III SA/Po 128/24

Dnia 15 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2024 roku sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 1 lutego 2024r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z 1 lutego 2024 r. (nr jak w sentencji) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (DIAS/organ), po rozpatrzeniu zażalenia S. S. na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. (Dyrektor ZUS O. w P. lub organ egzekucyjny) z 12 grudnia 2023 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Rozstrzygnięcie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. S. S. pismem z 20 października 2023 r. zwrócił się do organu egzekucyjnego o doręczenie ww. tytułów wykonawczych, w oparciu o które wszczęto egzekucję, protokołów z dokonanych czynności, zestawienia wszystkich wpłat oraz o umorzenie postępowania z uwagi na jego przedawnienie. Organ egzekucyjny rozpoznając ww. wniosek postanowieniem z 12 grudnia 2023 r., na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. – u.p.e.a.) oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 – u.zm.u.p.e.a.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. z 2023 r. poz. 775, dalej: K.p.a.) odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że na mocy art. 13 ust. 1 u.zm.u.p.e.a. do postępowań egzekucyjnym wszczętych na podstawie ustawy zmienianej i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ nie stwierdził przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Co do zarzutu przedawnienia organ egzekucyjny przedstawił tabelę ilustrującą bieg terminu przedawnienia wraz ze wskazaniem okresów zawieszenia biegu terminu podkreślając, że dochodzone zobowiązanie z tytułu składek nie przedawniło się. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. S. zarzucił organowi I instancji naruszenie: 1. przepisów K.p.a., w szczególności: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie , czy składki nie uległy przedawnieniu, gdy z akt wynika, że do przedawnienia doszło już w 2021 r. - art. 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasady proporcjonalności w sytuacji, gdy strona dopiero z pisma z 13 października 2023 r. dowiedziała się o zobowiązaniu, całość składek zapłaciła przed zamknięciem działalności, a o zajęciu rachunku bankowego organ egzekucyjny nie zawiadamiał strony na aktualny poprawny adres ([...]), mimo, iż posiadał o tym wiedzę z umów o pracę, ubezpieczeń zdrowotnych, a na adres [...], gdzie korespondencję odbierała osoba nieuprawniona, 2. przepisów prawa materialnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. (uw. Sądu: ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) poprzez stwierdzenie, że przedawnienie nie przysługuje, gdy z dokumentacji wynika, że nastąpiło w 2021 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że zobowiązanie uległo przedawnieniu, w wyniku czego należy umorzyć postępowanie egzekucyjne. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie DIAS podzielił ocenę organu I instancji. Wskazał, że z powodu wszczęcia postępowania egzekucyjnego przed 30.07.2020 r. mocą art. 13 ust. 1 u.zm.u.p.e.a. zastosowanie znajdują przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed tą data. Organ przywołał art. 59 § 1 u.p.e.a. podkreślając, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze jego prowadzenie jest niemożliwe lub niecelowe. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.) nieopłacone w terminie należności z tytułu składek podlegają ściągnięciu w trybie przepisów u.p.e.a. lub egzekucji sądowej. Z dniem 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 24 u.s.u.s. (w brzmieniu od 1.01.2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6/ Wedle zaś z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z akt wynika, że zobowiązany nie uregulował w wymaganych terminach składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za XII 2014 r. i I 2015 r. Organ egzekucyjny decyzją z 16 listopada 2015 r. stwierdził obowiązek opłacenia przez stronę zaległych składek. Dyrektor ZUS O. w P. 28.01.2016 r. wystawił ww. tytuły wykonawcze obejmujące: 1) nieuiszczoną składkę na ubezpieczenie społeczne za XII 2014 r. za I 2015 r. i należne odsetki za zwłokę, 2) obejmujące nieuiszczoną składkę na ubezpieczenie zdrowotne za XII 2014 r. i I 2015 r. oraz należne odsetki i 3) nieuiszczoną składkę na FP i FGŚP za ten okres oraz należne odsetki i wszczął postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny zawiadomieniami z 28.01.2016 r. zajął wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Zawiadomienia doręczono bankowi 4.02.2016 r. a stronie wraz z odpisami tytułów wykonawczych – 1.02.2016 r. Przesyłkę odebrał pod adresem [...] dorosły domownik – G. S.. Bank poinformował o wystąpieniu przeszkody w prowadzeniu egzekucji, z uwagi na brak środków przewyższających kwotę wolną od zajęcia. DIAS wyjaśnił, że organ egzekucyjny wzywał Bank (15.12.2017r.-2.03.2020r.) do udzielenia informacji o stanie realizacji zajęcia rachunku bankowego, lecz otrzymywał informacje jak wyżej. Na podstawie danych przekazywanych przez płatników organ egzekucyjny ustalił nowy adres zobowiązanego – [...]. W związku z nieskutecznością prowadzonej egzekucji organ egzekucyjny zawiadomieniami z 13.10.2023 r. zajął wynagrodzenie za pracę zobowiązanego u pracodawcy strony, który to poinformował organ o przeszkodzie w realizacji zajęć z uwagi na wysokość wynagrodzenia za pracę zobowiązanego, która nie przewyższa kwoty wolnej od zajęcia. Zdaniem DIAS należności z tytułu zaległych składek nie uległy przedawnieniu. Z ww. przepisów wynika, że do składek tych zastosowanie ma 5-letni okres przedawnienia, przy czym zostaje on zawieszony od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tyt. składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wystawił ww. tytuły wykonawcze 28.01.2016 r. i zawiadomił pismami z tej samej daty o dokonaniu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Dokumenty te doręczono zobowiązanemu 1.02.2016 r. Od daty tej nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które trwa do dnia wyegzekwowania należności. Składki nie uległy więc przedawnieniu, a organ egzekucyjny zobligowany był podjąć czynności zmierzającego do zastosowania środków egzekucyjnych. W ocenie DIAS organ egzekucyjny prawidłowo i jasno dokonał analizy biegu terminu przedawnienia i poprawnie zastosował przepisy prawa. Decydujący wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia ma prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zdaniem DIAS organ egzekucyjny nie naruszył zasady legalizmu i prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a., jak i dopełnił obowiązkom przeprowadzenia postępowania dowodowego wyrażonym w art. 77 K.p.a. Wyjaśnił też, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu. Co do zarzutu naruszenia art. 8 K.p.a. wskazano, że organ I instancji właściwie ustalił adres zobowiązanego, korzystając z dostępnych mu narzędzi i informacji. Na zobowiązanym ciąży obowiązek zawiadomienia organu egzekucyjnego o każdej zmianie adresu zamieszkania. ZUS O. w P. ustalił nowy adres strony w oparciu o dokumenty złożone przez płatnika, ponieważ zobowiązany nie dopełnił tego obowiązku. Nadto w Centralnym Rejestrze Podatników Krajowej Ewidencji Podatników nadal widnieje adres strony [...]. Organ egzekucyjny nie mógł zaś naruszyć art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., który ma zastosowanie w postępowaniu przez sądami administracyjnymi. W skardze skierowanej do tut. Sądu na powyższe postanowienie S. S. podniósł zarzuty tożsame do prezentowanych w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W motywach skargi podniesiono, że skarżący dopiero 13.10.2023 r. dowiedział się o jakimkolwiek zobowiązaniu względem ZUS. Organ egzekucyjny o zajęciu rachunku bankowego nie powiadamiał skarżącego, a wszelką korespondencje kierował na adres [...], zamiast na adres [...], mimo, że organ posiadał wiedzę o aktualnym adresie strony. Korespondencję pod niewłaściwym adresem odbierała zaś osoba do tego nieupoważniona, która nie przekazywała jej jakichkolwiek listów. Nieuwzględnienie powyższych okoliczności świadczy zdaniem strony o prowadzeniu postępowania w sposób niebudzący zaufania strony do działań organu oraz naruszenie zasady proporcjonalności. W odpowiedzi DIAS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że Sąd rozpoznał sprawek w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Ów przepis stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest zaś postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które – na podstawie art. 59 § 5 u.p.e.a. – przysługuje zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). Skargę jako niezasadną należało oddalić. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem, tj. organ prawidłowo przyjął, że nie zachodzi żadna z określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. przesłanek, z powodu ziszczenia się której należałoby postępowanie egzekucyjne umorzyć. Zważyć należy, iż organy orzekające prawidłowo przyjęły, że w sprawie zastosowanie znalazły przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Stosownie do art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Skoro w niniejszej sprawie doręczenie skarżącemu trzech tytułów wykonawczych nr [...] wystawionych 28.01.2016 r. nastąpiło 1 lutego 2016 r., przyjąć należało, że dacie tej doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zasadnie więc organy zastosowały przepis art. 59 u.p.e.a., sprzed nowelizacji, która weszła w życie z dniem 30 lipca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 u.zm.u.p.e.a. (pełną nazwę i publikator podano wyżej) do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W sprawie skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika pismem z 20 października 2023 r. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego przedawnienie, wskazując, iż należność pochodzi z 2014 r. W zażaleniu od postanowienia organu egzekucyjnego dodatkowo podniósł, że należności z tytułu składek uległy przedawnieniu już w 2021 r. Zarzucił, iż dopiero z pisma z 13.10.2023 r. strona dowiedziała się o zobowiązaniu wobec ZUS. Zakwestionował prawidłowość doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego na adres [...], zamiast na znany organowi egzekucyjnemu adres – [...]. Podkreślił, że pod pierwszym z podanym adresów korespondencję odbierała osoba do tego nieupoważniona w jego imieniu i korespondencji mu nie przekazywała. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że należności objęte niniejszym postępowaniem dotyczą składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za grudzień 2014r. i styczeń 2015 r. Zgodzić należy się z DIAS, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazane w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Organy prawidłowo przyjęły, że w sprawie nie doszło do przedawnienia zaległości. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Okoliczność ta musi zostać wykazana przez organ. Jak wynika ze znajdujących się w aktach dowodów doręczenia tytułów wykonawczych i zawiadomień, których dotyczy niniejsza sprawa, nastąpiło w dniu 1 lutego 2016 r. Skarżącemu w trybie przewidzianym w art. 43 zd. pierwsze K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. doręczono ww. dokumenty pod jego nieobecność, za pokwitowaniem, za pośrednictwem dorosłego domownika –G. S., który podjął się oddania pisma adresatowi, tj. skarżącemu. Przepis art. 43 zd. pierwsze K.p.a. stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Przyjmuje się, że do skutecznego doręczenia pisma wystarczy, aby na podpisywanym przez domownika potwierdzeniu odbioru pisma znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień odebrania pisma przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę domu (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r. sygn. akt III FSK 3918/21, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zważywszy, że ze zwrotnego potwierdzenia załączonego do akt administracyjnych sprawy jasno wynika, że G. S. dorosły domownik zamieszkujący pod adresem zamieszkania skarżącego nie tylko pokwitował w dniu 1.02.216 r. odbiór przesyłki zawierającej ww. tytuły wykonawcze, ale i zobowiązał się do oddania przesyłki adresatowi, organy nie miały podstaw do kwestionowania okoliczności powyższego doręczenia. Skarżący zaś w żaden sposób skutecznie nie zakwestionował okoliczności, że w dacie powyższego doręczenia (1.02.2016 r.) nie zamieszkiwał pod adresem [...], lecz pod powoływanym adresem [...]. Jak trafnie zaś organy orzekające stwierdziły zdarzenie to – stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. – jako pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia tychże należności. Skoro postępowanie egzekucyjne nadal się toczy, to bieg terminu przedawnienia jest zawieszony. Za niezasadne należało w tym zakresie uznać wszystkie podniesione w skardze zarzuty dotyczące prawidłowości doręczenia tytułów wykonawczych, tym samym dążące do wykazania, że nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W tym stanie sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.