III SA/Po 128/19

Dnia 6 czerwca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi C. M. na decyzję Dyrektora WOR ARiMR w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i w ramach systemów wsparcia bezpośredniego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2018r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz strony skarżącej kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], wskazując między innymi na art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1512, dalej jako ustawa o Agencji), art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 z późn. zm.), art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018, poz. 1312), art. 49 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) Nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001, str. 11 z późn. zm., dalej jako rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001), w związku z wszczętym [...] marca 2018 r. z urzędu postępowaniem administracyjnym w sprawie ustalania kwot nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ustalił C. M. (dalej jako skarżący) kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości [...] zł (w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej [...] zł oraz z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej [...] zł) za lata 2010 i 2011. Rozpoznając odwołanie skarżącego Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu, decyzją z [...] grudnia 2018 r. nr [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm., dalej jako K.p.a.), w związku z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Z uzasadnienia decyzji oraz z akt sprawy wynika, że skarżący w latach 2004-2011 corocznie składał wnioski o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznawał stronie płatności bezpośrednie – na dany rok. W dniu [...] września 2015 r. do organu I instancji wpłynęło oświadczenie S. R., właściciela działki nr [...], o dokonanym wydzierżawieniu części tej działki osobie trzeciej, w 2000 r. Nadto do organu wpłynęło oświadczenie dzierżawcy, S. C., że uprawia grunt na spornej działce o powierzchni 0,79 ha od około 15 lat. Zatem informacje na temat użytkowania działki nr [...] są sprzeczne z treścią wniosków o dopłaty, składanych przez skarżącego. Dalej organ napisał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Organ I instancji wznowił postępowania o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na rok 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, po czym w każdym ze wznowionych postępowań wydał decyzję o stwierdzeniu wydania decyzji przyznającej płatność w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za dany rok – z naruszeniem prawa. Następnie organ I instancji wydał ww. decyzję z [...] lipca 2018 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, za lata 2010 i 2011. Organ wyższego stopnia napisał, że stosownie do art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001, mający zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2004 roku, art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 z późn. zm., dalej jako rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004), mający zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2005-2009 roku; art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65, dalej jako rozporządzenie Komisji (WE) nr 1122/2009), mający zastosowanie do płatności w ramach kampanii 2010 roku i następne, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Dalej organ wyższego stopnia wyliczył, że nienależnie pobrane jednolite płatności obszarowe za lata 2004-2009 i nienależnie pobrane uzupełniające płatności obszarowe za lata 2004-2011 nie przekraczają – każda z nich - kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote, zatem zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Dalej organ wyższego stopnia napisał, że za datę pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze danej płatności należy uznać dzień doręczenia producentowi rolnemu pierwszego pisma, z treści którego jednoznacznie wynika, że dana płatność ma nieuzasadniony charakter, przy czym organ ustalający musi być w posiadaniu dowodu świadczącego o doręczeniu takiego pisma. Organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji, że za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2010, należy uznać dzień doręczenia decyzji o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa tj. [...] czerwca 2017 r. W przypadku płatności za rok 2011, decyzję o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa także doręczono w dniu [...] czerwca 2017 r. Organ wyższego stopnia napisał, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli minie odpowiedni okres. Zgodnie z art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta, przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Organ stwierdził, że pomiędzy datą płatności za rok 2010 (12 stycznia 2010 r.), a datą pierwszego powiadomienia o jej nieuzasadnionym charakterze (5 czerwca 2017 r.) i pomiędzy datą płatności za rok 2011 (28 grudnia 2011 r.), a datą pierwszego powiadomienia o jej nieuzasadnionym charakterze (5 czerwca 2017 r.) nie minął podstawowy dziesięcioletni okres przedawnienia, jednak minęło ponad cztery lata, dlatego należy zweryfikować czy skarżący działał w dobrej wierze, gdyż w przypadku gdy beneficjent działał w dobrej wierze upływ tego okresu zwalnia go z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności. Organ wskazał, że skarżący zadeklarował we wnioskach na lata 2004-2011 działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 1,58 ha, ale faktycznie użytkował tę działkę na powierzchni 0,79 ha. Organ przyjął, że skarżący świadomie wprowadził organ w błąd, co wyklucza działanie w dobrej wierze. Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł C. M., domagając się uchylenia obu decyzji wydanych w sprawie i umorzenia postępowania z uwagi na przedawnienie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za lata 2010 i 2011. Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. L Nr 312 z dnia 23 grudnia 1995 r., dalej jako rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95) zgodnie z którym okres przedawnienia dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. ww. rozporządzenia, poprzez jego nie zastosowanie w przedmiotowym stanie faktycznym sprawy; 2) naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nie ustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutu przedawnienia, podniesionego w odwołaniu, w oparciu o ww. podstawę prawną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Sąd podziela stanowisko zawarte w skardze, że w zaskarżonej decyzji organ administracji dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95, zgodnie z którym okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. ww. rozporządzenia. Sąd wskazuje, że w zaskarżonej decyzji wskazano – wadliwie – na art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i zawarty w tym przepisie okres przedawnienia wynoszący 10 lat między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, chyba że beneficjent działał w dobrej wierze, to wówczas przedawnienie następuje po czterech latach. Tymczasem ww. rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 zostało uchylone z dniem 07 maja 2004 r. i nie może mieć zastosowania do płatności przyznawanych na podstawie wniosków składanych w latach późniejszych. Sąd podkreśla, że organ skoncentrował się na wykazaniu że skarżący nie działał w dobrzej wierze i wywodził, że nie nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu płatności. W skardze wskazano prawidłową normę prawną, że w kwestii terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności w niniejszej sprawie, czyli za lata 2010 i 2011 należy odwołać się do przepisu art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95, zgodnie z którym okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust 1 tego rozporządzenia. Jednakże przerwanie biegu przedawnienia spowodowane jest przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. W niniejszej sprawie datami dopuszczenia się nieprawidłowości tj. działania skarżącego polegającego na zadeklarowaniu we wnioskach działki o powierzchni większej niż użytkowana, były daty złożenia poszczególnych wniosków o przyznanie płatności. Jak wynika z decyzji przyznających płatność w przypadku płatności za rok 2010 był to [...] maja 2010 r. (k. 22/2), natomiast w przypadku płatności za rok 2011 był to dzień [...] maja 2011 r. (k. 26/2). Zgodnie z aktami sprawy dopiero w czerwcu 2017 r. organ I instancji wydał i doręczył decyzje o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa w sprawie przyznanych płatności za rok 2010 i za rok 2011. Zatem nie można wykluczyć, że przedawnione są żądania dochodzenia roszczeń z tytułu nienależnie pobranych płatności, zarówno za rok 2010 jak i za rok 2011. Zgodnie z art. 3 ust. 1 akapitami trzecim i czwartym rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95. Okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia to 8 lat, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary. Problematyka przedawnienia nie została w sposób wyczerpujący przedstawiona w decyzjach organów administracji publicznej. Ponownie prowadząc postępowanie organ ustali, czy żądanie dochodzenia roszczenia z tytułu nienależnie pobranej płatności za rok 2011 jest przedawnione, tzn. czy miało miejsce przerwanie okresu przedawnienia. Jeżeli okres przedawnienia nie został przerwany, organ będzie zobowiązany do umorzenia postępowania dotyczącego płatności za rok 2011. Co do nienależnie pobranej płatności za rok 2010 Sąd stwierdza, że upłynął już termin przedawnienia i postępowanie w tej części powinno zostać umorzone. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdza, że zasadne jest uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.