III SA/Po 1185/16

Dnia 26 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016r., nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione oddala skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P., postanowieniem z dnia 23 września 2016 roku, po rozpatrzeniu zażaleń M. L. na postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. z dnia 17 czerwca 2016 roku w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione, utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. Postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach. Dyrektor ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko M. L. na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] Egzekucja dotyczy należność z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, na ubezpieczenie społeczne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2014 roku do września 2015 roku. W toku prowadzonych postępowań dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zobowiązany wniósł zarzuty wskazując, że prowadzenie postępowań egzekucyjnych narusza art. 33 §1 pkt 1 i pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 70 §4 ustawy – Ordynacja podatkowa. W ocenie Dyrektora ZUS, organu egzekucyjnego i reprezentanta wierzyciela - nieuzasadniony jest zarzut wykonania lub umorzenia w całości albo w części obowiązku, a także przedawnienia, wygaśnięcia albo nieistnienia obowiązku. Ponadto nieuzasadniony jest także zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ I instancji wyjaśnił zobowiązanemu, że okoliczność pobierania przez zobowiązanego świadczeń z ubezpieczenia społecznego ma wpływ na określenie egzekwowanych należność w odniesieniu do okresów, za które świadczenia wypłacono. Ta okoliczność została zaewidencjonowana na koncie, a następnie uwzględniona. Podstawę wydania decyzji określającej wysokość należności stanowiły dokumenty rozliczeniowe sporządzone zgodnie z wolą zobowiązanego. Okoliczność, że aktualnie kancelarię prowadzi zastępca komornika nie ma wpływu na oznaczenie podmiotu zobowiązanego do uiszczania należnych składek. Zobowiązany skorzystał z prawa do zażalenia w każdym z postępowań prowadzonych na podstawie wskazanych powyżej tytułów wykonawczych. Wnoszący zażalenia zażądał zmiany rozstrzygnięcia poprzez uznanie zarzutów za uzasadnione oraz umorzenia postępowań egzekucyjnych, ewentualnie uchylenia postanowień i przekazania spraw do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 roku Dyrektor Izby Administracji Skarbowej połączył do wspólnego rozpatrzenia zażalenia wniesione przez zobowiązanego. Po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, postanowieniem z dnia 23 września 2016 roku, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcia wydane przez organ I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że decyzja na podstawie, której wystawiono tytuły wykonawcze jest prawomocna (strona nie skorzystała z prawa do odwołania). Świadczenie rehabilitacyjne pobierane przez zobowiązanego od dnia 4 lutego 2014 roku do 3 czerwca 2014 roku zostało uwzględnione w dokumentach rozliczeniowych zaewidencjonowanych na koncie zobowiązanego. Organ wyjaśnił także, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może prowadzić do wstrzymania egzekucji. Zobowiązany nie wskazał innego możliwego do zastosowania środka egzekucyjnego, który w jego ocenie byłby mniej dolegliwy. O zastosowaniu środka zbyt uciążliwego można mówić wówczas, gdy istnieją w tym względzie możliwości wyboru. M. L. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uznanie zarzutów za uzasadnione i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem zobowiązanego postępowania egzekucyjne są prowadzone z naruszeniem art. 33 §1 pkt 1 i pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 70 §4 ustawy – Ordynacja podatkowa. Odnośnie przesłanki wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku zobowiązany podniósł, że należności zostały ustalone z pominięciem: - należnego zobowiązanemu zasiłku rehabilitacyjnego za okres od 4 czerwca 2014 roku do 29 stycznia 2015 roku (postępowanie przed Sądem Rejonowym [...] o sygn. akt [...]), - zasiłku chorobowego skarżącego, którego wypłata została zawieszona do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie świadczenia rehabilitacyjnego, - należnego pracownikowi zobowiązanego (ojciec zobowiązanego) zasiłku rehabilitacyjnego (postępowanie przed Sądem Rejonowym w B. sygn. akt [...]), zasiłku chorobowego (nieprawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...]) oraz renty (prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...]). W ocenie skarżącego wskazane okoliczności wpływają co najmniej na znaczne zmniejszenie, a nawet powodują nieistnienie egzekwowanego obowiązku. Zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zobowiązany powiązał z tym, że jest zawieszonym komornikiem sądowym, a jego zastępca "wyrzucił go z jego kancelarii" przejmują przychody generowane przez kancelarię i nie przekazują skarżącemu dokumentów niezbędnych do prawidłowego sporządzenia deklaracji, a także wbrew przepisom ustawy o komornikach sądowych nie odprowadzając należnych składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący wskazał, że w toczących się postępowaniach egzekucyjnych możliwe było zastosowanie takich środków egzekucyjnych, jak egzekucja z ruchomości lub egzekucja z nieruchomości. Zdaniem skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może skutecznie wezwać zastępcę komornika do wydania dokumentów niezbędnych do sporządzenia deklaracji oraz do zapłaty należnych składek na ubezpieczenie. Skarżony organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Sąd nie ujawnił naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 145 §1 pkt lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302). Organy administracji publicznej dokonały prawidłowej wykładni prawa, prawidłowo wyznaczyły zakres okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz prawidłowo zastosowały prawo. Analiza akt administracyjnych ujawnia, że objęte niniejszą skargą tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...] zostały wystawione w dniu 18 kwietnia 2016 roku. Podstawą prawną egzekwowanego obowiązku jest decyzja z dnia 01 marca 2016 roku. Skarżący nie kwestionuje, że orzeczenie stanowiące podstawę wystawienia tytułów wykonawczych stało się prawomocne, gdyż on, jako adresat tego rozstrzygnięcia nie skorzystał z prawa do złożenia odwołania do sądu powszechnego. Powyższe okoliczności potwierdza treść dokumentów urzędowych, które w żadnym zakresie nie są kwestionowane przez skarżącego. Zatem wskazane okoliczności faktyczne Sąd przyjmuje jako własne. Skarżący nie powołał żadnych okoliczności/dowodów uzasadniających stanowisko, że egzekwowane obowiązki zostały w całości albo w części wykonane lub umorzone. Wszystkie okoliczności powołane w skardze miały miejsce przed wydaniem orzeczenia stanowiącego podstawę dla wystawienia tytułu wykonawczego i prowadzenia egzekucji. Zasadnie zatem należy wnioskować, że w tym zakresie zarzuty skargi są bezprzedmiotowe. Skoro okoliczności powołane w skardze miały miejsce przed wydaniem aktu w sprawie określenia zaległych należności, to z oczywistych względów pozostają one indyferentne dla oceny wykonania obowiązku określonego w decyzji wskutek zapłaty lub umorzenia egzekwowanych należności. Nieuzasadnione są zarzuty dotyczące przedawnienia należności objętych wskazanymi powyżej tytułami wykonawczymi. Treść wystawionych tytułów wykonawczych wskazuje w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że przedmiotem egzekucji są należności za okres od marca 2014 roku do września 2015 roku. Natomiast zgodnie z brzmieniem przepisu art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2017, poz. 1778 ze zm.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie może budzić żadnych wątpliwości fakt, że na dzień dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (9 maja 2016 roku) należności objęte postępowaniem egzekucyjnym nie wygasły wskutek przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia tych należności został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, i ten stan rzeczy trwa do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego - art. 24 ust. 5b powołanej powyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Argumentacja skarżącego nie może prowadzić do uwzględnienia skargi także w aspekcie zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Sąd w całości podziela stanowisko organów egzekucyjnych. Kwestie sporne objęte postępowaniami prowadzonymi przez sądami powszechnymi (spory zawisły w latach 2014-2015), a dotyczące świadczeń z tytułu zasiłku rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, czy też świadczeń rentowych pracownika, znane były skarżącemu przed wydaniem decyzji, która stanowiła podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych. Skarżący nie skorzystał z prawa do złożenia odwołania. Natomiast analiza stanowiska organu I instancji (przedstawiciela wierzyciela) wskazuje, że kwestie objęte sporami przed sądami powszechnymi zostały uwzględnione przy wydaniu decyzji określającej zaległe należności na rzecz ZUS. Okoliczności powołane w skardze zostały rozpatrzone przez organy egzekucyjne w aspekcie istnienia/nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Organy wyjaśniły skarżącemu, że okolicznością istotną prawnie dla określenia zaległych należności na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może być jedynie kwestia pobierania świadczeń pieniężnych przez zobowiązanego z tytułu zasiłku rehabilitacyjnego, czy zasiłku chorobowego. Decyzja stanowiąca podstawę egzekwowanego obowiązku uwzględnia okres pobierania przez zobowiązanego świadczenia rehabilitacyjnego od dnia 4 lutego 2014 roku do 3 czerwca 2014 roku. Sąd podziela stanowisko, że kwestie sporne nie stanowią o nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. Środki prawne ustanowione w postępowaniu egzekucyjnym nie stanowią i zgodnie z prawem nie mogą być wykorzystywane przez zobowiązanego jako forma prawna kwestionowania prawidłowości rozstrzygnięcia będącego podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutu nie może prowadzić do naruszenia zakazu badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w rozumieniu art. 29 §1 ustawy z dnia 17 czerwca 19966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2016, poz. 599 ze zm.). Sąd w całości podziela stanowisko organów egzekucyjnych, co do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W toku postępowania przed organami egzekucyjnymi skarżący nie wskazywał innego możliwego do zastosowania środka egzekucyjnego, który w jego ocenie byłby mniej dolegliwy. W konsekwencji organy zgodnie z prawem uznały, że o zastosowaniu środka zbyt uciążliwego można mówić wówczas, gdy istnieją w tym względzie możliwości wyboru. Trafne jest stanowisko, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może prowadzić do wstrzymania egzekucji. Dopiero w skardze do sądu administracyjnego skarżący wskazał, że na możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości oraz z ruchomości. Informacje ujawnione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy potwierdzają możność prowadzenia egzekucji z nieruchomości oraz z ruchomości. Niemniej nie stanowi to o zasadności zarzutów skargi. Działania organu egzekucyjnego są zgodne z art. 7 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny ma obowiązek stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że prowadzenie egzekucji z nieruchomości, czy też z ruchomości jest środkiem mniej dolegliwym dla zobowiązanego. Wyższy stopień dolegliwości wskazanych środków egzekucyjnych wynika stąd, że stosowanie tych środków egzekucyjnych wiąże się z obowiązkiem obciążenia zobowiązanego już nie tylko wyższymi opłatami egzekucyjnymi (za zajęcie ruchomości 6% egzekwowanej kwoty, za zajęcie nieruchomości 8% egzekwowanej kwoty), lecz także dodatkowymi kosztami egzekucyjnymi, które obejmują wydatki egzekucyjne oraz dodatkowe opłaty, jak ta za przeprowadzenie licytacji lub dokonanie sprzedaży egzekucyjnej w inny sposób (5% kwoty uzyskanej ze sprzedaży). Z oczywistych względów faktycznych prowadzenie egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego jest mniej uciążliwe niż egzekucja z nieruchomości wykorzystywanej do zaspokajana potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego (uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, k. 16 i nast. akt sądowych). Wybrane przez organ środki egzekucyjne niewątpliwie są tymi, które bezpośrednio prowadzą do wykonania egzekwowanego obowiązku. Materiały zgromadzone przy okazji postępowania o przyznanie skarżącemu prawa pomocy wskazują, że zakup mieszkania został sfinansowany kredytem, a nieruchomość jest obciążona hipotecznie. Posiadaną działkę rolną skarżący nieskutecznie próbuje sprzedać od kilku lat (k. 265-266 akt sądowych). Wskazane okoliczności w sposób jednoznaczny uzasadniają stanowisko, że zobowiązany działa, formułuje zarzuty pod adresem organów egzekucyjnych z intencją utrudniania postępowania egzekucyjnego. Sąd nie ujawnił okoliczności, które uzasadniałyby decyzję o wstrzymaniu rozpoznania niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej na posiedzeniu wyznaczonym na 26 września 2018 roku. Okoliczności wskazane przez skarżącego w pismach: "wniosek o zawieszenie postępowanie" z żądaniem ponownego rozpoznania kwestii z zakresu prawa pomocy (k. 314 akt sądowych), "wniosek o sprostowanie omyłki pisarskiej w piśmie do Okręgowej Izby Radców Prawnych" (k. 316 akt sądowych), czy "wniosek o zmianę pełnomocnika" (k. 321 akt sądowych) nie stanowiły ważnej przyczyny do odroczenia posiedzenia w rozumieniu art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302). W toku postępowania sądowoadministracyjnego, postanowieniem z dnia 10 maja 2018 roku starszy referendarz sądowy przyznając M. L. prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika wyjaśnił jednoczeń, że na gruncie art. 253 §1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi właściwość sądu obejmuje jedynie rozpoznanie wniosku w przedmiocie prawa pomocy i wydanie orzeczenia o przyznaniu lub odmowie przyznania tego prawa. Natomiast o osobie pełnomocnika decyduje właściwa rada w porozumieniu ze wskazanym przez stronę adwokatem (art. 244 §3 w związku z art. 253 §2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Tym samym strona wskazując kolejnego, proponowanego przez siebie pełnomocnika winna zwrócić się do właściwej rady, bowiem ten zakres prawa pomocy pozostaje już poza właściwością sądu, o czym stronę poinformowano w uzasadnieniu orzeczenia w sprawie prawa pomocy. Jednocześnie podkreślić należy, iż w żadnym z pism z żądaniem przyznania wskazanego przez stronę pełnomocnika strona nie podnosiła kwestii nieprawidłowego reprezentowania bądź wyłączenia możliwości samodzielnego prezentowania swego stanowiska. Nie wskazała też uchybień procesowych, które miały wpływ na możliwość jej udziału w postępowaniu i obrony swych praw. Skarżącemu zapewniono możność podjęcia skutecznej obrony swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Radca prawny wskazana na pełnomocnika z urzędu została zawiadomiona o terminie posiedzenia jawnego wyznaczonego w celu rozpoznania niniejszej sprawy (k. 319 akt sądowych). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o jej oddaleniu.