III SA/Po 140/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję. K. M. wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec – maj 2020 r. za osoby ubezpieczone i wyłącznie za siebie. Następnie [...] maja 2020 r. ponownie wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek (na innym formularzu) wskazując w nim, że zwraca się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie) za okres marzec – maj 2020 r. Decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] ZUS II Oddział w P. na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm., dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej: usus) odmówił K. M. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na koncie strony w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS na dzień 29 lutego 2020 r. nie zgłaszała ona do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych. W konsekwencji na podstawie złożonego wniosku nie przysługuje jej prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone za okres od marca do maja 2020 r. Pismem z [...] września 2020 r. K. M. i J. M. zwrócili się o wyjaśnienie, dlaczego właściciele spółki I. C. s.c. J. i K. M. nie otrzymali zawiadomienia o zwolnieniu z opłacania składek na ubezpieczenie za okres od marca do maja 2020 r., tylko zawiadomienie o zwolnieniu za pracowników, podczas gdy firma złożyła osobne wnioski za pracowników oraz za właścicieli K. i J. M.. Jednocześnie wnieśli o rozpatrzenie ich wniosków RDZ złożonych na nazwisko J. M. i K. M. oraz o wydanie stosownych zaświadczeń. Następnie [...] listopada 2020 r. K. M. oraz J. M. wyjaśnili, że [...] kwietnia 2020 r. wnieśli o zwolnienie ze składek ZUS w imieniu I. C. s.c. oraz osobno w imieniu K. M. oraz J. M.. Po tygodniu otrzymali telefoniczne zawiadomienie z ZUS, iż mają ponownie wysłać wnioski dla właścicieli spółki, gdyż pierwotnie złożone druki są nieczytelne. W rezultacie złożyli kolejne wnioski na nowych formularzach, ale nie otrzymali informacji o zwolnieniu z opłacania składek. Dlatego ponownie zwracają się o pozytywne rozpatrzenie wniosków o zwolnienie. ZUS II Oddział w P. (z up. Prezesa ZUS) decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: Kpa) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2020 r. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że ze złożonego [...] maja 2020 r. wniosku oraz korekty do wniosku z [...] czerwca 2020 r. wynika, że K. M. zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za siebie jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie). Z analizy zapisów na koncie wnioskodawczyni wynikało, że na dzień [...] lutego 2020 r. nie zgłaszała ona do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych. We wniosku i złożonej korekcie do wniosku K. M. nie wykazała wysokości przychodu z prowadzonej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskanego w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, co stanowiło przesłankę wykluczającą prawo do skorzystania z ulgi ze zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. Jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i opłacająca składki sama za siebie, nie spełniła ona warunku zawartego w art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19. Jednocześnie ZUS zastrzegł, że "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął dnia [...] września 2020 r. tj. został złożony po ustawowym terminie. Decyzja z dnia [...] czerwca 2020 r. została odebrana dnia [...] czerwca 2020 r. Tym samym decyzja z [...] czerwca 2020 r. została wydana zgodnie ze stanem prawnym na dzień jej wydania. Wobec powyższego nie zachodzą przesłanki do jej zmiany czy uchylenia." K. M. [...] grudnia 2020 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na ww. decyzję ZUS z [...] listopada 2020 r. wskazując, że nie zgadza się z odmową zwolnienia z opłacania składek zgodnie ze złożonymi deklaracjami DRA za okres marca do maja 2020 r., albowiem spółka, w której jest wspólnikiem, zatrudnia pracowników. Są oni jednak wykazywani na osobnych od wspólników spółki raportach i deklaracjach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż to, że spółka, której wspólnikiem jest skarżąca, zatrudnia pracowników nie uzasadnia żądania zmiany zaskarżonej decyzji. I. C. s.c. jest samodzielnym płatnikiem składek, który zatrudnia pracowników, a zaskarżona decyzja dotyczy wniosku płatnika składek o innym numerze NIP, który nie zatrudnia pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż z uwagi na wniosek skarżącej i brak sprzeciwu organu Sąd rozpoznał sprawę - na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 121 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa) - w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 roku, poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Ppsa uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez organ przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842), dalej jako ustawa z dnia 2 marca 2020 roku. W przepisach art. 31 zo ustawy z dnia [...] marca 2020 roku przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 osób. W rozpoznawanej sprawie decyzją z [...] listopada 2020 r. ZUS II Oddział w P. utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2020 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 do maja 2020 r. W uzasadnieniu organ zamieścił zastrzeżenie, że "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął dnia [...] września 2020 r. tj. został złożony po ustawowym terminie. Decyzja z dnia [...] czerwca 2020 r. została odebrana dnia [...] czerwca 2020 roku." Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 - dalej: Kpa) od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Oznacza to, że w przypadku decyzji wydawanych w trybie art. 127 § 3 Kpa stosuje się przepis art. 138 § 1 Kpa, a co za tym idzie decyzja taka powinna odnosić się do decyzji zaskarżonej przez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na podstawie art. 129 § 2 Kpa odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Zgodnie z art. 57 § Kpa termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało: 1) wysłane w formie dokumentu elektronicznego do organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał urzędowe poświadczenie odbioru; 2) nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, (...) albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym; 3) złożone w polskim urzędzie konsularnym; 4) złożone przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej; 5) złożone przez członka załogi statku morskiego kapitanowi statku; 6) złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego. Zgodnie z art. 134 Kpa organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 Kpa, co wynika wprost z treści przepisu. W związku z tym stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Przekroczenie terminu ustawowego nawet o jeden dzień obliguje do uznania, że dokonana czynność jest bezskuteczna, a organ ma obowiązek - stosownie do art. 134 Kpa, wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy, w razie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 Kpa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Gdańsku z dnia 29 stycznia 1997 r., sygn. akt I SA/Gd 1482/96, LEX nr 29004). Analiza akt badanej sprawy wskazuje, że decyzja ZUS z [...] czerwca 2020 r. odmawiająca prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. wraz z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania przedmiotowej decyzji została doręczona na adres: K. M. w dniu [...] czerwca 2020 r. Ustalenie takie wynika wprost ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej decyzji przez K. M. – adresata przesyłki. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy upływał zatem z dniem [...] lipca 2020 r. Jak wynika też z akt sprawy pismo z [...] września 2020 r, które zostało potraktowane przez organ jako wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, zostało złożone do ZUS II Oddział w P. w dniu [...] września 2020 r. Potwierdzenie tego faktu stanowi prezentata ZUS II Oddział w P. na wskazanym powyżej dokumencie znajdującym się w aktach sprawy. Takie ustalenie zostało poczynione przez ZUS, który wyraził to wprost w decyzji z [...] listopada 2020 r. wskazując, że złożone pismo zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Jednocześnie z dowodu nadania przesyłki (koperty) przez K. M. pisma z [...] września 2020 r. wynika, że strona złożyła je [...] września 2020 r. Sąd dostrzega, że ZUS podjął działania w celu precyzyjnego ustalenia daty złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W przypadku dostrzeżenia uchybienia procesowego w postaci niedochowania terminu do wniesienia środka zaskarżenia obligowało ono jednak organ do wydania stosowanego postanowienia o uchybieniu terminu do jego złożenia. Takie postanowienie uniemożliwia jednocześnie merytoryczne rozpoznanie żądania skarżącej, które wcześniej było przedmiotem rozpoznania przez organ I instancji. Niekonsekwentne w takiej sytuacji pozostaje działanie organu, który dostrzegając uchybienia formalne, uniemożliwiające merytoryczne rozpoznanie sprawy, pomimo tego dokonał merytorycznej ponownej oceny złożonego wniosku o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W tym względzie z uwagi na powyższe rozważania obowiązkiem organu administracji pozostaje uwzględnić dostrzeżone uchybienia procesowe i zająć adekwatne stanowisko w odniesieniu do stwierdzonych nieprawidłowości. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione wyżej wywody prawne i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Wobec naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania w sposób wyżej opisany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., Sąd na podstawie tego przepisu orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ – kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa - uwzględni powyższą ocenę prawną Sądu i wyda odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. Jednocześnie z uwagi na trwający stan epidemii, również w czasie, kiedy strona składała wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Sąd zaleca organowi zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (zmiana: Dz. U. poz. 2255). Przepisy te nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie po złożeniu przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (od 16.12.2020r.), lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono zaś od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20.03.2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii– Dz. U. poz. 491). Omawiana regulacja niejako koryguje nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875), w wyniku której m.in. uchylono przepis art. 15zzr ustawy COVID-19 obowiązujący od 31 marca 2020 r., który przewidywał w ust. 1 pkt 2, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Wejście w życie 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 miało więc na celu zniweczenie skutków prawnych uchylenia art. 15 zzr ustawy COVID-19.