III SA/Po 1186/14

Dnia ... kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu ...kwietnia 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi X na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w ... z dnia 14 lipca 2014 r. nr .... w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w... z dnia ... maja 2014 r. Nr ... II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w... na rzecz skarżącego kwotę ...złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, ze zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Dyrektor ... Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. postanowieniem z dnia 26 maja 2014 r., działając na podstawie art. 56 w zw. z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.), odmówił wyrażenia zgody na zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "Z.S.A. w upadłości układowej" z siedzibą w Z.. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyjaśnił, że prowadzi egzekucję do rachunków bankowych oraz wierzytelności pieniężnych spółki na podstawie wystawionych przez wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w Z. tytułów wykonawczych. Pismem z dnia ... marca 2014 r. zobowiązana spółka wniosła o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie szczegółowo wskazanych przezeń tytułów wykonawczych. Organ egzekucyjny nie znalazł przesłanek uzasadniających wyrażenie zgody na zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Przedstawiona przez spółkę przesłanka zwieszenia, tj. powołanie się na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia ... marca 2014 r. o uchyleniu postanowienia Dyrektora ... Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia – według organu egzekucyjnego nie stanowi argumentu dla pozytywnego rozpoznania wniosku strony, gdyż przedmiotowe postanowienie organu nadzoru nie jest prawomocne – zostało ono zaskarżone przez organ egzekucyjny do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, jak również wysokość zadłużenia spółki, jej dotychczasową dyscyplinę płatniczą oraz interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dyrektor ... Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. stwierdził, że nie istniało uzasadnienie dla wyrażania zgody na zawieszenie postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu strona stanęła na stanowisku, że organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie nie zbadał w pełni przedmiotowej sprawy i nie doprowadził do rozpatrzenia wszelkich istotnych okoliczności. W następstwie tego przeprowadzone postępowanie mogło zostać dotknięte istotnymi brakami, które wpłyną na treść samego postanowienia. W odniesieniu do zobowiązanej zostało zakończone postępowanie upadłościowe, przez co nie znajduje zastosowania wyłączenie z art. 3 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Ponadto nie została dokonana weryfikacja tego, czy do zobowiązanego nie znajdą zastosowania inne przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania, przewidziane w innych ustawach. Dyrektor Izby Skarbowej w Z. postanowieniem z dnia ... lipca 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.; dalej k.p.a.) w zw. z art. 18 i art. 56 § 1 u.p.e.a., utrzymał zaskarżone orzeczenie organu pierwszej instancji w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na zakończenie postępowania upadłościowego poprzez zawarcie układu, nie istnieją podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto, jak wynika z informacji uzyskanych od organu egzekucyjnego, wobec spółki nie toczy się obecnie postępowanie restrukturyzacyjne. W ocenie organu drugiej instancji, również argumenty dotyczące braku prawomocnych rozstrzygnięć w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji nie mogą stanowić podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Prowadzone jest ono bowiem na podstawie tytułów wykonawczych, którym nadano klauzulę wykonalności, zawierały one zatem podstawę prawną do ich wystawienia i prowadzenia na ich podstawie legalnej egzekucji. W skardze Z.S.A. z siedzibą w Z. zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 14 lipca 2014 r. naruszenie: art. 6 k.p.a. oraz art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych przedsiębiorców – przez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu strona skarżąca wywiodła, że Dyrektor ZUS powinien przeprowadzić postępowanie według reguł przewidzianych w k.p.a., w szczególności powinien uczynić zadość obowiązkowi pełnego rozpatrzenia sprawy i przeprowadzić postępowanie dowodowe w niezbędnym zakresie. W ocenie skarżącej, organ wydając zaskarżone postanowienie nie zbadał w pełni przedmiotowej sprawy i nie doprowadził do rozpatrzenia wszelkich okoliczności. Przeprowadzone postępowanie mogło zostać dotknięte istotnymi brakami, które wpłynęły na treść orzeczenia. Strona wskazała, że postanowieniem z dnia ... maja 2014 r. zostało zakończone postępowanie upadłościowe, przez co nie znajduje zastosowania wyłączenie z art. 3 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Jednak skarżąca nie zgadza się z Dyrektorem Izby Skarbowej w Z., że wobec niej nie toczy się już postępowanie restrukturyzacyjne. Ponadto nie została dokonana weryfikacja odnośnie do tego, czy do skarżącej nie znajdują zastosowania inne przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania przewidziane w innych ustawach. Skarżąca podkreśliła, że pomimo zawarcia układu z wierzycielami spółki, nadal prowadzone są intensywne procesy restrukturyzacyjne przedsiębiorstwa, mające na celu zapewnienie nie tylko płynności finansowej, ale również – w miarę możliwości ekonomicznych – pozytywnych relacji z pozostałą kadrą pracowniczą. Stąd niewyrażenie zgody na zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie dość, że utrudni wypłatę wynagrodzeń pracownikom skarżącej, to jeszcze uniemożliwi realizację przyszłych zobowiązań. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał na bezzasadność zawartej w niej argumentacji i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia ... października 2014 r. spółka zwróciła uwagę na fakt, że postanowieniem z dnia ... grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy ... w Z. zatwierdził układ z wierzycielami spółki, natomiast postanowieniem z dnia ... maja 2014 r., które uprawomocniło się z dniem ... czerwca 2014 r., Sąd zakończył postępowaniem upadłościowe względem spółki (sygn. akt ....). Zarządzeniem z dnia ... marca 2014 r. Sąd wezwał Dyrektora ... Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. do przedłożenia tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko skarżącej spółce, powołanych w treści postanowienia wydanego w niniejszej sprawie w pierwszej instancji. W odpowiedzi na powyższe wezwanie organ przedłożył część tytułów wykonawczych dotyczących strony skarżącej, informując, że pozostałe tytuły wykonawcze zostały przekazane w dniu ... marca 2015 r. do Sądu Rejonowego ... w Z., celem rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji z sądowym organem egzekucyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie w sprawie zawieszenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem skarżącej spółki przez Dyrektora ... Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.. Z uzupełnionych na wezwanie Sądu administracyjnych tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w Z. wyniknęło, że egzekucja realizowana z majątku spółki (wierzytelności z rachunków bankowych i innych wierzytelności pieniężnych) dotyczyła należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za poszczególne okresy w latach 2011 - 2013. Strona złożyła wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w dniu ... marca 2014 r. W okresie tym, począwszy od września 2012 r. do dnia ... czerwca 2014 r., toczyło się wobec spółki postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu. Postanowieniem z dnia ... grudnia 2013r. Sąd Rejonowy ... w Z. zatwierdził układ zawarty na zgromadzeniu wierzycieli w dniu ... grudnia 2013 r. i jednocześnie oddalił zarzuty przeciwko układowi, wniesione w dniu ... grudnia 2013 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w Z. (sygn. akt ...). Z ustalonego powyżej stanu faktycznego wynika, że prowadzona przez Dyrektora ...Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. egzekucja administracyjna dotyczyła należności powstałych zarówno w okresie przed wszczęciem wobec spółki postępowania upadłościowego, jak i w toku tego postępowania. Co więcej, tok administracyjnego postępowania egzekucyjnego pokrywał się z czasem trwania wspomnianego postępowania upadłościowego. Pomimo powyższych okoliczności organ egzekucyjny wydając przedmiotowe postanowienie z dnia ... maja 2014 r. o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie odniósł się do faktu równoległego prowadzenia obu postępowań – egzekucyjnego i upadłościowego, ich relacji i wzajemnego wpływu oraz ewentualnego uczestnictwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ...Oddziału w Z. w postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu (jak wskazano, wierzyciel złożył zarzuty przeciwko układowi). Organ egzekucyjny uznał w sposób arbitralny, że nie istnieją przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie wyjaśniając w żaden sposób, dlaczego egzekucja świadczeń pieniężnych względem skarżącej spółki była dopuszczalna, mimo obowiązywania w tym zakresie właściwych przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 z późn. zm.; dalej: u.p.u.n.), a także pomimo zatwierdzenia w dniu ... grudnia 2013 r. przez Sąd Rejonowy ... w Z. układu zawartego na zgromadzeniu wierzycieli w dniu ... grudnia 2013 r. Nie zwrócił na to uwagi również Dyrektor Izby Skarbowej w Z. orzekający w dniu ... lipca 2014 r. o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Należy stwierdzić, że w realiach rozpoznawanej sprawy argumentacja strony skarżącej wskazująca na niewyjaśnienie przez organy wszelkich okoliczności sprawy, zasługuje na uwzględnienie. Spółka trafnie wskazała, że organy administracyjne nie zweryfikowały tego, czy w niniejszym przypadku znajdą zastosowanie inne przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania egzekucyjnego, przewidziane w innych ustawach. Ustalenia organów w tym zakresie powinny znaleźć wyraz w pisemnych uzasadnieniach postanowień obu instancji. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego w administracji może nastąpić na wniosek (zobowiązanego, wierzyciela) lub z urzędu, w sytuacjach, o których mowa art. 56 § 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części: w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; na żądanie wierzyciela; a także w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Ostatni z wymienionych warunków zawieszenia postępowania, wyrażony w punkcie 5 wskazanego przepisu, należy rozumieć jako sytuację, w której ustawodawca wprost statuuje przesłankę zawieszenia w ustawie szczególnej względem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 140 ust. 1 i 3 u.p.u.n., postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Sędzia-komisarz na wniosek upadłego albo zarządcy może uchylić zajęcia dokonane przed ogłoszeniem upadłości w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym dotyczącym wierzytelności objętej z mocy prawa układem, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Układ obejmuje wierzytelności powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości dłużnika. Jednak układ nie obejmuje: należności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę; roszczenia o wydanie mienia; wierzytelności, za które upadły odpowiada w związku z nabyciem spadku po ogłoszeniu upadłości, po wejściu spadku do masy upadłości; a także składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto układ nie obejmuje należności ze stosunku pracy oraz wierzytelności zabezpieczonej na mieniu upadłego hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską, w części znajdującej pokrycie w wartości przedmiotu zabezpieczenia, chyba że wierzyciel wyraził zgodę na jej objęcie układem (art. 272 ust. 1 oraz art. 273 ust. 1 i 2 u.p.u.n.). W myśl art. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm.; dalej u.s.u.s.), ubezpieczenia społeczne obejmują: ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenia rentowe, ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zgodnie z art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń – stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Skoro ustawodawca w niektórych jedynie przypadkach odsyła do uregulowań dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne, to należy przyjąć, że składki na wskazane Fundusze oraz na ubezpieczenia zdrowotne nie stanowią składek na ubezpieczenia społeczne i w związku z tym nie podlegają wyłączeniu od dopuszczalności objęcia ich układem, w rozumieniu art. 272 ust. 1 u.p.u.n. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że według art. 25 ust. 2 i 3 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wyrazić zgodę na objęcie układem należności z tytułu składek finansowane przez płatnika składek. Spłata należności z tytułu składek, które zostały objęte układem, może polegać wyłącznie na rozłożeniu na raty. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że – jak już wskazano powyżej – organy nie ustaliły, czy przedmiotem układu, zawartego pomiędzy wierzycielami w zakończonym postępowaniu upadłościowym względem spółki, były obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej prowadzonej w badanym postępowaniu wobec strony. Innymi słowy, nie zostało wyjaśnione to, czy względem poszczególnych obowiązków doszło do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Kwestia ta nie została wyjaśniona przez organy administracyjne w uzasadnieniach postanowień obu instancji. W związku z tym nie jest możliwe ustalenie, czy wszelkie obowiązki określone w powołanych przez organ tytułach wykonawczych mogły podlegać egzekucji w ramach przedmiotowego postępowania egzekucyjnego – a jeśli określone obowiązki zostały objęte układem, to czy są obecnie realizowane przez stronę w sposób określony w układzie pomiędzy wierzycielami a skarżącą spółką. Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają ustaleń w zakresie skutków prawnoprocesowych wszczęcia postępowania upadłościowego i zawarcia układu na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z majątku skarżącej – w odniesieniu zarówno do należności powstałych i poddanych przymusowemu wykonaniu przed ogłoszeniem upadłości spółki, jak i tych, które stały się wymagalne i zostały skierowane do egzekucji już w toku postępowania upadłościowego. Organy uwzględnią zaistniały w sprawie stan faktyczny i prawny, wyjaśniając w sposób wyczerpujący, czy zaistniały przesłanki – przede wszystkim z art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. – warunkujące zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Ocena ta będzie rzutowała na legalność przeprowadzonego przez Dyrektora ... Oddziału ZUS w Z. postępowania egzekucyjnego względem skarżącej spółki. Rezultat ustaleń organu pierwszej, jak i drugiej instancji powinien znaleźć wyraz w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że organy administracyjne obu instancji naruszyły przepisy art. 7 i art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a."), jak w punkcie I sentencji. O zwrocie stronie skarżącej kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. W przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia Sąd postanowił na podstawie art. 152 p.p.s.a.