III SA/Po 1180/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r., na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2015 r., nr [...], w przedmiocie podjęcia postępowania dotyczącego skierowania na badania lekarskie, postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu skarżący przedłożył podpisany na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy dla osób fizycznych w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że [...] prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz czwórką dzieci. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Ponadto wnioskodawca pobiera rentę w wysokości [...] zł. Żona wnioskodawcy prowadzi własną działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. [...] posiada dom o powierzchni [...] m² o wartości [...] zł, a także oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce o łącznej wartości [...] zł. Wnioskodawca załączył spis [...] nieruchomości (gruntów i działek), z których [...] stanowią jego własność, a [...] stanowi współwłasność z żoną. Łączną wartość zadeklarowanych nieruchomości gruntowych wnioskodawca oszacował na kwotę ok. [...] zł. Wnioskodawca podkreślił, że posiada zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie przekraczającej [...] zł oraz inne zobowiązania na kwotę przekraczającą [...] zł, a także zobowiązania finansowe wobec banków. Jednocześnie przedłożył również harmonogram spłat rat kapitałowych zaciągniętych kredytów przez wnioskodawcę jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz kredytów zaciągniętych przez niego wspólnie z żoną, a także kredytów zaciągniętych przez jego żonę osobiście oraz w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Wnioskodawca określił w następujący sposób swoje miesięczne zobowiązania i stałe wydatki: koszty leczenia – [...] zł, koszty ubezpieczenia majątku – [...] zł, opłaty za media – [...] zł, kredyty i pożyczki – [...] zł, koszty utrzymania – ok. [...] zł. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego postanowienia referendarz sądowy tut. Sadu przywołał wskazane okoliczności świadczące o sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawca i stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprzeciwie od rzeczonego postanowienia wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt. 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez stwierdzenie, iż nie wykazał on okoliczności tam wskazanych. W jego uzasadnieniu wnioskodawca ponownie przedstawił swoją sytuację majątkowa i rodzinną, podkreślając okoliczność ciążących na nim zobowiązań. Wnioskodawca podniósł, że w związku z zadłużeniem z tytułu zaciągniętych kredytów znaczną część dochodów przeznacza na ich spłatę – miesięczne koszty kredytów i pożyczek wynoszą ok. [...] zł. To w ocenie wnioskodawcy powoduje, że nie stać go na ponoszenie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658; tekst jedn. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."). Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a. stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od powyższej zasady stanowi przewidziana przez ustawodawcę w art. 243 i nast. P.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w tym zakresie, jeżeli nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z przytoczonego ostatnio przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto wnioskodawca winien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej w ogólności jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1152/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39) Mając powyższe na uwadze oraz biorąc pod rozwagę stan rodzinny, majątek oraz dochody skarżącego, należy podzielić ocenę referendarza sądowego tut. Sadu, że wnioskodawca nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W realiach niniejszej sprawy wnioskodawca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać zatem trzeba, że na obecnym etapie postępowania wniosek ten odnosi się do wpisu od skargi, który w sprawie tej wynosi 100 zł (vide § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193). Zatem, aby skutecznie ubiegać się o prawo pomocy w powyższym zakresie wnioskodawca winien wykazać, że poniesienie przez niego tych kosztów nie jest możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. W ocenie Sądu wnioskodawca w żaden sposób okoliczności tych nie wykazał. Sama już bowiem okoliczność, zgodnie z którą skarżący i jego żona otrzymują stały miesięczny dochód w łącznej wysokości [...] zł netto, to jest ponad [...] przewyższający powyższe koszty, a nadto posiadają oszczędności pieniężne w wysokości [...] zł, to jest przekraczające powyższe koszty ponad [...], powoduje, że uznanie, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść rzeczonych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i jego rodziny - rażąco urągałoby zasadom doświadczenia życiowego i logicznego myślenia. Skoro bowiem wnioskodawca dysponuje oszczędnościami znacznie przewyższającymi koszty sądowe zasadne jest przyjęcie po pierwsze, że z uwagi na swoją sytuację majątkową i rodzinną, w tym wskazany dochód miesięczny, był on w stanie te oszczędności poczynić, a po drugie – jako że oszczędności te są przez wnioskodawcę faktycznie wykazywane – brak jest aktualnie potrzeby na przeznaczenie ich na inne wydatki, zwłaszcza wydatki związane z koniecznym utrzymaniem wnioskodawcy i jego rodziny. Dopiero gdyby wnioskodawca wykazał, że ani nie posiada oszczędności pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, ani nie jest w stanie takich oszczędności poczynić, uzasadnione stałoby się zwrócenie o pomoc państwa. Wobec powyższego, sama okoliczność znacznych obciążeń finansowych skarżącego, w tym obciążeń z tytułu zaległości podatkowych i zaciągniętych kredytów oraz pożyczek, nie uzasadnia przyjęcia twierdzenia przeciwnego. Wskazać przy tym należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. wpisu sądowego. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15, CBOSA). W takiej sytuacji należało uznać, że zasadnie referendarz sądowy tut. Sądu zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. Niniejsze orzeczenie jest ostateczne. Sąd orzeka bowiem jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.).