III SA/Po 127/15

Dnia 9 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi K. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję tego organu z dnia [...].07.2014 r. Nr [...] odmawiającą K. J. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł. W motywach decyzji ZUS wyjaśnił, że w dniu [...].06.2014 r. K. J. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od [...].10.2007 r. do [...].11.2010 r. w kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...].09.2009 r. do [...].11.2010 r. w kwocie [...] zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...].07.2007 r. do [...].11.2010 r. w kwocie [...] zł. Decyzją z dnia [...].07.2014 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust.1, 2, 3, 3a oraz 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS odmówił uwzględnienia wniosku i umorzenia powyższych należności. W uzasadnieniu przedstawił ustalenia, z których wynikało, że do ubezpieczenia z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej K. J. zgłosiła się [...].01.2006 roku. Działalność tę zawiesiła [...].11.2010 roku, a następnie zlikwidowała z dniem [...].08.2012 roku. W rocznych zeznaniach podatkowych K. J. wykazywała przychody: w 2012 r. w kwocie [...] zł a w 2013 r. w kwocie [...] zł. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia [...].01.2014 r. natomiast od [...].04.2014 r. do [...].07.2014 r. otrzymywała zasiłek w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. K. J. uzyskuje dochód z prac dorywczych w wysokości [...] zł miesięcznie. Na utrzymaniu ma córkę, na rzecz której zasądzone zostały alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie. Średniomiesięczny dochód przypadający na jednego członka w rodzinie K. J. wynosi ok. [...] zł. Z oświadczenia zainteresowanej wynika, że miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą [...] zł, koszty leczenia [...] zł oraz koszty związane z opłatą za przedszkole [...] zł. Z ustaleń poczynionych przez ZUS wynika nadto, że w lokalu zajmowanym przez wnioskodawczynię i jej córkę zameldowane są jeszcze dwie osoby: P. J. i Z. T. Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., nie ma też zobowiązań podatkowych ani cywilnoprawnych. K. J. jest natomiast współwłaścicielką trzech nieruchomości oraz właścicielem samochodu marki [...] wyprodukowanego w 2008 r. i współwłaścicielem samochodu marki [...] wyprodukowanego w 1998 r. W świetle powyższych ustaleń ZUS stwierdził, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 1,2 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. t.j.). Uznał, że nie została spełniona przesłanka do umorzenia należności składkowych zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 3 tej ustawy. Nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej ale istnieje majątek, z którego można egzekwować należności. W omawianej sprawie nie zachodzą też przesłanki do umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 pkt 4a, 5 i 6 cyt. ustawy. Wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny nie umorzył postępowania z uwagi na brak składników majątkowych podlegających zajęciu. W obecnym stanie faktycznym nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto stwierdzono, że brak możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bowiem nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) dające możliwość umarzania należności z tytułu składek ubezpieczonych będących płatnikami składek pomimo braku ich nieściągalności. Biorąc pod uwagę przytoczone wyżej ustalenia odnośnie sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz fakt, że ponoszone przez K. J. wydatki przewyższają uzyskiwane dochody, ZUS nie dał wiary wnioskodawczyni, że poza nią nikt nie uczestniczy w ponoszeniu wydatków. Stwierdził też, że z uwagi na powyższe nie może właściwie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawczyni a także nie może dokonać ustaleń czy spłata zobowiązań składkowych pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił, że skoro nie jest objęta pomocą społeczną Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej to sytuacja wnioskodawczyni nie uzasadnia przyznania pomocy szczególnej. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, K. J. wniosła o jej uchylenie i zarzuciła naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku. Zakwestionowała trafność oceny jej sytuacji materialnej dokonanej w zaskarżonej decyzji. Stwierdziła, że nie przeprowadzono w niej rzetelnej oceny dowodów a argumentacja pozbawiona jest logiki. Z jednej strony uznano bowiem, że skarżąca żyje w ubóstwie, a z drugiej uznano, że nie jest to przesłanka do umorzenia składek. Skarżąca zarzuciła nadto, że ZUS nie zastosował przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2014 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) zwaną "ustawą abolicyjną", mimo że skarżąca kwalifikuje się do objęcia przepisami tej ustawy. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do ostatniego z zarzutów stwierdził, że skarżąca nie złożyła formalnego wniosku o umorzenie należności w trybie przepisów ww. "ustawy abolicyjnej". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Z niespornych ustaleń wynika, że skarżąca K. J. wystąpiła do ZUS z wnioskiem (datowanym [...] maja 2014 r., który wpłynął do ZUS [...].06.2014 r.) o umorzenie należności z tytułu składek. W toku postępowania, a zwłaszcza w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania pouczono skarżącą o zasadach postępowania związanych z powyższym wnioskiem oraz przedstawiono przepisy, które mają w sprawie zastosowanie ale jedynie te, które zawarto w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm. t.j.). Z akt administracyjnych wynika, że dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji, pismem datowanym [...] stycznia 2015 r. poinformowano skarżącą o możliwości umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Powyższe jednoznacznie wskazuje, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem zasad postępowania wyrażonych w art. 9 oraz 7 i 8 K.p.a. Zgodnie bowiem z art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy winny czuwać nad tym aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu winny im udzielać wyjaśnień i wskazówek. W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dopełnił obowiązków wynikających z powyższych zasad. Skarżąca nie została bowiem pouczona o możliwości rozpoznania jej wniosku z zastosowaniem przepisów ww. "ustawy abolicyjnej". Informacja, która zawarta została w piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. winna była być skierowana do skarżącej niezwłocznie po złożeniu przez nią wniosku "o umorzenie należności z tytułu składek". Zarzut zawarty w tym piśmie, że skarżąca nie składała "formalnego wniosku o umorzenie składek na podstawie ustawy abolicyjnej" a była poinformowana, że sprawa będzie rozpatrywana na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych potwierdza zasadność zarzutu o naruszeniu art. 9 K.p.a. Po złożeniu przez skarżącą wniosku "o umorzenie należności z tytułu składek" obowiązkiem ZUS było bowiem poinformowanie skarżącej również o warunkach i możliwości umorzenia składek na podstawie "ustawy abolicyjnej" oraz pozostawienie jej decyzji co do wyboru trybu postępowania. Pominięcie tej czynności sprawiło, że ZUS nadał wnioskowi bieg z zastosowaniem przepisów cyt. ustawy o pomocy społecznej, zawierającej bardziej surowe kryteria warunkujące umorzenie bowiem odnoszące się do sytuacji materialnej i osobistej skarżącej a nadto charakteryzujące się uznaniowością. Informacja o możliwości umorzenia na podstawie ww. ustawy abolicyjnej miałaby istotny wpływ na sytuację skarżącej, bowiem gdyby, jak twierdzi, spełniała przesłanki do umorzenia zaległych należności na podstawie przepisów tej ustawy umorzenie ich następowałoby bez konieczności analizy warunków materialnych wnioskodawczyni, po stwierdzeniu, że spełnia wynikające z niej wymogi formalne odnoszące się jedynie do czasu prowadzenia działalności i daty jej zakończenia. Pominięcie powyższej czynności stanowi też o naruszeniu zasad wyrażonych w art. 7 K.p.a. zobowiązującym organy administracji do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Tak prowadzone postępowanie narusza też zasadę wyrażoną w art. 8 K.p.a. zobowiązującą organy do prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Już powyższe wskazuje, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wymienionych wyżej przepisów w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy co uzasadnia uchylenie tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podkreślić też należy zasadność zarzutów skargi odnoszących się do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. W zaskarżonej decyzji stwierdzono, że skarżąca nie ujawniła iż pod tym samym adresem mieszkają jeszcze dwie osoby. Z decyzji tej nie wynika jednak jaki wpływ ma powyższe ustalenie na sytuację materialną skarżącej. Nie wskazano by skarżąca prowadziła gospodarstwo domowe wspólnie z tymi osobami i by osoby te uczestniczyły w pokrywaniu kosztów jej utrzymania. Sporadyczna pomoc rzeczowa pozostaje bowiem bez istotnego wpływu na sytuację życiową skarżącej. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.