III SA/Po 130/11

Dnia 03 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 czerwca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. z dnia 10 stycznia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Pismem z dnia 2 sierpnia 2010 r. E. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnień. Decyzją z dnia 28 października 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku E. S. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 52.524,34 zł. w tym: - składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2000 – 09/2000 - 15.109,28 zł. - składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 01/2000 – 09/2000 - 2.456,46 zł. - odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 05.05.2003 r. - 34.941,00 zł. - kosztów upomnienia za okres 02/2000 17,60 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. S. podniósł, iż we wcześniejszych pismach udokumentował swoją bardzo trudną sytuacje zdrowotną oraz materialną z ostatnich 10 lat. Podkreślił, że jego miesięczne środki na życie i ubranie to kwota 307,33 zł. Oświadczył, iż ze względu na konieczność sprawowania opieki nad żoną chorą na Parkinsona nie ma możliwości podjęcia lepiej płatnej pracy. Zwrócił również uwagę, że całkowity brak majątku potwierdzony został w czasie kontroli przeprowadzonej przez komornika z Urzędu Skarbowego w O. W. w kwietniu 2009 r. W jego ocenie nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wysokość emerytury otrzymywanej przez jego żonę, z którą ma rozdzielność majątkową. Wskazał przy tym, że emerytura jego żony wystarcza z ledwością na zakup lekarstw, na przymusowe wizyty u lekarza oraz na bardzo skromne życie. Wnioskodawca zwrócił ponadto uwagę, iż Urząd Skarbowy w O. W. już w 2000 r. w całości umorzył wszystkie należności nie zapłacone przez Spółkę [...]. W końcowej części wniosku zobowiązany zwrócił się do organu, aby kierował się czynnikiem ludzkim, a nie paragrafem. W piśmie z dnia 4 grudnia 2010 r. zobowiązany podał, iż nie jest już współwłaścicielem samochodu osobowego PEUGEOT 406, ponieważ sprzedał połowę praw do części samochodu. Oświadczył, iż pieniądze ze sprzedały przeznaczył na naprawę pieca i instalacji centralnego ogrzewania, które uległy awarii z powodu niekorzystnych warunków atmosferycznych. Decyzją z dnia 10 stycznia 2011 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia 28 października 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy po dokonaniu analizy materiału dowodowego uznał za zasadne oraz zgodne z prawem rozstrzygnięcie organu I instancji. Zakład stwierdził jednak, iż na podstawie zebranego materiału dowodowego, złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz obowiązujących przepisów prawnych przedstawiony w zakwestionowanej decyzji stan faktyczny uległ zmianie i sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu. Oceniając wystąpienie w niniejsze sprawie przesłanki z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ rentowy wskazał, iż obecnie wnioskodawca osiąga miesięczny dochód w kwocie 1.047,33 zł. netto z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę. Stałe miesięczne wydatki zobowiązanego ustalił na kwotę 670 zł. (opłaty za energię, opał, wodę, telefon, wywóz odpadów oraz kształcenie syna) plus koszty związane z leczeniem w miesięcznej wysokości 70 zł. Zakład wskazał, iż ubezpieczony nie posiada praw własności do nieruchomości oraz rzeczy ruchomych. Nie korzysta z form pomocy społecznej. Należności składkowe objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. W. W ocenie organu uzyskiwany przez zobowiązanego dochód oraz prowadzona egzekucja powodują, iż brak jest możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Zakład wyjaśnił, że należności składkowe objęte decyzją ze względów formalnych nie mogą być przedmiotem analizy pod kątem spełnienia przesłanek do umorzenia z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141 poz. 1365). Wynika to z faktu, iż podmiotem wnioskującym w tym zakresie mogą być tylko osoby fizyczne z wyłączeniem osób trzecich, na które została wydana decyzja o odpowiedzialności za zobowiązania osoby prawnej. W przypadku wnioskodawcy odpowiedzialność dotyczy zobowiązań spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Organ rozważył z kolei istnienie w niniejszej sprawie przesłanki umorzenia wskazanej w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zmianami), zgodnie z którym należności składkowe mogą być umarzane osobie fizycznej, która nie podlegała przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287 z późn. zmianami). Przesłanką umorzenia należności w trybie powyższego przepisu jest ważny interes tej osoby. Zdaniem Zakładu w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia ze względu na ważny interes wnioskodawcy. Organ ustalił bowiem, że obecnie ubezpieczony osiąga dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w miesięcznej kwocie 1.047,33 zł. Stałe miesięczne wydatki zobowiązany zadeklarował na kwotę 670 zł. oraz koszty związane z leczeniem w miesięcznej kwocie 70 zł. Zakład podniósł, iż wnioskodawca nie przedstawił dowodów zakupu leków, zarówno dla siebie, jak i dla żony, nad którą sprawuje opiekę. Dodał, że wnioskodawca korzysta z pokoju w domu stanowiącym własność żony. Małżonka otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 953,02 zł. miesięcznie. Zobowiązany nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Nie jest właścicielem praw do rzeczy ruchomych i nieruchomości. Analizując zgromadzony materiał dowodowy organ stwierdził, iż ubezpieczony nie wskazał w prowadzonym postępowaniu na wystąpienie zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych. Zaznaczył ponadto, że od dnia 24 marca 2005 r. wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoją żoną, nad którą sprawuje opiekę. Jednakże opieka nad żoną nie uniemożliwia mu wykonywanie pracy w celach zarobkowych. Ponadto żona pobiera świadczenie emerytalne. Zdaniem Zakładu zgromadzone dowody dają podstawy do twierdzenia, iż ubezpieczony posiada środki finansowe na spłatę zadłużenia składkowego w dłuższym okresie czasu w drodze udzielonej ulgi lub dobrowolnych wpłat. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. S. powołał zarzuty i argumenty tożsame z przedstawionymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponownie podkreślił, iż we wcześniejszych pismach udokumentował swoją bardzo trudną sytuację materialną, swój stan zdrowia i ciężką chorobę żony. Wskazał, że jest zmuszony wyżywić się i ubrać za kwotę 307,33 zł. W związku z tym zwrócił się do Sądu o całkowite umorzenie wraz z odsetkami należności wobec ZUS, które powstały nie z jego winy, lecz z sytuacji gospodarczej w kraju. Podniósł ponadto, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o braku majątku m.in. protokół o stanie majątkowym spisany przez komornika Urzędu Skarbowego z dnia 9 kwietnia 2009 r. Skarżący wskazał również, że już wcześniej ubiegał się o umorzenie zaległości, ale bezskutecznie. W końcowej części skargi zobowiązany wniósł o umorzenie w całości wraz z odsetkami, kosztami egzekucji i kosztami upomnień wszystkich zobowiązań wobec ZUS po upadłej spółce [...] oraz o odblokowanie jego kont we wszystkich bankach. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. W piśmie z dnia 3 marca 2011 r. skarżący ponownie zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację życiową. Podniósł ponadto, że ma wrażenie, iż jego odwołania pozostają w Oddziale ZUS w O. W. i dlatego są powielane oraz przesyłane do niego "na tzw. odczepne, aby na jakiś czas mieć mnie z głowy". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z m.) – w dalszej części p.p.s.a. - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. W konsekwencji Sąd nie ma podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie w całości jego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż została ona wydana zgodnie z prawem. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy), a zatem w przypadku, gdy (ust. 3 ustawy): 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje możliwość umorzenia tych należności. Należy jednak zauważyć, że nawet wówczas stwarza to organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w sytuacji stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. W rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo ustalił, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy s.u.s. Zakład wskazał bowiem, iż wnioskodawca osiąga miesięczny dochód w kwocie 1.047,33 zł. netto z tytułu zatrudnienia na umowę. Stałe miesięczne wydatki wynoszą 670 zł. (opłaty za energię, opał, wodę, telefon, wywóz odpadów oraz kształcenie syna) dodatkowo koszty związane z leczeniem w miesięcznej wysokości 70 zł. Organ ustalił wprawdzie, że zobowiązany nie posiada żadnych nieruchomości ani rzeczy ruchomych, zwrócił jednak uwęglę, iż nie korzysta on z form pomocy społecznej. Zaznaczył również, że należności składkowe objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. W. Wobec powyższego zasadnie Zakład stwierdził, że uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód oraz prowadzona egzekucja powodują, iż brak jest możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Rację ma również organ rentowy, iż z uwagi na fakt, że odpowiedzialność zobowiązanego dotyczy zaległych należności z tytułu zobowiązań spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w niniejsze sprawie nie mogą być rozważane przesłanki umorzenia sformułowane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. Jak słusznie wskazał Zakład wynika to z faktu, iż podmiotem wnioskującym w tym zakresie mogą być tylko osoby fizyczne z wyłączeniem osób trzecich, na które została wydana decyzja o odpowiedzialności za zobowiązania osoby prawnej. Prawidłowo z kolei organ rozważył możliwość umorzenia należności w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zmianami), zgodnie z którym Zakład może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 z późn. zm.), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Przepis ten, jako przepis szczególny, dopuszcza więc szerszą niż art. 28 ust. 2 i 3 ustawy s.u.s. możliwość umorzenia składek w przypadku spełnienia przesłanek w nim wskazanych – jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Ustawodawca wprowadzając "ważny interes", jako przesłankę umorzenia należności z tytułu składek należnych za okres ściśle określony w art. 17 powyższej ustawy, nie sprecyzował tego pojęcia ani też nie zawarł delegacji dla właściwego organu do określenia zasad umorzenia zaległości w oparciu o tę przesłankę. Posługując się kryterium ocennym, niedookreślonym prawodawca pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych margines swobody w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikających z tej oceny. Pozostawienie takiej swobody uprawnionemu organowi nie oznacza w żadnej mierze dowolności w ocenie stanu faktycznego. Im bardziej bowiem niedookreślone są przesłanki podjęcia decyzji, tym bardziej szczegółowe, przekonujące i pełne musi być uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ stosujący prawo danego rozumienia określonego pojęcia. Organ stosujący prawo, jest więc zobligowany do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumienia danego pojęcia i przedstawienia argumentów przemawiających za przyjęciem określonego sposobu rozumowania (wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 271/09). W ocenie Sądu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumenty przemawiają za przyjęciem, iż w niniejsze spawie nie występuje przesłanka "ważnego interesu", w rozumieniu art. 17 powołanej ustawy. Zasadnie Zakład stwierdził, że sytuacja życiowa skarżącego nie uzasadnia przyjęcia, iż ze względu na jego sytuację materialną i rodzinną uregulowanie zaległości spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ ustalił bowiem, że obecnie ubezpieczony osiąga dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w miesięcznej kwocie 1.047,33 zł. Stałe miesięczne wydatki zobowiązany zadeklarował na kwotę 670 zł. oraz koszty związane z leczeniem w miesięcznej kwocie 70 zł. Zakład podniósł, iż wnioskodawca nie przedstawił dowodów zakupu leków, zarówno dla siebie, jak i dla żony, nad którą sprawuje opiekę. Dodał, że wnioskodawca korzysta z pokoju w domu stanowiącym własność żony. Małżonka otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 953,02 zł. miesięcznie. Zobowiązany nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Nie jest właścicielem praw do rzeczy ruchomych i nieruchomości. Organ zaznaczył ponadto, iż ubezpieczony nie wskazał w prowadzonym postępowaniu na wystąpienie zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych. Ustalił, że od dnia 24 marca 2005 r. wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoją żoną, nad którą sprawuje opiekę. Jednakże opieka nad żoną nie uniemożliwia mu wykonywanie pracy w celach zarobkowych. Ponadto żona pobiera świadczenie emerytalne. Wobec powyższego, słuszne jest twierdzenie Zakładu, iż zgromadzone dowody dają podstawy do twierdzenia, iż ubezpieczony posiada środki finansowe na spłatę zadłużenia składkowego w dłuższym okresie czasu w drodze udzielonej ulgi lub dobrowolnych wpłat. Należy przy tym zauważyć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, które zresztą nie były przez niego kwestionowane. W konsekwencji organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw. Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.