III SA/Po 1184/16

Dnia 26 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skarg na czynności egzekucyjne oddala skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P., postanowieniem z dnia 23 września 2016 roku, po rozpatrzeniu zażaleń M. L. na postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. z dnia 22 czerwca 2016 roku w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. Postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach. Dyrektor ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko M. L. na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] W toku prowadzonych postępowań dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zobowiązany wniósł skargę na dokonane czynności egzekucyjne. Podniósł w niej zarzut, że postępowanie egzekucyjne dotyczy obowiązku, który nie istnieje. Dyrektor ZUS uznał, że czynności egzekucyjne zostały dokonane zgodnie z prawem i oddalił skargę. Zobowiązany skorzystał z prawa do zażalenia w każdym z postępowań prowadzonych na podstawie wskazanych powyżej tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu zażalenia podniósł argumentację dotyczącą wykonania lub umorzenia w całości albo w części obowiązku, a także przedawnienia, wygaśnięcia albo nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 roku Dyrektor Izby Administracji Skarbowej połączył do wspólnego rozpatrzenia zażalenia wniesione przez zobowiązanego. Po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, postanowieniem z dnia 23 września 2016 roku, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcia wydane przez organ I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne jest subsydiarnym środkiem zaskarżenia. Zakres tego środka jest ograniczony przez stosowanie innych środków prawnych. W ramach skargi na czynności egzekucyjne dokonuje się oceny prawidłowość czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, czyli w zakresie sposobu i formy zastosowania środka egzekucyjnego. Po analizie przebiegu kwestionowanych czynności organ stwierdził, że zostały one dokonane bez naruszenia przepisów prawa. M. L. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez uznanie, że skarga na czynności egzekucyjne jest uzasadniona oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem zobowiązanego postępowania egzekucyjne są prowadzone z naruszeniem art. 33 §1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżony organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Sąd nie ujawnił naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 145 §1 pkt lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302). Organy administracji publicznej dokonały prawidłowej wykładni prawa, prawidłowo wyznaczyły zakres okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii legalności stosowania środków egzekucyjnych oraz prawidłowo zastosowały prawo. W przekazanych sądowi aktach administracyjnych znajdują się tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...] wystawione w dniu 18 kwietnia 2016 roku, zawiadomienia potwierdzające dokonanie czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz wkładu oszczędnościowego oraz potwierdzenie doręczenia zobowiązanemu tych zawiadomień i tytułów wykonawczych w dniu 9 maja 2016 roku. Treść powołanych dokumentów wskazuje, że podstawą prawną egzekwowanego obowiązku jest decyzja z dnia 01 marca 2016 roku. Skarżący nie kwestionuje, że orzeczenie stanowiące podstawę wystawienia tytułów wykonawczych stało się prawomocne, gdyż on, jako adresat tego rozstrzygnięcia nie skorzystał z prawa do złożenia odwołania do sądu powszechnego. Decyzja stanowiąca podstawę prawną egzekwowanego obowiązku została doręczona stronie. Wystawienie tytułów wykonawczych nastąpiło bez uprzedniego doręczania upomnienia. Powyższe okoliczności znajdują potwierdzenie w dokumentach urzędowych, które w żadnym zakresie nie są kwestionowane przez skarżącego. Wskazane okoliczności faktyczne Sąd przyjmuje, jako własne ustalenia w sprawie. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej – art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2017, poz. 1778). Postępowanie administracyjne prowadzone przez organy egzekucyjne i środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania obowiązków prawnych określa ustawa z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2016, poz. 599 ze zm.). Zgodnie z art. 7 §1 powołanej ustawy organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych jest środkiem prawnym ustawowo określonym do przymusowej realizacji obowiązków o charakterze pieniężnym – art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń art. 19 ust. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z §8 ust. 1 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, załącznik do rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 roku w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 18, poz. 93), terenowymi jednostkami organizacyjnymi Zakładu są oddziały oraz podlegające im inspektoraty i biura terenowe. W myśl ust. 2 wskazanego wyżej przepisu odziałem Zakładu kieruje dyrektor, a inspektoratem i biurem terenowym - kierownik, odpowiednio: inspektoratu albo biura terenowego. Natomiast zgodnie z §10 ust. 1 pkt 5 statutu ZUS zakresem działania jednostek terenowych objęte jest dochodzenie należnych składek i opłat. Organem egzekucyjnym właściwym miejscowo dla siedziby kancelarii komorniczej w K. był Dyrektor Oddziału ZUS w O. W. – art. 22 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego, zgodnie z prawem, nastąpiło bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia - §2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 roku w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U. 2014, poz. 1494 ze zm.) Analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenie przepisów regulujących sposób postępowania przy stosowaniu środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy dokonywaniu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wykorzystał wzór protokołu zajęcia określony w załączniku nr 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 roku w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. 2015, poz. 2310). Protokoły zajęcia zostały wypełnione zgodnie z dyspozycją art. 67 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a następnie przesłane do banku – art. 80 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Zajęcie rachunku bankowego zostało dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu (art. 80 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym), czyli z dniem 25 kwietnia 2016 roku. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia do banku, organ egzekucyjny zawiadomił zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego – art. 80 §3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Mając na uwadze powyższe Sąd w całości podziela stanowisko organu, że skarga na czynności egzekucyjne jest subsydiarnym środkiem zaskarżenia. Do uwzględnienie tego środka prawnego nie może prowadzić argumentacja i okoliczności, które stanowią podstawę do wniesienia zarzutów w rozumieniu art. 33 §1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Okoliczności dotyczące umorzenia, wygaśnięcia, przedawnienia oraz nieistnienia egzekwowanego obowiązku zostały rozważone w postępowaniu prowadzony pod sygn. akt III SA/Po 1185/16, czyli w ramach postępowania sądowoadministracyjnego ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione. Sąd nie ujawnił okoliczności, które uzasadniałyby decyzję o wstrzymaniu rozpoznania niniejszej sprawy sądowoadministracyjne na posiedzeniu wyznaczonym na 26 września 2018 roku. Okoliczności wskazane przez skarżącego w pismach: "wniosek o zawieszenie postępowanie" z żądaniem ponownego rozpoznania kwestii z zakresu prawa pomocy (k. 314 akt sądowych), "wniosek o sprostowanie omyłki pisarskiej w piśmie do Okręgowej Izby Radców Prawnych" (k. 316 akt sądowych), czy "wniosek o zmianę pełnomocnika" (k. 321 akt sądowych) nie stanowiły ważnej przyczyny do odroczenia posiedzenia w rozumieniu art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302). W toku postępowania sądowoadministracyjnego, postanowieniem z dnia 10 maja 2018 roku starszy referendarz sądowy przyznając M. L. prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika wyjaśnił jednoczeń, że na gruncie art. 253 §1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi właściwość sądu obejmuje jedynie rozpoznanie wniosku w przedmiocie prawa pomocy i wydanie orzeczenia o przyznaniu lub odmowie przyznania tego prawa. Natomiast o osobie pełnomocnika decyduje właściwa rada w porozumieniu ze wskazanym przez stronę adwokatem (art. 244 §3 w związku z art. 253 §2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Tym samym strona wskazując kolejnego, proponowanego przez siebie pełnomocnika winna zwrócić się do właściwej rady, bowiem ten zakres prawa pomocy pozostaje już poza właściwością sądu, o czym stronę poinformowano w uzasadnieniu orzeczenia w sprawie prawa pomocy. Jednocześnie podkreślić należy, iż w żadnym z pism z żądaniem przyznania wskazanego przez stronę pełnomocnika strona nie podnosiła kwestii nieprawidłowego reprezentowania bądź wyłączenia możliwości samodzielnego prezentowania swego stanowiska. Nie wskazała też uchybień procesowych, które miały wpływ na możliwość jej udziału w postępowaniu i obrony swych praw. Skarżącemu zapewniono możność podjęcia skutecznej obrony swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Radca prawny wskazana na pełnomocnika z urzędu została zawiadomiona o terminie posiedzenia jawnego wyznaczonego w celu rozpoznania niniejszej sprawy (k. 319 akt sądowych). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o jej oddaleniu.