III SA/Po 1395/14

Dnia 10 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... z dnia ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... na rzecz skarżącego kwotę ... złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... decyzją nr ..., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 28 ust. 3 i 3a, ar. 28 ust 1, 2 i 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), uchylił w całości decyzję z dnia ... 2014 r. r. nr ... odmawiającą W. umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek oraz umorzył należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne własne w kwocie ... ubezpieczenie społeczne w kwocie ... ubezpieczenie zdrowotne w kwocie ... Fundusz Pracy i FGŚP w ... oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ... Jak wynika z uzasadnienia decyzji, w dniu ... 2012 r. W. złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek powstałych w związku z działalnością gospodarczą. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że działalność gospodarczą prowadził wraz z ojcem, który nie informował go o położeniu finansowym firmy. Wskazał, że zadłużenie w kwocie ... zł jest nierealne do spłaty ze względu na sytuację rodzinną. Po śmierci ojca ma wiele problemów i jest wzywany w charakterze oskarżonego przez instytucje skarbowe. Podkreślił, że powyższa sytuacja życiowa odbiła się negatywnie na jego stanie zdrowia, powodując konieczność korzystania ze specjalistycznej pomocy lekarskiej. W toku postępowania organ ustalił, że z tytułu nieopłaconych składek na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. ... 2012 r. wnioskodawca posiadał zaległości, które mogły podlegać umorzeniu w łącznej wysokości .... Decyzją z dnia ... 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... odmówił W. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, przyjmując, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym w szczególności dowodów przedłożonych przez wnioskodawcę oraz informacji zawartych we wniosku o umorzenie i oświadczeniach wnioskodawcy o stanie rodzinnym i majątkowym, brak przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia, jak również przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1316/12 z dnia 26 marca 2013 r. oddalił skargę W. na ww. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... W kolejnym wniosku złożonym w dniu ... 2013 r. W. podtrzymał w całości wyjaśnienia i dowody złożone do sprawy zakończonej ww. decyzjami, a ponadto wskazał, że uległa zmianie jego sytuacja, gdyż oprócz zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, posiada również zaległości podatkowe w Urzędzie Skarbowym, które powstały z winy biura rachunkowego, na dowód czego przedłożył postanowienie Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia ... 2011 r. o umorzeniu wobec niego dochodzenia. Skarżący wskazał również na przebytą operację stawu kolanowego oraz konieczność poruszania się o kulach, co w znacznym stopniu ogranicza możliwości podjęcia pracy zarobkowej i powoduje pogorszenie się sytuacji finansowej i materialnej, podobnie, jak trwające leczenie psychiatryczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... decyzją nr ... 2014 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 , art. 28 ust. 3 i 3a, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przedkładając, m.in., zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Urząd Skarbowy w Poznaniu, zaświadczenie o korzystaniu z pomocy żywnościowej Caritas realizowanej w ramach programu PEAD w roku 2012 i 2013, zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Luboniu o korzystaniu w 2013 r. ze świadczeń finansowanych ze środków pomocy społecznej. Organ rozpoznając sprawę ponownie ustalił, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Z dniem ... 2008 r. wpis został wykreślony z ewidencji. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości ... zł, z którego komornik sądowy dokonuje potrąceń w wysokości ... zł. Pozostaje na jej utrzymaniu. Wydatki mieszkaniowe wynoszą łącznie ...zł. Ponadto ponosi koszty leczenia w kwocie ...zł miesięcznie oraz inne w kwocie ... zł, miesięcznie, a także opłatę roczną za użytkowanie wieczyste gruntu w wysokości ... zł. Nie posiada zobowiązań cywilnoprawnych, lecz posiada zobowiązania podatkowe, które według zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Poznaniu z dnia ... zł. wynoszą ... zł. W zaświadczeniu tym wskazano także, że ich przymusowe dochodzenie jest bezskuteczne. Korzysta z pomocy żywnościowej udzielanej przez Caritas, jak również z licznych zasiłków celowych i okresowych przyznanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ... Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ stwierdził, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże posiada majątek w postaci dwóch nieruchomości zapisanych w KW ..., które mogą być przedmiotem przymusowego dochodzenia należności. Ponadto, jak stwierdził organ, do przedmiotowej sprawy zostało przedłożone zaświadczenie z Urzędu Skarbowego .... o bezskuteczności egzekucji administracyjnej, jednakże prowadzonej wobec zaległości podatkowych, a nie z tytułu składek. W związku z tym, organ II instancji uznał, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Z tego samego powodu nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). Z uwagi na powyższe organ stwierdził, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Biorąc jednak pod uwagę ustalony w sprawie stan faktyczny organ stwierdził jednocześnie, że w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie, z którą umorzenie należności jest możliwe w sytuacji, gdy konieczność opłacenia należności z tytułu składek pozbawiłaby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ uznał, że udowodniony został ważny interes osoby zobowiązanej, ponieważ skarżący nie jest w stanie spłacić przedmiotowego zadłużenia, a świadczenie matki jest niewystarczające na regulowanie bieżących opłat i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym zakup leków. Wykazana trudna sytuacja finansowa pozwala stwierdzić, że konieczność spłaty należności z tytułu składek pozbawiłaby zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że zobowiązany nie jest w stanie spłacić zadłużenia nawet w dłuższym okresie czasu, gdyż uzyskiwane środki finansowe przeznaczane są w całości na zaspakajanie podstawowych potrzeb życiowych. Organ stwierdził także, że zobowiązany ma nikłe szanse na podjęcie zatrudnienia pozwalającego na uzyskanie wynagrodzenia w wysokości umożliwiającej spłatę zadłużenia. Brak źródła dochodu, spowodowany stanem zdrowia, w znaczny sposób ograniczającym możliwość podjęcia zatrudnienia, został uznany za okoliczność potwierdzającą trwały brak majątku i środków na spłatę powstałego zadłużenia. Matka zobowiązanego choruje, nadto w przedłożonej dokumentacji wykazano, że jest niezdolna do pracy i wymaga opieki osób trzecich, tj. ciągłej opieki ze strony syna. Jednakże, mając na względzie wskazane wyżej okoliczności organ skorzystał z prawa do umorzenia należności z tytułu składek jedynie w części, wskazanej w ww. decyzji, odmawiając jednocześnie umorzenia pozostałych należności, tj. składek na ubezpieczenie społeczne za okres ... , odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych za ww. okres w kwocie ... zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres ... zł oraz składek na Fundusz Pracy i FGŚP w kwocie ... zł i odsetek w kwocie ... zł., z uwagi na nie stwierdzenie przesłanek całkowitej nieściągalności. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w tym zakresie organ wskazał jedynie, że nawet w obiektywnie trudnej sytuacji wnioskodawcy, Zakład nie jest zobligowany do umorzenia należności. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając zaskarżonej decyzji, w części, w której organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek, naruszenie art. 8, art. 77 § 1 kpa poprzez nie przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie, naruszenie art. 28 ust 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną ich interpretację i uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu składek, wnosząc o uchylenie decyzji. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... nr ... 2014 r., którą organ działając na podstawie ar. 28 ust 1, 2 i 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ... Uzasadnieniem dla odmowy umorzenia ww. należności był, stwierdzony w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, brak całkowitej nieściągalności, tj. brak przesłanki umorzenia, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) zwanej dalej u.s.u.s. Jak wynika z art.28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl zaś art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ ustalił, co wynika z uzasadnienia decyzji, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże posiada majątek w postaci dwóch nieruchomości zapisanych w KW ...., które mogą być przedmiotem przymusowego dochodzenia należności. Ponadto, bezskuteczność egzekucji administracyjnej, którą potwierdził Urząd Skarbowy ..., dotyczyła egzekucji prowadzonej wobec zaległości podatkowych, a nie z tytułu składek. Z uwagi na powyższe organ stwierdził, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. W. zakwestionował ustalenia organu, dotyczące posiadania przez niego w dacie wydania zaskarżonej decyzji nieruchomości wskazanych w decyzji. Jak wynika z wyjaśnień pełnomocnika skarżącego złożonych na rozprawie w dniu 10 września 2015 r., organ w sposób dowolny przyjął , że skarżący jest właścicielem dwóch nieruchomości. Skarżący do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączył zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego, z którego wynikało, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości i nie posiada żadnego majątku. Nieruchomości, na które wskazał organ, stanowiły własność ojca skarżącego i dopiero w 2015 r. a zatem już po wydaniu decyzji, w wyniku stwierdzenia nabycia spadku przez sąd, skarżący stał się współwłaścicielem tych nieruchomości w 1/3 części wraz ze swoją matką i siostrą. W aktach sprawy administracyjnej brak dokumentów w postaci odpisów z ksiąg wieczystych nieruchomości, na które wskazał organ odwoławczy. W świetle zaś wyjaśnień skarżącego, kwestia, czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji istniał majątek (nieruchomości), z którego można prowadzić egzekucję w stosunku do skarżącego budzi wątpliwości i niewątpliwie wymaga wyjaśnienia. Podejmując rozstrzygnięcie negatywne dla wnioskodawcy, organ administracji jest przede wszystkim zobowiązany do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przeprowadzenia ustaleń w zakresie odnoszącym się do sytuacji wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie powinno przy tym budzić żadnych wątpliwości, że musi to nastąpić według stanu na dzień wydania przez organ decyzji, co odnosi się również do decyzji podejmowanej w postępowaniu odwoławczym, tj. do decyzji wydawanej w rezultacie rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. (por. wyrok z 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1613/12). Odnosząc się natomiast do dokonanej przez organ oceny istnienia przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. , należy zauważyć, że w tym zakresie organ ograniczył się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, że skarżący nie spełnia tej przesłanki albowiem zaświadczenie Urzędu Skarbowego ... o bezskuteczności egzekucji administracyjnej, dotyczy zaległości podatkowych, a nie z tytułu składek. Przy czym, organ w żaden sposób nie uzasadnił przyjętej wykładni prawa, prowadzącej do odmowy zastosowania ww. przepisu w stanie faktycznym sprawy, prowadzącej, w istocie, do uznania, że zastosowanie ww. przesłanki umorzenia możliwie byłoby w przypadku stwierdzenia bezskuteczności egzekucji administracyjnej dotyczącej wyłącznie zaległych składek. W ocenie Sądu zaś, przesłanka wymieniona w ww. przepisie, w powiązaniu z pozostałymi wynikającymi z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., dotyczy przede wszystkim stwierdzenia braku majątku u osoby zobowiązanej, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji, bez względu na charakter należności, które tej egzekucji podlegają. Wątpliwości budzi również możliwość podważania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustaleń Naczelnika Urzędu Skarbowego, który stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, gdyż kwestia ta z woli ustawodawcy została pozostawiona do wyłącznej kompetencji naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. W tym zakresie również brak stanowiska organu wyrażonego w zaiskrzonej decyzji. W przedmiotowej sprawie, niezależnie od wskazanych wyżej rozważań, należy również zauważyć brak konsekwencji organu, który jedynie w odniesieniu do części składek uznał, że zachodzą uzasadnione podstawy ich umorzenia, Przy czym odmawiając umorzenia pozostałej części należności składkowych, z naruszeniem zasad wynikających, m.in., z art. 107 kpa, nie uzasadnił należycie swojego rozstrzygnięcia, jak wskazano już wyżej. Ponadto, uznając, że nie zachodzi całkowita nieściągalności ww. należności, nie wyjaśnił również przyczyny braku rozważenia możliwości umorzenia tych należności w świetle przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., co zarzuca skarżący we wniesionej skardze. Reasumując, wskazane wyżej wątpliwości, wynikające z braku rzetelnego ustalenia stanu faktycznego, ja również braku należytego uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia we wskazanym zakresie, skutkują oceną, że organ administracyjny przekroczył granice uznania administracyjnego, uznając, w odniesieniu do należności określonych w pkt II decyzji, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Powyższe stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i oznacza, że odmowa umorzenia wnioskowanych należności była, co najmniej przedwczesna. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ) oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit.c rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( tekst. jedn. Dz. U. 2013, poz. 490 )