III SA/Po 124/18

Dnia 5 lipca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi A. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku dotyczącego umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek oddala skargę W dniu 11 października 2017 r. A. O. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K. wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek pracowniczych oraz odsetek. W uzupełnieniu wniosku podała, że wnosi o rozłożenie na raty zadłużenia oraz o umorzenie kosztów egzekucji z uwagi na zły stan zdrowia i brak środków finansowych na życie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że uzyskuje emeryturę w kwocie 750,00 zł, nie posiada innych źródeł dochodu, a na utrzymanie przeznacza ok. 6.700 zł. Posiada zadłużenie w banku, które spłaca miesięcznie w kwocie 1000 zł, u osób fizycznych w kwocie 2000 zł miesięcznie oraz inne w kwocie 2480 zł miesięcznie. Jest współwłaścicielką domu o powierzchni 49,20 m2 w [...]. We wniosku uzupełniła jeszcze, że sprawuje opiekę nad mężem, który jest po wypadku samochodowym, ona sama też jest schorowana i wymaga opieki. Załączyła do oświadczenia faktury na zakup leków, przekazy pocztowe opiewające na kwoty 112 zł i 23 zł, faktury na zakup węgla oraz [...]. W dodatkowym piśmie z dnia 30 listopada 2017 r. podniosła, że wnosi o umorzenie składek za okres od grudnia 2010 do sierpnia 2011, jednocześnie podkreślając, że zakończyła działalność w czerwcu 2011 roku, a nie w sierpniu 2011, tym samym w jej ocenie błędnie obliczono okres składkowy. Decyzją z dnia 9 stycznia 2018 roku, o nr [...] Inne odmówił wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. Organ w uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art.30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych do części składek finansowanych przez ubezpieczonych nie stosuje się instytucji umorzenia. Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze zakwestionowała rozstrzygnięcie organu w zakresie odmowy wszczęcia postępowania, zarzucając organowi celowe działanie w celu wyegzekwowania wszelkich spornych należności. Zarzuciła również pominięcie przez organ jej wniosku o rozłożenie należności na raty. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 23 maja 2018 roku zarzuciła organom naruszenie przepisów Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podniosła mianowicie, że organ prowadził postępowanie rozpoznawcze i dowodowe, a pomimo tego odmówił wszczęcia postępowania, zamiast je umorzyć na podstawie art. 105 § 1 Kpa. Wskazała też na braki uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W ocenie pełnomocnika odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne i koszty upomnienia zostały pominięte przez organ i nie mogą być objęte umorzeniem, a w konsekwencji organ winien prowadzić postępowanie co do tych należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Dokonując w rozpoznawanej sprawie oceny, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia - Sąd stanął na stanowisku, iż organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego ani przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji Sąd oddalił skargę jako bezzasadną. Problematykę umorzenia należności z tytułu składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), dalej u.s.u.s . Organ analizując wniosek skarżącej prawidłowo odniósł się do należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami oraz działalności finansowanej przez ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikiem, a także do wszystkich należności objętych wnioskiem w dwóch rozstrzygnięciach: w zaskarżonej decyzji z dnia 9 stycznia 2018 r. i w decyzji z dnia 31 stycznia 2018 r. tj. decyzji o odmowie umorzenia należności. Podstawą materialnoprawną i formalną decyzji zaskarżonej jest art.61 a Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 83b i 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 32 u.s.u.s do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenia zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Do będących przedmiotem rozpoznania składek bezpośrednie zastosowanie znajdzie przepis art. 30 u.s.s. Zgodnie z jego treścią - do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29. Z powyższego wynika zatem, iż w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej w tym zakresie. Powyższe oznacza, że wniosek dotyczący umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie może być przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez ZUS. Użycie przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. sformułowania "nie stosuje się" oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc w ogóle badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Na płatniku ciąży bezwzględny obowiązek odprowadzenia tej części składek, które opłacają sami ubezpieczeni. Te należności nie mogą być objęte żadną z ulg w postaci umarzania, rozłożenia na raty, zarówno w oparciu o przepisy u.s.u.s. jak i innych ustaw. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS i nie przysługuje mu prawo domagania się ich umorzenia, gdyż nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez ZUS z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. W konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61 a K.p.a. nie jest dotknięte wadą i było dopuszczalne na gruncie rozpoznawanej sprawy. Jest ono rozstrzygnięciem formalnym, organ nie prowadził postępowania w przedmiocie umorzenia należności, nie badał i nie mógł badać sytuacji materialnej czy osobistej zobowiązanego. Z powyższych względów zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku. Jakkolwiek analizując postępowanie w części dotyczącej rozłożenia należności na raty (którego to rozwiązania strona domagała się w kolejnych pismach) sąd dostrzega pewną niekonsekwencję związaną z brakiem inicjatywy organu w żądaniu wskazania propozycji spłaty (bo wbrew twierdzeniu organu nie wynika ona z pisma z dnia 22 listopada 2017 r.), to jednak uwzględniając granice zaskarżenia stwierdzić należy, że również i ta kwestia nie ma wpływu na wynik postępowania, bo należności finansowanych przez ubezpieczonych zgodnie z treścią art. 30 u.s.u.s w ogóle nie można rozłożyć na raty. Wyłącza on bowiem stosowanie przepisów art.28 i 29 u.s.u.s do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek. Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika zawartych w piśmie procesowym z dnia 23 maja 2018 r. sąd wprawdzie podziela stanowisko odnośnie braków w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ale ze względów wyżej podanych nie mają one istotnego wpływu na wynik sprawy, a w konsekwencji nie mogą prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Nieuprawnionym był natomiast stawiany przez stronę zarzut nieprawidłowego określenia okresu składkowego, bowiem jak wynika z decyzji [...] z dnia 02.09.2011 r. wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej firmy skarżącej nastąpiło z dniem 31 sierpnia 2011 r. (k.10 akt sprawy). Odnośnie podniesionego w piśmie procesowym z dnia 23 maja 2018 r. zarzutu nie odniesienia się do kosztów egzekucyjnych i odsetek wskazać należy, że w decyzji z dnia 31 stycznia 2018 r. (dot. należności, których skarżąca była płatnikiem) wskazano wyraźnie, że (k.2) w sprawie kosztów egzekucyjnych toczy się odrębne postępowanie. Odnośnie zaś odsetek to zwrócić należy szczególną uwagę na treść art. 24 ust.2 i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Otóż art. 24 ust.2 jednoznacznie wskazuje co składa się na pojęcie "należności z tytułu składek". Są to składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Tymczasem art. 30 u.s.u.s odnosi się wyłącznie do terminu "składki’, bez odniesienia do dodatkowych kosztów. Tym samym co już wynika z linii orzeczniczej sądów administracyjnych przyjąć należy, że zawarte w powołanym przepisie pojęcie "składki" nie może być utożsamiane z pojęciem "należności z tytułu składek", które jest pojęciem szerszym. Powyższe oznacza, że pozostałe należności z tytułu składek w części finansowanych przez zatrudnionych pracowników, poza samymi składkami, które jak już wcześniej wskazano finansują sami ubezpieczeni, mogą stanowić przedmiot postępowania administracyjnego dotyczącego ich umorzenia, odroczenia ich płatności, czy też rozłożenia na raty. Zasadność powyższego potwierdza także treść art. 24 ust. 9 u.s.u.s., zgodnie z którym odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne oraz dodatkowa opłata finansowane są w całości z własnych środków przez płatnika składek. Z matematycznego zestawienia kwot objętych decyzją z dnia 31 stycznia 2018 r. wynika, że objęto nią także odsetki za ubezpieczenia społeczne w kwocie 1468,37 zł i zdrowotne w kwocie 1610,04 zł. Stały się więc one prawidłowo przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji z dnia 31 stycznia 2108 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika, a nie decyzji zaskarżonej. Z uwagi na powyższe Sąd skargę oddalił. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, że organ administracji prawidłowo zebrał materiał dowodowy, należycie go ocenił, zaś wydana na jego podstawie decyzja odpowiada prawu. Z tych względów, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.