III SA/Po 136/17

Dnia 14 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi x na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...]. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w P. decyzją z [...] grudnia 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania F. M. (dalej: "strona", "producent rolny") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z [...] września 2016 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] maja 2011 r. producent rolny złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w K. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013), dalej: "płatność PRŚ", na rok 2011. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] grudnia 2011 r., nr [...], przyznał stronie płatności PRŚ na rok 2011 w łącznej wysokości [...] zł, w tym za realizację programu w ramach: - wariantu 1.1, kwotę [...]zł, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 48,22 ha, - wariantu 8.2.1, kwotę [...]zł, na działce rolnej o powierzchni 5,59 ha, - wariantu 8.3.1, kwotę [...]zł, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 17,37 ha. Płatności przekazane zostały na rachunek bankowy beneficjenta [...] stycznia 2012 r. W dniu [...] maja 2012 r. strona złożyła wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności PRŚ na rok 2012, z kolei [...] października 2012 r. producent rolny złożył korektę do wniosku wraz z oświadczeniem o wydzierżawieniu działki ewidencyjnej nr [...] z powodu choroby. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] grudnia 2012 r., nr [...], przyznał stronie płatności PRŚ za rok 2012 w łącznej wysokości [...] zł, w tym za realizacje programu w ramach: - wariantu 1.1, kwotę [...]zł, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 42,39 ha, - wariantu 8.2.1, kwotę [...]zł, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 5,00 ha, - wariantu 8.3.1, kwotę [...]zł, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 8,68 ha. Płatności te przekazane zostały na rachunek bankowy beneficjenta [...] stycznia 2013 r. W dniu [...] marca 2013 r. strona złożyła wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności PRŚ na rok 2013. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] października 2013 r., nr [...], przyznał producentowi rolnemu płatności PRŚ za rok 2013 w łącznej wysokości [...] zł, w tym za realizację programu w ramach: - wariantu 1.1, kwotę [...]zł, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 42,39 ha, - wariantu 8.2.1, kwotę [...]zł, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 20,14 ha. Płatności te przekazany zostały na rachunek bankowy beneficjenta [...] października 2013 r. W dniu [...] maja 2014 r. producent rolny złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności PRŚ na rok 2014. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] października 2014 r., nr [...], przyznał stronie płatności PRŚ za rok 2014 w łącznej wysokości [...] zł, w tym za realizację programu w ramach: - wariantu 1.1, kwotę [...]zł, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 28,35 ha, - wariantu 8.2.1, kwotę [...]zł, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 25,73 ha. Płatności te przekazane zostały na rachunek bankowy beneficjenta [...] listopada 2014 r. Zawiadomieniem z [...] lipca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ, aby następnie decyzją z [...] września 2015 r., nr [...], ustalić stronie z tego tytułu kwotę [...]zł. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., na skutek złożonego odwołania, decyzją z [...] lutego 2016 r., nr [...], uchylił wskazaną decyzję organu I instancji, przekazując temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. Także kolejna decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego została uchylona przez organ odwoławczy w decyzji z [...] lipca 2016 r., nr [...]. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] września 2016 r., nr [...], ustalił producentowi rolnemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej organ wskazał w szczególności, że terminem rozpoczęcia przez stronę okresu 5-letniego zobowiązania był dzień [...] marca 2011 r. Strona powinna zatem prowadzić działalność rolniczą zgodnie z wymaganiami określonymi dla danych pakietów oraz na niezmienionej powierzchni nie krócej niż do [...] marca 2016 r. W ocenie organu ARiMR strona zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, co spowodowało konieczność ustalenia kwoty płatności nienależnie pobranych. Nie zaistniały podstawy do odstąpienia od ustalenia tej kwoty ani też nie doszło do przedawnienia obowiązku jej zwrotu. W odwołaniu producent rolny wniósł o zmianę lub uchylenie decyzji organu I instancji. Wskazał na swój zły stan zdrowia, który spowodował, że nie był w stanie podejmować świadomych i racjonalnych decyzji, przez co nie powiadomiono odpowiednich organów o zaistniałych zdarzeniach losowych. Ze względu na zły stan zdrowia oraz inne zdarzenia losowe gospodarstwo rolne prowadzone było przy pomocy osób trzecich. Doprowadziło to do braku obsługi zaciągniętych zobowiązań i terminowej spłaty kredytów, czego konsekwencją było uszczuplenie w drodze licytacji przeprowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. – w 2014 roku – części gospodarstwa rolnego o powierzchnię 12,00 ha. Na skutek powyższego nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Niedotrzymanie tego zobowiązania oraz brak powiadomienia organu ARiMR przez odwołującego w terminie 10 dni od powstania okoliczności nie wynika zatem z zaniechania lub złego postępowania, a z siły wyższej spowodowanej chorobą i jej następstwami. Przyznane środki zostały w pełni wykorzystane na prowadzenie działalności rolniczej. Ponadto odwołujący podniósł, ze w poprzednich decyzjach organ I instancji żądał zwrotu łącznej kwoty [...]zł, a obecnie wskazuje na obowiązek zwrotu kwoty [...]zł, nie podając przyczyn tej zmiany. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, podniósł, że odwołujący od dnia 15 marca 2011 r. podjął się realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na gruntach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2011 w ramach wariantu 1.1, 8.2.1 i 8.3.1. W ocenie organu odwoławczego producent rolny zobowiązany jest wobec tego zwrócić kwotę [...]zł (w tym [...] zł za realizację wariantu 1.1 oraz [...] za realizację wariantu 8.3.1), jaką otrzymał z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w roku 2011 na działce rolnej "E", położonej na działce ewidencyjnej nr [...] – ze względu na wydzierżawienie przedmiotowej działki. Natomiast, ze względu na fakt licytacji komorniczej części gospodarstwa rolnego w roku 2014 doszło do kolejnego zmniejszenia obszaru, na którym powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Zdaniem organu spowodowało to konieczność dalszego zwrotu płatności PRŚ w kwocie po [...] zł za każdy rok od 2011 do 2013, przyznanej do działek rolnych "Ł", "G" i "L" o łącznej powierzchni 14,04 ha, położonych na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...], na których odwołujący realizował wariant 1.1. Odwołujący zwolniony jest natomiast z obowiązku zwrotu płatności PRŚ otrzymanych za te lata z tytułu realizacji na wskazanych ostatnio działkach rolnych programu w ramach wariantów 8.2.1 i 8.3.1 – z uwagi na dokonanie w tym względzie zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego zgodnie ze stosownym rozporządzeniem. Organ ARiMR nie stwierdził podstaw pozwalających na odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ za lata 2011-2013. Podniósł zwłaszcza, że wypłata tych środków nie wynikała z pomyłki ARiMR (art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r.). Decyzje, na podstawie których przekazane zostały płatności PRŚ wydane zostały w sposób prawidłowy – w oparciu o zgromadzone akta spraw i zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi w dniu ich wydania. Konieczność zwrotu części otrzymanych przez odwołującego płatności PRŚ wynika z faktu wydzierżawienia w roku 2012 działki nr [...], a także sprzedaży w drodze licytacji komorniczej działek nr [...] i [...] w roku 2014. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu ARiMR, nie może mieć także zastosowania odstępstwo, o którym mowa w § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r., wskazujące na wystąpienie wyjątkowych okoliczności lub siły wyższej, w tym innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mającej wpływ na jego realizację i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Nie stanowi o ich zaistnieniu, w ocenie organu, okoliczność wydzierżawienia przez odwołującego działki nr [...] w roku 2012. Problemy zdrowotne, na które powołuje się odwołujący, w 2012 roku nie stanowiły natomiast przeszkody, która miałaby wpływ na realizację podjętego zobowiązania na wydzierżawionej działce, bowiem odwołujący nadal był zdolny realizować to zobowiązanie na powierzchni kilkukrotnie większej od powierzchni wydzierżawionej działki. Trudno uznać, aby jakieś schorzenie zdrowotne jednocześnie uniemożliwiało beneficjentowi realizację programu na 5,83 ha oraz pozwalało na jego realizację na ponad 40 ha gruntu. Poza tym problemy zdrowotne odwołującego zaczęły się już w roku 2009, a więc na dwa lata przed podjęciem zobowiązania rolnośrodowiskowego. Co więcej, nie sposób uznać, aby odwołujący bądź ówczesny jego pełnomocnik S. M. wywiązał się z obowiązku powiadomienia o powyższych okolicznościach Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym był w stanie dokonać tej czynności. Jak podkreślił organ odwoławczy o powyższym odwołujący poinformował dopiero [...] października 2012 r. składając korektę wniosku w odpowiedzi na wezwanie organu, jednakże nie przedstawił wówczas żadnych dowodów potwierdzających te okoliczności. Natomiast już we wniosku z [...] maja 2012 r. oświadczył, że w roku 2012 nie będzie użytkował działki nr [...]. Skoro więc już w tym dniu był w stanie dokonać czynności polegającej na poinformowaniu organu ARiMR o braku użytkowania w roku 2012 rzeczonej działki, nie ulega wątpliwości, że podając przyczyny tego stanu rzeczy (względy zdrowotne) [...] października 2012 r. nie dotrzymał wymaganego terminu. Z kolei odnośnie zbycia w roku 2014 w drodze licytacji komorniczej działek nr [...] i [...], ze względu na brak terminowej spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych, organ ARiMR wyjaśnił, że także ta okoliczność nie może stanowić wyjątkowej okoliczności w powyżej przywołanym rozumieniu. Sam fakt sprzedaży działki w ramach licytacji komorniczej w celu odzyskania długów od właściciela gruntu, który stanowił przedmiot zabezpieczenia zadłużenia, nie może zdaniem organu stanowić takiej okoliczności. Sprzedaż taka jest bowiem bezpośrednim wynikiem zaniedbań właściciela gruntu w wywiązywaniu się ze zobowiązań finansowych, za które ponosi on odpowiedzialność. Braku winy odwołującego można by się dopatrywać, jak podniósł organ ARiMR, tylko i wyłącznie w powodach skutkujących zaprzestaniem realizacji zobowiązań finansowych, to jest w stanie jego zdrowia. Jak uznał jednak organ podejmując zobowiązanie w roku 2011 odwołujący zdawał sobie już sprawę z tego, że stan zdrowia może nie pozwolić mu na dokończenie realizacji tego zobowiązania. Dopiero w 2015 roku orzeczono o okresowej całkowitej niezdolności odwołującego do pracy w gospodarstwie rolnym. Stan zdrowia odwołującego przed tym orzeczeniem nie był na tyle poważny, aby uniemożliwić mu prowadzenie gospodarstwa i realizacje podjętego zobowiązania. Nic nie stało zwłaszcza na przeszkodzie, aby odwołujący posługiwał się przy tym osobami trzecimi. Ponadto, organ ARiMR zwrócił uwagę, że do licytacji doszło w roku 2014, a jej przeprowadzenie musiało poprzedzać postępowanie egzekucyjne. Tymczasem dopiero w odwołaniu z [...] października 2015 r. złożonym od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ, producent rolny wskazał na okoliczności zmniejszenia w 2014 roku obszaru objętego zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Natomiast już [...] maja 2014 r. we wniosku o przyznanie płatności PRŚ oświadczył, że nie będzie użytkował wskazanych powyżej gruntów. Zatem i tak nie można przyjąć, że powyższe okoliczności zwalniają odwołującego z obowiązku dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności PRŚ, skoro o ich zaistnieniu nie poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. w terminie 10 dni od dnia, w którym był w stanie dokonać tej czynności. Jak wskazał na koniec uzasadnienie organ odwoławczy w sprawie nie doszło także do przedawnienia należności skarżącego. Z kolei ustalenie przez organ I instancji wyższej kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ niż w decyzjach poprzednich wynikało z okoliczności stanu faktycznego nie uwzględnionych w tych poprzednich decyzjach. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także art. 6 i art. 8 tej ustawy procesowej. W skardze ponownie zwrócił uwagę na pogarszający się stan zdrowia, który doprowadził do uszczuplenia gospodarstwa rolnego w wyniku licytacji komorniczej, która miała miejsce w 2014 roku. Zdaniem skarżącego nadal nie wskazano przyczyn, przez które w poprzednich decyzjach żądana kwota była mniejsza niż obecnie. Nie wyjaśniono w jakim zakresie okoliczności braku posiadania przez skarżącego działki nr [...] w 2012 i 2013 roku oraz działek nr [...] i [...] miało wpływ na wynik postępowania i w oparciu o jakie przepisy dokonano ustaleń zwrotu płatności. Ponadto, w czasie realizacji programu rolnośrodowiskowego w latach 2011-2013 nie została przeprowadzona kontrola jego realizacji, chociaż w razie jej przeprowadzenia braki byłyby wykryte na bieżąco. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z [...] grudnia 2016 r. nie narusza przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Zaskarżona decyzja nie jest także dotknięta wadą powodującą konieczność stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zaskarżona decyzja wydana została w przedmiocie ustalenia skarżącemu nienależnie pobranych płatności PRŚ za lata od 2011 do 2013. Istotne dla wydania tego rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne nie są w zasadzie kwestionowane przez stronę skarżącą. Wynika z nich, że skarżący 15 marca 2011 r. podjął 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe m.in. na działce rolnej oznaczonej literą "E" (działka ewidencyjna nr [...], na powierzchni 5,83 ha), w ramach wariantu 1.1 oraz 8.3.1, a także na działkach rolnych oznaczonych literą "Ł", "G" i "L" (odpowiednio działki ewidencyjne nr [...] i [...], na łącznej powierzchni 14,04 ha), w tym w ramach wariantu 1.1. Skarżący w roku 2012 zaniechał jednakże prowadzenia działalności rolniczej na działce rolnej oznaczonej literą "E", pomimo że do działki tej w ramach wariantu 1.1 oraz 8.3.1 została mu przyznana w roku 2011 płatność PRŚ. Natomiast w roku 2014 zaniechał działalności rolniczej na działkach rolnych oznaczonych literą "Ł", "G" i "L", mimo że płatność PRŚ do tych działek rolnych została mu przyznana w ramach wariantu 1.1 w roku 2011, 2012 i 2013. Powyższe okoliczności faktyczne zostały prawidłowo zakwalifikowane przez organ ARiMR jako skutkujące obowiązkiem zwrotu przez skarżącego płatności PRŚ jako nienależnie pobranych do wskazanych działek rolnych za lata odpowiednio od 2011 do 2013. Zgodnie zwłaszcza z § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm., dalej: "rozporządzenie PRŚ") płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem. Organ ARiMR poczynił w tym względzie prawidłowe ustalenia faktyczne w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, działając w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a."). Strona skarżąca nie precyzuje zresztą dlaczego uznaje konkretne ustalenia faktyczne organu ARiMR za poczynione z naruszeniem ostatnio przywołanych regulacji procesowych, ograniczając się wyłącznie do podniesienia zarzutu ich naruszenia. Ponadto, organ ARiMR, na gruncie tak dokonanych ustaleń faktycznych, wskazał na właściwe wobec skarżącego konsekwencje prawne, podając zgodnie z art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. przepisy, które znajdowały w tym zakresie zastosowanie. Rację można przyznać skarżącemu, że subiektywnie ustalanie w poprzednich decyzjach pierwszoinstancyjnych niższej kwoty do zwrotu, niż ta która ustalona została obecnie, może poddawać w wątpliwość zaufanie do organów administracji publicznej, jednakże organ ARiMR uzasadnił powstałą tak różnicę, wskazując na uwzględnienie przy rozstrzygnięciu sprawy pominiętych uprzednio okoliczności faktycznych. Wobec powyższego nie można temu organowi poczynić skutecznego zarzutu naruszenia art. 8 K.p.a. i wynikającego stąd obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do jego uczestników. Istota sporu do jakiego doszło pomiędzy stronami niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego sprowadza się do stwierdzenia, czy w okolicznościach faktycznych kontrolowanej prawy zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącego, na wskazanych na wstępie działkach rolnych, nastąpiło w skutek siły wyższej lub innej wyjątkowej okoliczności. Zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW; Dz. Urz. UE Seria L z 2006 r. Nr 368, poz. 15 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1974/2006") państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Inne niż wymienione powyżej przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności przewidziane zostały w rozporządzeniu PRŚ. Stosownie do § 45 tego rozporządzenia inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest: 1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania; 2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów; 3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów; 4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5; 5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7; 6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7; 7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8; 8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Organ ARiMR, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo stwierdził, że w sytuacji skarżącego żaden w powyżej wyszczególnionych przypadków siły wyższej lub innej wyjątkowej okoliczności nie zaszedł. Podkreślić zwłaszcza trzeba, że bezpośrednią przyczyną zaprzestania przez skarżącego prowadzenia działalności rolniczej w przypadku działki rolnej oznaczonej literą "E" było jej wydzierżawienie, z kolei w przypadku działek rolnych oznaczonych literami "Ł", "G" oraz "L" była ich sprzedaż w drodze licytacji komorniczej. Nie sposób zwłaszcza przyjąć, aby tak wyszczególnione sytuacje same w sobie świadczyły o wystąpieniu innych okoliczności będących wynikiem przyczyn niezależnych od skarżącego (§ 45 pkt 8 rozporządzenia PRŚ). Słusznie organ ARiMR uznał, że jako tę ostatnią kategorię wyjątkowych okoliczności można zakwalifikować co najwyżej stan zdrowia skarżącego. Jednakże i w tym przypadku – po pierwsze, problemy zdrowotne skarżącego rozpoczęły się jeszcze przez podjęciem przez niego 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, przez co nie jest to tego rodzaju okoliczność, aby nie było można jej przewidzieć w dniu rozpoczęcia tego zobowiązania, a – po drugie, pomimo wystąpienia wskazanych przez skarżącego problemów zdrowotnych nadal wykonywał on działalność rolniczą na większej części dotychczasowego gospodarstwa rolnego, z powodu czego nie można również stwierdzić, aby rozważana okoliczność miała obiektywnie wpływ na realizację przez niego rzeczonego zobowiązania. Jak wynika zresztą z twierdzeń skarżącego w wyniku pogarszającego się stanu zdrowia prowadził on gospodarstwo rolne przy pomocy osób trzecich, tym bardziej zatem sam stan zdrowia nie umożliwiał mu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Co więcej, nawet gdyby przyjąć, że w przypadku skarżącego wystąpił któryś z przypadków siły wyższej lub innej wyjątkowej okoliczności organ ARiMR słusznie wskazał, że ich zgłoszenie nastąpiło z uchybieniem przewidzianego do tego terminu. Stosownie do art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. W każdej natomiast z powyżej wyróżnionych sytuacji, mimo że we wniosku – czy to o płatność PRŚ na 2012 rok, czy też o płatność PRŚ na 2014 rok – skarżący wykazywał zmniejszoną już powierzchnię gruntów rolnych, na której realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe, nie ujawniał wobec organu ARiMR przyczyn tego stanu rzeczy. Przyczyny te były przez skarżącego podawane dopiero w późniejszym okresie, ze znacznym uchybieniem wskazanego terminu. Bez znaczenia dla wydanego przez organ ARiMR rozstrzygnięcia pozostaje natomiast faktyczne wykorzystanie dochodzonych do zwrotu płatności PRŚ czy wcześniejsze nie przeprowadzenie kontroli w gospodarstwie skarżącego, która to kontrola w ocenie skarżącego na bieżąco mogłaby wykryć konieczność takiego zwrotu. Podkreślenia wymaga w szczególności, że to na skarżący spoczywał obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne przyznanie płatności PRŚ. Sąd wykraczając poza zarzuty podniesione w skardze (art. 134 § 1 P.p.s.a.), nie dopatrzył się takich uchybień, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Mając powyższe na względzie skarga, stosownie do art. 151 P.p.s.a., podlegała oddaleniu, o czym orzeczono w sentencji wyroku.