III SA/Po 128/16

Dnia 6 lipca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi J. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] W dniu 31 lipca 2015 roku J. T. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. We wniosku wskazał, że w dniu 2 maja 2011 roku zgłosił likwidację działalności gospodarczej. W tym okresie zachorował, jego zakład krawiecki był nieczynny, a od lutego do maja przebywał w szpitalu dwa razy. Choruje na serce, jego żona jest po przebytym udarze i musi się nią na bieżąco opiekować. W toku postępowania wnioskodawca załączył wypis z orzeczenia lekarskiego dotyczącego stanu zdrowia T. T., decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, informację o kwocie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym . Decyzją z dnia [...] października 2015 roku, o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w oparciu o art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust.1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku – O systemie ubezpieczeń społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w kwocie 2000,00 zł miesięcznie, żona 1.130,00 zł miesięcznie. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 766 zł miesięcznie, koszt leków to ok. 675 zł miesięcznie, ponadto ponosi opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego w kwocie 196,43 zł rocznie i z tytułu podatku od nieruchomości 43 zł rocznie. Posiada samochód Ford Focus, rocznik 1998 oraz środki pieniężne w kwocie 1000 zł. Ostatecznie organ uznał, że łączne dochody w gospodarstwie wynoszą 3.131,05 zł, wydatki 1460,00 zł, tym samym na oboje małżonków przypada kwota ok. 1500 zł, co jest kwotą przekraczającą minimum socjalne dla gospodarstwa dwuosobowego. Organ odniósł się do przesłanek umorzenia należności określonych w § 3 pkt 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. – w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i uznał, że nie wystąpiły okoliczności przewidziane przepisami rozporządzenia. Nie zaistniały także przesłanki nieściągalności określone w art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym zakresie organ wyjaśnił, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości i posiada dochód ze świadczenia emerytalnego, które może być przedmiotem skutecznego postępowania egzekucyjnego. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wyjaśnił przebieg swojej choroby i towarzyszące jej problemy, wytłumaczył dlaczego pismo o wyrejestrowaniu działalności złożył dopiero w maju. W piśmie dodatkowym z dnia 9 listopada 2015 r. podniósł, że chciałby osobiście uczestniczyć w postępowaniu, złożyć wyjaśnienie, móc osobiście ustosunkować się do sprawy. Nie jest w stanie załączyć w ciągu 7 dni wszystkich dokumentów o stanie zdrowia, bo 1 dzień przychodnia była nieczynna i trudno mu uzyskać całość materiałów dokumentujących stan zdrowia jego i żony. Ponownie wskazał, że niewyrejestrowanie działalności przez 3 miesiące było tylko skutkiem jego stanu zdrowia i panicznej obawy, czy nie choruje na nowotwór złośliwy i dodatkowo troską o stan zdrowia żony stale wymagającej opieki. 53 lata opłacał składki, a chorując nigdy nie korzystał ze świadczeń ZUS. Jedyne pieniądze jakie z żoną mają odkładają na pomnik. Jest odznaczony oznaką honorową za zasługi dla Województwa [...], srebrnym medalem "Labor omnia Vinci", brał udział w wypadkach poznańskich, jest członkiem Stowarzyszenia "Poznański Czerwiec 56", jest członkiem nadzwyczajnym Wielkopolskiego Związku Solidarności i Polskich Kombatantów. Organ II instancji w dniu 17 grudnia 2015 roku , nr decyzji [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podkreślił, że uwzględnił wskazane w postępowaniu odwoławczym dodatkowe koszty utrzymania. Przyjął, że skarżący na opłaty przeznacza 1929,94 zł, przy czym dochód w rodzinie wynosi łącznie 3.131,05 zł. W tym zakresie uznał, że dochody skarżącego i małżonki znacznie przekraczają poziom minimum socjalnego. Podtrzymał też twierdzenia organu I instancji donośnie pozostałych okoliczności umorzenia określonych przepisami art. 28 ust. 2 i 3 i 3a ustawy – O systemie ubezpieczeń społecznych, podkreślając, że nie zaistniały warunki nieściągalności. W ocenie organu interes społeczny i konieczność jego respektowania wyraża się w obowiązku organu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Podkreślono też, że okres podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności był przedmiotem odrębnej decyzji [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2011 roku. J. T. skorzystał z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze zasadniczo powielił zarzuty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dodał tylko, że nigdy nie korzystał z zasiłku chorobowego, także w czasie urlopu opłacał należne składki. W dodatkowym piśmie załączył jeszcze dokumentację lekarską związaną z jego pobytem w szpitalu w czasie, gdy nie wyrejestrował działalności oraz zaakcentował, że Urząd Skarbowy uwzględnił jego prośbę i nie naliczył mu podatku za wskazany okres, w którym nie prowadził działalności. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2016, poz. 718) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cyt. ustawy sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia. W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust.1 do 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2015, poz.121), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003 nr 143, poz.1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust.3 tego artykułu w pkt 1 do 6. W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust.3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez zakład pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust.1 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej stanowi, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zarówno przesłanki określone przepisem art. 28 ust.3, jak i 3a winny być rozpatrywane jako całość w kontekście sytuacji finansowej i życiowej zobowiązanego. Tymczasem w ocenie Sądu, organ nie dość wnikliwe ocenił sytuację finansową i życiową skarżącego. Organ w obu decyzjach wskazał, że skarżący żyją powyżej minimum socjalnego i posiadają dostateczne środki na zaspokojenie potrzeb, pomimo, iż stan faktyczny pomiędzy orzekaniem w II instancji uległ zmianie poprzez zwiększenie sumy wydatków. Pomimo uznania tej okoliczności stanowisko organu i jego uzasadnienie pozostało identyczne. W obu decyzjach dokonując matematycznego zsumowania kwoty wydatków organy pominęły kwotę spłaty na rzecz ZUS z pozostałego zobowiązanemu świadczenia emerytalnego. Tymczasem z wyliczenia dokonanego przez organ II instancji wynika, że pozostały rodzinie [...] dochód po odjęciu wszystkich kosztów wynosi ok 1100 zł. Trudno uznać taką kwotę za wystarczającą do godnego przeżycia dwóch mocno schorowanych osób w podeszłym wieku. Organ II instancji przyjmując, iż dochody ze świadczeń są takie same, ale wydatki wynoszą ok.1929,94 zł stwierdził, że minimum socjalne to 1 799,24. Jednakże pominął kwestię, że owe wskazane w uzasadnieniu decyzji "składniki koszyka" zostały przekroczone, ponieważ wynoszą 1 929,94 zł. Będą one jeszcze wyższe, gdy nastąpi wszczęcie egzekucji ze świadczenia emerytalnego. W ocenie sądu minimum socjalne nie może być wyznacznikiem sytuacji materialnej osób zobowiązanych bez uwzględnienia wysokości wydatków, które zmuszeni są ponosić. A wydatki, które wskazał skarżący i które nie były przedmiotem sporu to wydatki na normalne prowadzenie życia, na jego podtrzymywanie w ich konkretnej sytuacji, stanie zdrowia i przy uwzględnieniu bardzo podeszłego wieku. Nie każde gospodarstwo emeryckie jest takie samo, nie sposób dokonywać porównania tylko w kategoriach matematycznych. W ocenie Sądu-dopiero kwota pozostała po uwzględnieniu wszystkich wydatków może być miarodajną dla oceny sytuacji materialnej. Oceniając uzasadnienie organu tej części uznać należy, że sytuacja bytowa i materialna skarżącego dokonana została pobieżnie, wyłącznie w oparciu o dane statystyczne, liczbowe, bez uwzględnienia aktualnych potrzeb i szczególnej sytuacji życiowej skarżącego i jego żony. Wątpliwości budzi też identyczna argumentacja uzasadnienia pomimo niespornego stwierdzenia, iż kwota wydatków jest wyższa niż wynikało z ustaleń organu I instancji. Organ nie może pominąć w sprawie o umorzenie należności oceny, czy ewentualna egzekucja tych należności z pozostałego rodzinie skarżącego majątku może pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusi go do korzystania z pomocy społecznej. Organ winien mieć na uwadze podeszły wiek skarżącego i jego żony, fakt, że są oboje bardzo schorowani, co niewątpliwie wiąże się ze zwiększonymi potrzebami co do właściwego leczenia i opieki. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji zabrakło też szczegółowej analizy i konfrontacji interesu publicznego z interesem zobowiązanego. W tym miejscu podkreślić należy znaczenie obowiązku uwzględnienia przez organ słusznego interesu obywateli wyrażonego w art. 7 Kpa. Stan finansów ubezpieczeń społecznych ,potrzeba dbania o interes Skarbu Państwa nie mogą być argumentami, które samodzielnie uzasadniają sprzeczność umorzenia należności z interesem społecznym. W razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw do umorzenia należności składkowych uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez organ istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienie wniosku strony. Skarżący w chwili składania wniosku miał 86 lat, nie opłacał ubezpieczeń społecznych tylko przez 3 miesiące, bo w tym czasie dwukrotnie przebywał w szpitalu z podejrzeniem raka prostaty. Sam, będąc chorym opiekował się żoną, wówczas 84 letnią po przebytym udarze i ogólnie schorowaną. Dając wiarę jego oświadczeniom zobowiązanego, organ pominął także ten element interesu zobowiązanego, jakim jest fakt regularnego opłacania składek przez lat 55, nie korzystania ze zwolnień lekarskich i zaledwie 3 miesięcznej przerwy w niemalże półwiecznym regularnym ich spłacaniu. Istotna jest sytuacja aktualna, bieżąca 87 - letniego już wnioskodawcy, raczej bez wizji poprawy sytuacji życiowej i materialnej, skonfrontowana z jego dotychczasową postawą jako płatnika składek i jednorazowego krótkiego okresu ich nie opłacania. Ograniczenie uzasadnienia decyzji odnośnie oceny interesu społecznego tylko do obowiązku organu nakazującego mu chronić interesy funduszy ubezpieczeniowych wydaje się niewystarczające. W tej sytuacji uznać należy, że decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, polegającym na braku załatwieniu sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, braku właściwego z uzasadnienia decyzji wymaganego przepisem art. 107 § 3 Kpa. Rozstrzygając w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie organ ten winien też mieć na uwadze to, że zawarta w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych dyrektywa uwzględniania stanu finansów ubezpieczeń społecznych jako jednej z przesłanek, obok ważnego interesu zobowiązanego, ustalenia szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia zaadresowana została nie do organu orzekającego w indywidualnej sprawie, lecz do prawodawcy upoważnionego do określenia tych zasad i przez tego prawodawcę uwzględniona przy ich kształtowaniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzeczono jak w sentencji wyroku.