III SA/Po 1238/16

Dnia 2 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi x na orzeczenie Zarządu Województwa z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie negatywnej oceny projektu o dofinansowanie w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego oddala skargę x zgłosiła do dofinansowania w ramach konkursu [...]Wzmocnienie oraz dostosowanie kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy. Poddziałanie 8.3.2 kształcenie zawodowe dorosłych - tryb konkursowy, projekt pt. "[...] Pismem z dnia [...]r. wnioskodawczyni została poinformowana, że jej wniosek uzyskał łącznie [...] punktów i nie uzyskał od co najmniej jednego z oceniających [...]% punktów w częściach I, II, III Karty Oceny Formalno -Merytorycznej i w związku z tym otrzymał negatywną ocenę Komisji Oceny Projektów i nie został przyjęty do dofinansowania. W uzasadnieniu przedstawiono liczbę punktów otrzymanych w poszczególnych częściach Karty Oceny Formalno - Merytorycznej. X w proteście wniesionym na podstawie art. 53 ust 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 (Dz. U. z 2016 r. poz. 217) od podjętego rozstrzygnięcia w częściach I, II i III Karty Oceny Formalno - Merytorycznej podważyła ocenę wniosku dokonaną na podstawie następujących kryteriów: merytoryczne punktowe nr 1 - Zasadność realizacji projektu merytoryczne punktowe nr 2 - Adekwatność doboru celów i rezultatów merytoryczne punktowe nr 5 - Spójności zadań przewidzianych do realizacji w ramach projektu oraz trafność doboru opisu tych zadań w kontekście osiągnięcia celów/wskaźników projektu merytoryczne punktowe nr 7 - Opis grupy docelowej dotyczący osób i/lub instytucji merytoryczne punktowe nr 8 - Uzasadnienie doboru grupy docelowej projektu oraz opis rekrutacji uczestników Odnośnie kryterium nr 1 - Zasadność realizacji projektu (części I - Uzasadnienie potrzeby realizacji i cele projektu oraz ryzyko nieosiagnięcia założeń projektu) zarzuciła, że nie zgadza się z zarzutami oceniających, że zaplanowanie projektu wyłącznie dla kobiet jest działaniem dyskryminującym i że brak jest podstaw do wykluczenia mężczyzn od otrzymania wsparcia. Zarzuciła, że zgodnie z instrukcją wypełniania wniosku o dofinansowanie przedstawiono diagnozę sytuacji problemowej, która jednoznacznie wskazuje na trudniejszą sytuację kobiet na wielkopolskim rynku pracy. Kobiety stanowią[...] % bezrobotnych oraz [...]% biernych zawodowo, czyli wykazują się zdecydowanie niższym wskaźnikiem zatrudnienia i współczynnikiem aktywności zawodowej. Biorąc pod uwagę przeprowadzoną diagnozę, tj. dane statystyczne, raporty, doświadczenie wnioskodawcy oraz badania własne, w pełni uzasadniona jest realizacja wsparcia dla kobiet, które znajdują się w trudniejszym położeniu. W celu wyrównania szans niniejszy projekt jest kierowany wyłącznie do kobiet.. Ponadto tematyka projektu tj. szkolenia florystyczne są to szkolenia którymi zdecydowanie zainteresowane są kobiety, a nie mężczyźni, co wynika ze specyfiki tego zawodu. Zarzucono również, że zasada równości szans kobiet i mężczyzn nie polega na automatycznym objęciu wsparciem [...]% kobiet i [...]% mężczyzn w projekcie, ale na odwzorowaniu istniejących proporcji płci w danym obszarze lub zwiększaniu we wsparciu udziału grupy niedoreprezentowanej. Odnośnie kryterium nr 2 - Adekwatność doboru celów i rezultatów (oceniający nr 2) wnioskodawczyni nie zgodziła się z zarzutem oceniającego, że niepoprawne jest założenie objęcia wsparciem wyłącznie kobiet, uzasadniając zarzut, jak wyżej wskazano. Odnośnie kryterium nr 5 - Spójności zadań przewidzianych do realizacji w ramach projektu oraz trafność doboru opisu tych zadań w kontekście osiągnięcia celów/wskaźników projektu ( części II - Zadania oraz trwałość projektu ) zarzucono w proteście, że w projekcie przewidziano zarówno kwalifikacyjne kursy zawodowe, jak również kursy mistrzowskie, wskazując, że możliwości zdobycia wyższych kwalifikacji (kurs mistrzowski) jest szansą dla kobiet na większe zarobki i awans zawodowy. Argumentacja przedstawiona w projekcie nie opiera się na argumentacji wskazującej potrzebę zdobycia zawodu florystyk, jak wskazuje oceniający, tylko na potrzebę podnoszenia kwalifikacji. Kwalifikacje można zaś podnosić zdobywając kwalifikacje podstawowe oraz podnosząc kwalifikacje już posiadane. Zarzucono również, że termin realizacji wsparcia ma być dostosowany do potrzeb uczestniczek. Podniesiono, że informację z jakiego regionu są uczestniczki wnioskodawca będzie posiadał dopiero na etapie realizacji projektu. Wskazano, że materiały zostały szczegółowo opisane pod budżetem projektu. Odnośnie kryterium nr 7 - Opis grupy docelowej dotyczący osób i/lun instytucji ( oceniający 2) (części III - Grupy docelowe ) w proteście podniesiono, że w projekcie określono źródła danych w celu weryfikacji informacji na temat wieku, posiadanych kwalifikacji, niepełnosprawności. Ponadto, w instrukcji nie ma informacji, że wnioskodawca powinien określić skalę poszczególnych barier oczekiwań i potrzeb. Wnioskodawca opisał bariery oczekiwania i potrzeb na podstawie badań własnych i doświadczenia. Odnośnie kryterium nr 8 - Uzasadnienie doboru grupy docelowej projektu oraz opis rekrutacji uczestników, wskazano, że działaniem projektu nie jest dyskryminacja mężczyzn tylko wyrównywanie szans kobiet. [...]orzeczeniem wydanym w dniu [...] r. nie uwzględniła protestu. W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że kryteria odnośnie których przedstawiono zarzuty w proteście zostały zawarte w regulaminie konkursu nr [...] W ramach kryterium nr 1 weryfikacji podlegało uzasadnienie realizacji projektu w kontekście celów WRPO 2014+.Wnioskodawca winien był wskazać na konkretny problem, który zostanie złagodzony/rozwiązany w wyniku realizacji celów projektu, opierając się na rzetelnie przeprowadzonej analizie oraz diagnozie sytuacji problemowej. Maksymalna liczba punktów wynosi [...].Oceniający przyznali[...] punktów, wskazując, że wnioskodawca skierował całe wsparcie wyłącznie do kobiet. Według oceniających, nie ma we wniosku o dofinansowanie projektu żadnych zapisów wskazujących na dyskryminację kobiet w zawodzie florystyk, które w jakikolwiek sposób uzasadniałoby brak zaangażowania w ramach projektu mężczyzn. W ocenie dokonujących oceny nie można stosować metod dyskryminujących, a taką jest brak przewidzenia w projekcie udziału mężczyzn, by uzasadnić walkę z dyskryminacją innej grupy. Według oceniających, takie podejście prowadzi do rażącej dyskryminacji ze względu na pleć. Komisja odwoławcza wskazała, że wnioskodawca, zgodnie z uwagami oceniających, nie zawarł we wniosku informacji, jakie zamierza podjąć działania niedyskryminacyjne w przypadku zgłoszenia się do projektu również mężczyzn. W ramach kryterium nr 2 sprawdzeniu podlegało, czy cele projektu odpowiadają na zdiagnozowane problemy i rezultaty, odpowiadają celom założonym w projekcie i są adekwatne do zdiagnozowanych problemów. Maksymalna liczba punktów wynosiła . [...] Oceniający przyznali[...] punktów. Zdaniem jednego z oceniających, co zaaprobowała Komisja, główny cel projektu został poprawnie sformułowany, niemniej jednak niepoprawnym jest założenie objęcia wsparciem wyłącznie kobiet. Ponadto wnioskodawca nie zawarł informacji, w jaki sposób wskaźniki rezultatu określone w pkt 4.2 są adekwatne dla pomiaru założonych celów projektu. Dokonując oceny kryterium nr 8 oceniający przyznali [...]punkty na [...] możliwych do uzyskania. Komisja przyznała rację oceniającym, że wnioskodawca nieprawidłowo zaplanował projekt poprzez uniemożliwienie rekrutacji do projektu mężczyzn. Niedopuszczalne jest bowiem podjęcie działań służących poprawie sytuacji jednej grupy poprzez rażącą dyskryminację drugiej. Takie zaplanowanie projektu uniemożliwia jego prawidłową realizację. Ponadto, dodatkowe kryteria stosowane przez wnioskodawcę tj., m.in., osoby zamieszkujące tereny wiejskie, nie mają odzwierciedlenia w uzasadnieniu wyboru grupy docelowej i zasadności realizacji projektu, a także ze względu na fakt, że w tabeli 3.5.3.1 wnioskodawca nie wskazuje takich osób, jako osób objętych wsparciem. Komisja przychyliła się natomiast do podniesionego w proteście zarzutu, że wnioskodawca przedstawił dokumenty, na podstawie których będzie kwalifikował spełnienie poszczególnych kryteriów, a tym samym uczestnictwo w projekcie. Jednakże fakt ten nie skutkuje przyznaniem dodatkowych punktów, z uwagi na wagę zarzutów o dyskryminację mężczyzn w Polsce. x wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i domagając się stwierdzenia, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo, zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 37 ust 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 poprzez: - nieprawidłową negatywną ocenę wniosku w zakresie kryteriów merytorycznych punktowych, (część I - uzasadnienie potrzeby realizacji i cele projektu oraz ryzyko nieosiągnięci założeń projektu) nr 1 - Zasadność realizacji projektu - nieprawidłową negatywną ocenę wniosku w zakresie kryteriów merytorycznych punktowych (część I - uzasadnienie potrzeby realizacji i cele projektu oraz ryzyko nieosiągnięci założeń projektu) nr 2 - Adekwatność doboru celów projektu i rezultatów - nieprawidłową negatywną ocenę wniosku w zakresie kryteriów merytorycznych punktowych ( część III – grupy docelowe ) nr 8 - Uzasadnienie doboru grupy docelowej projektu oraz opis rekrutacji uczestników - brak rzetelności, przejrzystości i prawidłowości rozpoznania protestu polegający na powieleniu argumentacji i nie dostrzeżeniu ewidentnych uchybień poczynionych w ramach oceny wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 61 ustawy z dnia 11 lipca 2014 roku o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2016 r., poz. 217 ), w związku z art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje oceny legalności rozstrzygnięć przewidzianych w systemie realizacji projektu operacyjnego, albowiem przy uwzględnieniu skargi stwierdza, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez właściwą instytucję, o której mowa w art. 55 albo art. 39 ust.1 ustawy. Zgodnie z treścią art. 50 ustawy, do postępowań w zakresie ubiegania się o dofinansowanie oraz udzielenia dofinansowania nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, z wyjątkiem przepisów dotyczących wyłączenia pracowników organu, doręczeń i sposobu obliczania terminów. Powyższa regulacja oznacza, że kontroli sądów administracyjnych poddana jest ocena projektów, zgłaszanych przez wnioskodawców ubiegających się o dofinansowanie w ramach systemu realizacji regionalnych programów operacyjnych, dokonywana przez instytucję zarządzającą programami operacyjnymi (pośredniczącą lub wdrażającą) w realizacji takich programów, po wyczerpaniu środków odwoławczych. Przystępując do kontroli oceny wniosku w niniejszej sprawie należy wskazać, że procedura odwoławcza została wyczerpana. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ww. ustawy o zasadach, właściwa instytucja przeprowadza wybór projektów do dofinansowania w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny oraz zapewnia wnioskodawcom równy dostęp do informacji warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania. Zasada przejrzystości realizuje się przede wszystkim w obowiązku powszechnie dostępnej i pełnej informacji o trybie i warunkach wyboru projektów. Rzetelność związana jest z ustanowieniem jasnych i zrozumiałych dla wnioskodawców kryteriów wyboru projektów, zgodności postępowania właściwej instytucji z ustanowionymi w danym trybie regułami oraz wszechstronnym uzasadnieniem wyboru. Zasada bezstronności ustanawia zakaz wprowadzania preferencji dla określonych grup czy rodzajów wnioskodawców lub projektów. Z kolei równy dostęp do informacji, będący emanacją traktatowej zasady równości w dostępie do pomocy, nakłada na właściwą instytucję obowiązek publikowania informacji niezbędnych do realizacji równego dostępu do pomocy w zakresie ubiegania się o dofinansowanie projektów. Jak wynika z regulaminu konkursu [...]Działanie 8.3. Wzmocnienie oraz dostosowanie kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy. Poddziałanie 8.3.2 kształcenie zawodowe dorosłych - tryb konkursowy, Komisja Oceny Projektów (KOP) dokonuje oceny formalno - merytorycznej wniosku za pomocą Karty oceny , której wzór stanowi załącznik nr 8.11 do Regulaminu konkursu. Ocena ma na celu sprawdzenie, czy dany wniosek spełnia kryteria formalne, dostępu, merytoryczne o charakterze horyzontalnym i punktowym zatwierdzone przez Komitet Monitorujący WRPO 2014+.Wniosek, który nie spełni któregokolwiek z kryteriów określonych w pkt 4.2,4.3,4.4,4.555 i 4.6 zostaje odrzucony. Ocena formalno - merytoryczna dokonywana jest etapami, zgodnie z zapisami Karty oceny formalno - merytorycznej. Jeżeli oceniający uzna, że projekt spełnia wszystkie kryteria dostępu, dokonuje oceny spełnienia przez projekt kryteriów merytorycznych o charakterze horyzontalnym i stwierdza, czy poszczególne kryteria są spełnione, warunkowo spełnione lub niespełnione. Jeżeli oceniający uzna którekolwiek z kryteriów merytorycznych o charakterze horyzontalnym za warunkowo spełnione, uzasadnienie oceny warunkowej - o ile projekt może zostać skierowany przez oceniającego do negocjacji - zawierane jest w dalszej części karty oceny formalno – merytorycznej, zawierającej zakres negocjacji. Warunkowa ocena spełnienia kryteriów merytorycznych o charakterze horyzontalnym możliwa jest w przypadku, gdyby projekt uzyskał od oceniającego co najmniej[...] punktów podczas oceny spełniania kryteriów merytorycznych punktowych, a także przynajmniej [...]% punktów w każdej części karty oceny formalno - merytorycznej punktowej. W kontrolowanej sprawie wniosek x uzyskał łącznie [...] punktów i nie uzyskał od co najmniej jednego z oceniających [...]% punktów w częściach I, II, III Karty Oceny Formalno -Merytorycznej i w związku z tym otrzymał negatywną ocenę Komisji Oceny Projektów i nie został przyjęty do dofinansowania. Spór pomiędzy skarżącą i organem dotyczy oceny merytorycznych kryteriów punktowych: - nr 1 - Zasadność realizacji projektu - nr 2 - Adekwatność doboru celów i rezultatów - nr 8 - Uzasadnienie doboru grupy docelowej projektu oraz opis rekrutacji uczestników. Jak wynika z regulaminu konkursu w ramach kryterium merytorycznego punktowego nr 1 weryfikacji podlegało uzasadnienie realizacji projektu w kontekście celów WRPO 2014+.Wnioskodawca winien był wskazać na konkretny problem, który zostanie złagodzony/rozwiązany w wyniku realizacji celów projektu, opierając się na rzetelnie przeprowadzonej analizie oraz diagnozie sytuacji problemowej. Jak wynika z orzeczenia Komisji odwoławczej, wnioskodawca skierował całe wsparcie wyłącznie do kobiet i na wskazaniu trudnej sytuacji kobiet o niskich kwalifikacjach na rynku pracy oparł całą analizę sytuacji problemowej, co , jak oceniła Komisja, sprowadza się do nierówności ze względu na płeć. Według oceniających, we wniosku o dofinansowanie projektu nie ma żadnych zapisów wskazujących na dyskryminację kobiet w zawodzie florysty, które w jakikolwiek sposób uzasadniałyby brak zaangażowania w ramach projektu mężczyzn. W ocenie kontrolujących, nie można stosować metod dyskryminacyjnych, a taką jest brak przewidzenia w projekcie udziału mężczyzn, by uzasadnić walkę z dyskryminacją innej grupy. Sąd podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym orzeczeniu. Pojęcie równości szans to umożliwienie wszystkim obywatelom bez względu, m.in., n płeć sprawiedliwego i pełnego uczestnictwa we wszystkich dziedzinach życia. Równe szanse oznaczają możliwość dokonywania swobodnego wyboru zawodu, kształcenia, realizacji zamierzeń, pomimo różnych uwarunkowań społecznych, kulturowych, czy jakichkolwiek innych. Zasada równości szans kobiet i mężczyzn jest jedną z naczelnych polityk horyzontalnych Unii Europejskiej. Zobowiązuje ona poszczególne kraje członkowskie do przeciwdziałania zjawisku dyskryminacji ze względu na płeć, a także podejmowania działań na rzecz równości szans i niwelowania stereotypów dotyczących kobiet i mężczyzn. Równość szans kobiet i mężczyzn gwarantuje zarazem, że wszystkie osoby - bez względu na płeć - mają równy dostęp do zasobów rozumianych jako praca, nauka, polityka, kultura czy inne usługi publiczne. Wszyscy beneficjenci środków unijnych (a także instytucje zaangażowane w ich wykorzystanie) zobowiązani są do przestrzegania zasady równości szans kobiet i mężczyzn oraz przeciwdziałania wszelkim formom dyskryminacji. Równość szans w praktyce udzielania wsparcia w ramach realizowanego konkursu, jak wynika ze stanowiska organu, to przede wszystkim taki dobór grupy docelowej projektu, aby jej skład odzwierciedlał skalę problemów społecznych, jakim chcemy przeciwdziałać. O równości kobiet i mężczyzn można mówić wtedy, gdy kobiety i mężczyźni mają oni te same prawa i możliwości we wszystkich sferach życia społecznego, w tym dostęp do dóbr i usług oraz podejmowanych decyzji. W niektórych przypadkach uzasadnione są działania skierowane wyłącznie do jednej grupy, w tym przypadku jednej płci. Zasada ta oznacza jednak ocenę sytuację kobiet i mężczyzn w różnych sferach życia społecznego pod kątem doświadczanych nierówności i skierowanie działań do tej płci, która znajduje się w gorszej sytuacji lub doświadcza nierównego traktowania w danej dziedzinie i polega na zaplanowaniu działań na rzecz niwelowania i przeciwdziałania pogłębianiu się nierówności. Działania te obejmują również przełamywanie negatywnych stereotypów przypisujących automatycznie określone cechy, role i potrzeby kobietom i mężczyznom na podstawie utrwalonych i funkcjonujących przekonań, opinii czy wyobrażeń, często nie mających wiele wspólnego z rzeczywistością, co szczególnie należy podkreślić w kontrolowanej sprawie. Ponadto, jak zasadnie wyjaśnił organ, działania skierowane wyłącznie do jednej płci są uzasadnione w przypadkach takich, gdy wskazuje na nie Komisja Europejska bądź, gdy wymaga tego specyfika projektu. W sprawie będącej przedmiotem oceny taka sytuacja nie wystąpiła. Sam wnioskodawca nie wykazał, co podkreśliła Komisja, aby kobiety były dyskryminowane w zawodzie florysty. Przedstawiona wyżej argumentacja odnosi się także do dwóch pozostałych ocen, dokonanych przez Komisję odwoławczą odnośnie kryterium nr 2 i nr 8. W ramach kryterium nr 2 sprawdzeniu podlegało, czy cele projektu odpowiadają na zdiagnozowane problemy i rezultaty, odpowiadają celom założonym w projekcie i są adekwatne do zdiagnozowanych problemów. W ramach kryterium nr 8 wnioskodawca zobowiązany był do przedstawienia rzetelnych danych uzasadniających wybór określonej grupy docelowej oraz jej ilościowego doboru. Równocześnie weryfikowany był sposób rekrutacji, w tym: plan i harmonogram jej przeprowadzenia, katalog niedyskryminujących kryteriów wyboru, zapobieganie ewentualnym problemom związanym z rekrutacją grupy docelowej. W tym zakresie również , zdaniem Sądu, ocena Komisji odwoławczej jest prawidłowa. Skierowanie wsparcia wyłącznie dla kobiet, w przypadku tego projektu, nie tylko nie realizuje wskazanych wyżej zasad, ale zasady te narusza. Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego posługiwania się argumentem dyskryminacji mężczyzn przy ocenie wszystkich wskazanych wyżej kryteriów, organ, zdaniem Sądu, prawidłowo wyjaśnił, że brak właściwie określonej grupy docelowej ma wpływ na ocenę całego projektu. Mając na uwadze powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów podniesionych w skardze, a tym samym uznania, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający obowiązujące prawo. Sąd też na podstawie art. 61 ust. 8 pkt. 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 ( Dz. U. 2016, nr 217 ) oddalił skargę.