III SA/Po 1208/16

Dnia 24 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi x na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia[...] . nr [...] w przedmiocie ustalenia przypadającej do zwrotu kwoty dotacji oświatowej udzielonej w [...] roku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...]roku, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...]Prezydent Miasta określił kwotę dotacji pobranej w nadmiernej wysokości w[...] przez [...]na prowadzenie [...]w wysokości[...] zł, ustalając do zwrotu do budżetu Miasta przez ten podmiot kwotę w wysokości [...] zł i nakazując zwrot tej kwoty wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu organ wskazał, że [...]r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nadmiernie pobranej dotacji podmiotowej na prowadzenie[...]. Dla tej szkoły stawka dotacji wynosiła w [...] r. [...] zł na każdego ucznia. W dniach [...] r. dokonano kontroli frekwencji uczniów na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych za okres od [...] r. ( odbywanych na zjazdach w soboty i niedziele ). W protokole kontroli wskazano na rozbieżności miedzy informacjami podanymi przez organ prowadzący a ustaloną w toku kontroli liczbą uczniów obecnych na zajęciach edukacyjnych ( podpisanych na listach obecności ). Na tej podstawie ustalono, że kwota dotacji została zawyżona - wykazano [...] słuchaczy z frekwencją poniżej [...]% jako słuchaczy z wymaganą frekwencją powyżej [...]% w okresie od [...] r. Dotacja pobrana na [...] słuchaczy została wobec tego pobrana w nadmiernej wysokości w stosunku do liczby uczniów/słuchaczy , na których rzeczywiście zasługiwała. W odwołaniu od decyzji zarzucono jej naruszenie - art. 64 § 1 kpa w zw. z art. 10 § 1 kpa poprzez zawiadomienie strony o postępowaniu dopiero pismem z dnia [...] r. - art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego w decyzji - art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez brak jakiegokolwiek postępowania dowodowego - art. 8 kpa - art. 252 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych poprzez jego bezpodstawne zastosowanie - art. 252 ust. 6 pkt. 2 w zw. z art. 252 ust. 1 u.f.p. poprzez wskazanie nieprawidłowego sposobu naliczania odsetek od dotacji podlegających zwrotowi - art. 90 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że słuchacze wykazani w dotacji nie spełnili kryterium [...]% frekwencji na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych. Skarżąca twierdziła, że przy ustalaniu frekwencji na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych należy uwzględnić "konsultacje indywidualne", co wynika z obowiązujących przepisów prawa dotyczących dotacji udzielanym szkołom i placówkom niepublicznym Strona wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania. SKO decyzją z dnia[...] utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wykazał materiał dowodowy strona nie spełniała warunku dotyczącego uczestnictwa ucznia w zajęciach edukacyjnych w co najmniej [...]% obowiązkowych zajęć. W ocenie organu postępowanie I instancyjne nie naruszyło przepisu art. 10 kpa, albowiem pismem z dnia [...] r. organ I instancji powiadomił stronę o toczącym się postępowaniu. Podstawą wszczęcia postępowania były wyniki kontroli zawarte w protokole pokontrolnym. Zdaniem SKO "konsultacje indywidualne" w świetle obowiązujących przepisów prawnych nie mogą być zaliczane do ogólnej frekwencji na zajęciach edukacyjnych. W skardze do WSA w Poznaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i o umorzenie postępowania. Zarzucono organom naruszenie : - art. 138 § 1 ust. 1 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji - art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób naruszający zasadę w tym przepisie wyrażoną, - art. 10 kpa poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów - art. 11 kpa poprzez brak wskazania podstaw przyjętego rozstrzygnięcia, - art. 15 kpa poprzez brak odniesienia się do zarzutów wskazanych w odwołaniu, - art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, - art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego w decyzji, - art. 252 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, - art. 90 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że słuchacze wykazani w dotacji nie spełnili kryterium [...]% frekwencji na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem w ocenie Sądu organy obu instancji naruszyły szereg przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy. Większość zarzutów skargi okazało się wobec tego zasadna. Wskazać należy na wstępie, że właściwy organ ma prawo do dokonywania kontroli, czy przyznane dotacje związane z prowadzeniem szkoły są wykorzystywane zgodnie z przepisami prawa. Jeżeli z przeprowadzonej kontroli wynikają określone nieprawidłowości to organ może wszcząć z urzędu postępowanie administracyjne – w tym przypadku wystarczy zawiadomienie strony w trybie art. 61 § 4 kpa. Odrębne postanowienie jest natomiast wydawane jedynie w przypadku odmowy wszczęcia postępowania – zgodnie z art. 61 a § 1 kpa. Pismo z dnia [...] r. należy wobec tego uznać za informację dla strony o wszczęciu przedmiotowego postępowania. Organ nie musiał w tym zakresie wydawać odrębnego postanowienia. Co do samej kontroli i przeprowadzonego postępowania dowodowego wskazać należy, że z czynności kontrolnych organ sporządził odpowiedni protokół zawierający dane o stwierdzonych przez jego pracowników podczas wykonywanej przez nich kontroli nieprawidłowościach dotyczących obecności uczniów na zajęciach. Protokół ten był istotnym dowodem w sprawie. Protokół ten został przekazany stronie, która skorzystała z prawa do wniesienia swoich zastrzeżeń wobec wniosków pokontrolnych. W takiej sytuacji organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji winien szczegółowo odnieść się do zastrzeżeń strony wobec protokołu i wyjaśnić, dlaczego nie zostały one uznane. Organ winien szczegółowo opisać, dlaczego swoje ustalenia faktyczne oparł wyłącznie na danych z protokołu pokontrolnego, nie uwzględniając zastrzeżeń wniesionych przez stronę. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji do prowadzonego postępowania dowodowego odniesiono się zbyt ogólnikowo stwierdzając, że w toku czynności kontrolnych stwierdzono określone nieprawidłowości. Organ powołał się w uzasadnieniu na wyniki kontroli, ale nie zostały one w jakikolwiek szczegółowy sposób zreferowane czy zanalizowane. Organ nie dokonał w uzasadnieniu decyzji samodzielnych ustaleń faktycznych, ograniczając się jedynie do ogólnikowego powołania się na wyniki kontrolne zawarte w protokole pokontrolnym. Nie odniósł się do stanowiska strony zajmowanego przez nią w toku postępowania I instancyjnego i tym samym organ nie dokonał samodzielnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu doszło przez to niewątpliwie do naruszenia art. 107 § 3 kpa, albowiem uzasadnienie decyzji nie zawiera faktów uznanych przez organ za udowodnione, nie wskazuje dowodów uznanych przez organ ani przyczyn, dla których odmówiono wiarygodności innym dowodom. Wadliwe jest również uzasadnienie prawne decyzji, gdyż nie odniesiono przytoczonej podstawy prawnej decyzji do stanu faktycznego sprawy. W odwołaniu od decyzji I instancji strona zawarła szereg konkretnych zarzutów. Postępowanie odwoławcze jest ponownym merytorycznym rozpatrzeniem danej sprawy, w którym organ II instancji jest zobowiązany m. in. do wyczerpującego odniesienia się do wszystkich zarzutów odwołania. W przedmiotowej sprawie organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji praktycznie w ogóle nie odniósł się do zarzutów odwołania, albo uczynił to w niewielkim, niewystarczającym stopniu (pobieżnie i też ogólnikowo). W uzasadnieniu decyzji organ II instancji powtórzył jedynie za organem I instancji, że w wyniku kontroli stwierdzono nieprawidłowości. Nie wskazano jednak o jakie nieprawidłowości dokładnie chodziło i dlaczego winny stanowić one podstawę zwrotu części udzielonej dotacji. Organ II instancji nie dokonał własnych ustaleń faktycznych, nie odniósł się do całości zebranego materiału dowodowego, w tym do zastrzeżeń strony wnoszonych do protokołu pokontrolnego. Na marginesie należy zauważyć, że całkowicie pomylił dane z protokołu pokontrolnego odnośnie ilości słuchaczy z frekwencją poniżej [...]% wskazując ich w liczbie [...] podczas, gdy w omawianej sprawie mowa była o liczbie [...]uczniów/słuchaczy, co wynika z uzasadnienia decyzji I instancji. Organ II instancji nie odniósł się do zarzutów odwołania dotyczących naruszenia przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego. Dotyczy to szczególnie tezy strony o konieczności uwzględnienia przy obliczaniu uczestnictwa słuchaczy w zajęciach również ich udziału w konsultacjach indywidualnych. Kwestia ta została potraktowana przez organ II instancji zbyt arbitralnie. Stwierdził on bowiem, że konsultacje tego typu nie mogą być zaliczane do ogólnej frekwencji na zajęciach co ma wynikać z obowiązujących przepisów prawnych. Organ nie wskazał jednak o jakie przepisy chodzi. Uniemożliwia to praktycznie kontrolę legalności decyzji w tym zakresie. Zachowanie organu było tym bardziej nieprawidłowe, że strona wskazała postawę prawną swojej tezy o konsultacjach indywidualnych. Reasumując, organy obu instancji w uzasadnieniach swoich decyzji nie dokonały praktycznie ustaleń faktycznych sprawy odwołały się jedynie do protokołu pokontrolnego nie wskazując samodzielnie o jakie ustalenia chodzi i dlaczego przyjęto je za jedyne słuszne ustalenia faktyczne, nie dokonały oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ignorując stanowisko strony wyrażone w zastrzeżeniach do protokołu i w kolejnych pismach. Rzeczą Sądu nie jest natomiast dokonywanie ustaleń faktycznych za organy administracji publicznej ( w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy ). To organ winien bowiem dokonać wyczerpującego zebrania i przeanalizowania materiału dowodowego niezbędnego dla dokonania wszystkich istotnych ustaleń faktycznych danej sprawy. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Tylko wyczerpujące i prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne może stanowić przedmiot kontroli legalności danej decyzji przez Sąd. W przedmiotowej sprawie wszystkie wskazane powyżej uchybienia czy zaniechania organów obu instancji w zakresie uzasadnienia ich decyzji powodowały konieczność ich uchylenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji winny uwzględnić poczynione powyżej uwagi w zakresie konieczności sporządzenia prawidłowego i wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji administracyjnej. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718) orzekł jak w pkt. I wyroku. O kosztach postanowiono w pkt. II wyroku na podstawie art. 200 powyższej ustawy w zw. z § 14ust. 1 pkt 1 lit.a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015.1800, ze zm.).