżącej do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego, pomijając tym samym konieczność zachowania trwałości decyzji administracyjnej z art. 16 § 1 K.p.a. i wynikającą stąd potrzebę sięgnięcia do regulacji dających podstawę do wzruszenia decyzji, w tym zwłaszcza poprzez wznowienie postępowania (art. 145 i nast. K.p.a.) lub stwierdzenie nieważności (art. 156 i nast. K.p.a.) – z zachowaniem wynikających z tych trybów nadzwyczajnych wymogów formalnoprawnych. W okolicznościach, na które powołują się organy ARiMR w kontrolowanej sprawie nie jest także właściwe sięgnięcie po instytucję wykreślenia strony skarżącej z ewidencji producentów, wskazaną w art. 10a u.k.s.e. Organy ARiMR zmierzają bowiem do podważenia prawidłowości samego wpisu strony skarżącej do ewidencji producentów, to jest do wykazania, że strona skarżąca w świetle obowiązującego prawa w ogóle nie mogła podlegać rzeczonemu wpisowi, a nie wyłącznie do jej usunięcia (wykreślenia) z ewidencji, co z góry musiałoby zakładać prawidłowość (usankcjonowanie) uprzednio dokonanego wpisu, na skutek którego strona w tej ewidencji się znalazła. Mając na względzie powyższe przedwczesne okazało się natomiast odniesienie do istoty sprawy i związanych z nią zarzutów oraz wniosków – w tym dowodowych – podniesionych przez stronę skarżącą w skierowanej do tut. Sądu skardze, jak i w dalszych pismach procesowych. Ponownie rozpoznając sprawę organ ARiMR uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i zawarte tam wskazania co do dalszego postępowania, a zwłaszcza rozważy i wyjaśni z zachowaniem wymogów wynikających z art. 6, art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a., czy w sprawie zachodzi podstawa do zastosowania któregoś z nadzwyczajnych trybów prowadzącego do wzruszenia decyzji administracyjnej o wpisie producenta do ewidencji producentów, za jaką to decyzję – stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej – uznano zaświadczenie o nadanym stronie numerze identyfikacyjnym. Organ ARiMR rozważy w szczególności kwestię możliwości powołania się na podstawę wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. – wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję – z uwzględnieniem, w razie wznowienia postępowania, że termin, o którym mowa w art. 146 § 1 K.p.a. rozpoczął bieg w dniu 1 stycznia 2015 r., a więc z dniem uznania rzeczonego zaświadczenia za decyzję administracyjną. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), orzeczono jak w pkt. I sentencji wyroku. O kosztach postępowania postanowiono w pkt. II. sentencji wyroku w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.