III SA/Po 1193/16

Dnia 29 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2016r nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 25 sierpnia 2016 roku, nr znak: [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 25 sierpnia 2016 r., działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 277 z późn. zm.) i rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz.U. UE L 352/9 z dnia 24 grudnia 2013 r.), odmówił G. i J. W. umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek za okres od III kwartału 2003 r. do II kwartału 2014 r. w kwocie [...]zł, w tym: na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie [...]zł oraz na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ administracyjny wskazał, że dnia 24 listopada 2014 r. wnioskodawcy złożyli wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Decyzją z dnia 19 grudnia 2014 r. odmówił umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 2003 r. do II kwartału 2014 r. W rezultacie złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia 13 lipca 2015 r. organ utrzymał w mocy decyzję z dnia 19 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 lutego 2016 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Po 950/15, uchylił decyzję z dnia 13 lipca 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 19 grudnia 2015 r. Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W ocenie Sądu wskazane decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ KRUS w decyzjach tych – mimo iż dotyczą one należności, które odnoszą się do roku 2003 i lat kolejnych – w żaden sposób nie rozważył kwestii przedawnienia, chociaż skarżący okoliczność tę podnosili, czym dopuścił się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: "K.p.a."). Sąd przedstawił przepisy prawa odnoszące się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, stwierdzając, iż Prezes KRUS rozważając problematykę umorzenia należności na podstawie art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 704 ze zm., dalej: "u.s.r."), powinien w pierwszej kolejności rozważyć kwestię ich przedawnienia, nie jest bowiem dopuszczalne, aby umorzyć należności, które uprzednio już wygasły, w tym zwłaszcza uległy przedawnieniu. Wskazał ,że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes KRUS winien w szczególności ustalić, kiedy określone należności powstały, a następnie zważyć, kiedy nastąpi bądź nastąpiło ich przedawnienie z uwzględnieniem z jednej strony zmiany stanu prawnego, a z drugiej strony wystąpienie ewentualnych okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia – zwłaszcza poprzez jego zawieszenie bądź przerwanie. W tym ostatnim przypadku Prezes KRUS musi także wskazać, jaka okoliczność i na jakiej podstawie prawnej miała wpływ na bieg terminu przedawnienia danej należności, w tym określić ów wpływ z uwzględnieniem terminu zaistnienia tej okoliczności. W rezultacie ponownego rozpoznania sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 25 sierpnia 2016 r. odmówił umorzenia odsetek z tytułu niepłaconych składek za okres od III kwartału 2003 r. do II kwartału 2014 r. w kwocie [...]zł, w tym: na ubezpieczenie emerytalno–rentowe w kwocie [...]zł oraz na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia – prócz rozważań na temat zmian przepisów odnoszących się do problematyki przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a także w kwestii podstaw prawnych umorzenia tych należności – organ administracyjny wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy bieg terminu przedawnienia składek za okres od III kwartału 2003 r. do I kwartału 2007r. został zawieszony w dniu 11 maja 2007 r. na skutek wszczęcia przez placówkę terenową KRUS w Kole postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie bieg terminu przedawnienia należności za okres od II kwartału 2007 r. do II kwartału 2013 r. został także zawieszony na skutek wszczęcia w dniu 27 maja 2013 r. dalszego postępowania egzekucyjnego. W rezultacie oceny zebranego w sprawie materialu dowodowego organ uznał, że przedstawione przez wnioskodawców okoliczności nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności. J. i G. W. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 2 listopada 2016 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) oraz art. 59 ust. 3, art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 277 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia 25 sierpnia 2016 r. Organ administracyjny ponownie wskazał, że w rozpoznawanym przypadku bieg terminu przedawnienia składek za okres od III kwartału 2003 r. do I kwartału 2007 r. został zawieszony w dniu 11 maja 2007 r. na skutek wszczęcia przez placówkę terenową w Kole postępowania egzekucyjnego, poprzez skierowanie do Urzędu Skarbowego w Kole tytułów wykonawczych. Jednocześnie bieg terminu przedawnienia należności za okres od II kwartału 2007 r. do II kwartału 2013 r. został także zawieszony, na skutek wszczęcia w dniu 27 maja 2013 r. dalszego postępowania egzekucyjnego, poprzez skierowanie do Urzędu Skarbowego w Kole tytułów wykonawczych. Niezależnie od tego organ stwierdził, że w badanej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności. W skardze J. W. podkreślił, że organ błędnie ocenił sytuację wnioskodawców w niniejszej sprawie. Skarżący wskazał na okoliczności świadczące o tym, że wraz z małżonką spełniają przesłanki do umorzenia należności. Ponadto, zdaniem strony, organ powinien uwzględnić fakt spłaty części należności oraz wziąć pod uwagę kwestię ich przedawnienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, uznając za bezzasadne zarzuty w niej zawarte. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie z powodu wszystkich zawartych w niej zarzutów. Zgodnie z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe – ewentualne – postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. również wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., IV SA 527/97; wyrok NSA z dnia 16 października 2014 r., II FSK 2506/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (zob. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i Sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i Sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub faktycznego sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., II GSK 240/06 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania Sądu co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy zapadł już prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Po 950/15, którym Sąd uchylił decyzję z dnia 13 lipca 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 19 grudnia 2015 r. Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, stwierdzając, iż organ rozważając problematykę umorzenia należności na podstawie art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 704 ze zm., dalej: "u.s.r."), powinien w pierwszej kolejności rozważyć kwestię ich przedawnienia, nie jest bowiem dopuszczalne, aby umorzyć należności, które uprzednio już wygasły, w tym zwłaszcza uległy przedawnieniu. Sąd wskazał, iż organ powinien w szczególności ustalić, kiedy określone należności powstały, a następnie zważyć, kiedy nastąpi bądź nastąpiło ich przedawnienie z uwzględnieniem z jednej strony zmiany stanu prawnego, a z drugiej strony wystąpienia ewentualnych okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia – zwłaszcza poprzez jego zawieszenie bądź przerwanie. W tym ostatnim przypadku organ powinien także wskazać, jaka okoliczność i na jakiej podstawie prawnej miała wpływ na bieg terminu przedawnienia danej należności, w tym określić ów wpływ z uwzględnieniem terminu zaistnienia tej okoliczności. Należy stwierdzić, że organ administracyjny nie wykonał wytycznych Sądu zawartych w ww. wyroku z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Po 950/15. W badanym przypadku organ stwierdził w decyzjach organów obu instancji, że: "(...) bieg terminu przedawnienia składek za okres od III kw. 2003 r. do I kw. 2007 r. został zawieszony w dniu 11 maja 2007 r. na skutek wszczęcia przez placówkę terenową KRUS w Kole postępowania egzekucyjnego poprzez skierowanie do Urzędu Skarbowego w Kole tytułów egzekucyjnych. Jednocześnie bieg terminu przedawnienia należności za okres od II kw. 2007 r. do II kw. 2013 r. został także zawieszony, na skutek wszczęcia w dniu 27 maja 2013 r. dalszego postępowania egzekucyjnego, poprzez skierowanie do Urzędu Skarbowego w Kole tytułów egzekucyjnych." Z brzmienia art. 41b ust. 5 u.s.r. – w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 maja 2004 r. – wynika, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Po pierwsze, z uzasadnienia decyzji wydanych przez Prezesa KRUS nie wynika czy – a jeśli tak, to o których czynnościach zmierzających do wyegzekowania przedmiotowych należności – skarżący został zawiadomiony. Z akta sprawy wynika jedynie, że w poszczególnych latach: 2010, 2011, 2013, 2015 i 2016 (k. 799, 883 akt administracyjnych oraz k. 7 akt sądowych), doszło do zastosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych względem majątku skarżącego (i jego małżonki), jednak nie wiadomo, czy – a jeśli tak, to kiedy skarżący został o nich powiadomiony. Po drugie, z decyzji organu nie wynika, która z powyższych czynności została podjęta jako pierwsza – zgodnie z treścią art. 41b ust. 5 u.s.r. Przepis ten – w odróżnieniu od art. 1a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 599 z późn. zm.) – nie posługuje się terminem: "czynność egzekucja", lecz pojęciem: "czynność zmierzająca do wyegzekwownia należności". W związku z tym należy przyjąć, iż ustawodawcy chodziło w tym wypadku również o działania wierzyciela zmierzające do wyegzekwownia należności, w tym o przesłanie zobowiązanemu upomnienia. Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, czy – a jeśli tak, to kiedy doręczono skrażącemu (i jego małżonce) upomnienie wzywające do uiszczenia zaległych należności, oraz czy czynność ta została jako pierwsza w procedurze zmierzającej do wykonania tych należności. Wskazana przez organ okoliczność "(...) wszczęcia postępowania egzekucyjnego, poprzez skierowanie do Urzędu Skarbowego w Kole tytułów wykonawczych" nie ma znaczenia dla oceny, czy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności, o którym stanowi art. 41b ust. 5 u.s.r. Z wyraźnego brzmienia tego przepisu wynika bowiem wspomniana konieczność zawiadomienia zobowiązanego o podjęciu pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności – jako przesłanki zawieszenia biegu terminu jej przedawnienia. Niezależnie od powyższego, poza dowodami doręczeń ewentualnych upomnień lub zawiadomień o zajęciu praw majątkowych zobowiązanego, w aktach sprawy brak jest tytułów wykonawczych, na które powołał się organ w uzasadnieniach decyzji. Tym samym nie istnieje możliwość zweryfikowania twierdzenia organu, iż postępowania egzekucyjne dotyczyły wszystkich należności odnoszących się do okresów od III kwartału 2003 r. do II kwartału 2013. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że organ administracyjny nie wykazał, by zaistniały okoliczności mające wpływ na bieg terminu przedawnienia przedmiotowych należności – w tym poprzez jego zawieszenie. W toku ponownego rozpoznania sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustali, czy – a jeśli tak, to o których czynnościach zmierzających do wyegzekowania przedmiotowych należności skarżący został zawiadomiony, a ponadto która z ewentualnych czynności została podjęta jako pierwsza – zgodnie z treścią art. 41b ust.5 u.s.r. W przypadku ustalenia albo niemożności ustalenia tych okoliczności organ wyda właściwe rozstrzygnięcie w tej sprawie. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak sentencji wyroku, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a.