III SA/Po 1445/14

Dnia 20 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok [...] I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...]. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę [...]złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. przyznaje radcy prawnemu [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...] złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...] złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...] Dyrektor OR ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] r. odmawiającą przyznania X płatności ONW na rok [...] i nakładającą sankcje w wysokości [...] zł (ONW – Górskie na rok[...] ) , [...]zł (ONW- Nizinne strefa II na rok[...] ) oraz [...] zł (ONW-Nizinne strefa I na rok [...]). Powyższe decyzje zostały podjęte w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] r. X złożył wniosek o płatności ONW na [...] rok. W dniu [...] r. do organu I instancji wpłynął kolejny wniosek o płatności na [...]. Organ wezwał stronę do wskazania, czy jest to zmiana do wniosku ( poprzez dodanie nowych działek ). W dniu [...] r. strona złożyła korektę do wniosku wraz z [...] załącznikami graficznymi. Podczas weryfikacji wniosku okazało się, że stwierdzono konflikt kontroli krzyżowej w odniesieniu do działek ewidencyjnych o numerach[...], działka o numerze ewidencyjnym [...] ( miały być użytkowane rolniczo przez [...] ), nr [...] ( miała być użytkowana przez [...] ), nr [...] miała być użytkowana przez[...] ), nr [...] ( przez [...] ), nr[...] ( przez [...] ), nr [...] ( przez[...]), nr[...] ( przez [...] ), nr [...] ( przez[...]), nr [...] ( przez [...] ), nr [...] ( przez [...] ), nr [...] ( przez[...] ). W toku postępowania X wycofał wniosek w zakresie działki nr[...] W zakresie działki [...] strona nie wykazała posiadania rolniczego w [...] roku a organ ustalił, że była ona w posiadaniu[...] . Kierownik BP ARiMR wydał decyzję z dnia [...]r. odmawiającą przyznania X płatności ONW na rok [...] i nakładającą sankcje. Po rozpatrzeniu odwołania strony organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że udzielenie pomocy następuje nie z urzędu, ale na wniosek rolnika, wobec czego jego wniosek winien być pełny, poprawny i umożliwiający zidentyfikowanie wszystkich działek zgłoszonych we wniosku. To X winien wykazać, że na dzień [...] r. był użytkownikiem wszystkich działek zgłoszonych we wniosku. Nie poczynił on jednak żadnej inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania, że to on był użytkownikiem poszczególnych działek, a nie inne osoby wykazane w trakcie kontroli krzyżowej. Warunkiem przyznania płatności jest posiadanie minimum 1 ha działek rolniczych użytkowanych rolniczo i posiadanych w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. Istotne jest posiadanie danej działki a nie tytuł prawny do niej. Wnioskodawca winien wobec tego wykazać nie tytuł prawny do danej działki, ale jej faktyczne posiadanie w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Do dnia wydania decyzji X nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego, że użytkował on rolniczo i posiadał działki zgłoszone we wniosku. W skardze do WSA w Poznaniu X wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji w całości jako niezgodnej ze stanem faktycznym. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji. Na rozprawie przed Sądem w dniu 20 grudnia 2017r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję i przyznanie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego dla pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, które to koszty nie zostały nawet w części pokryte. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Zgodnie z par. 2 rozporządzenia MRiRW z dnia 11 maca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329, ze zm.) ,płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem": 1) który podjął zobowiązanie wskazane w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady WE nr 1257/1999 albo art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina, zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; 3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; 4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; 5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.). Należy zwrócić uwagę, że postępowanie o przyznanie płatności ONW jest postępowaniem wszczynanym na podstawie wniosku zainteresowanego podmiotu. W konsekwencji tego sposobu regulacji potencjalny beneficjent programu deklarując we wniosku działki rolne zobowiązany jest do podania ich faktycznych powierzchni. Producent rolny zobowiązany jest do złożenia organowi wniosku nie tylko kompletnego, ale także prawidłowego i to zarówno pod względem zarówno formalnoprawnym, jak i faktycznym. Obowiązkiem producenta rolnego jest podanie faktycznych powierzchni użytkowanych rolniczo. Dane zadeklarowane w tym zakresie przez producenta rolnego we wniosku podlegają natomiast stosownej weryfikacji, w szczególności za pomocą kontroli administracyjnej czy kontroli na miejscu. Stosownie do art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, ze zm.) w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie jest zobowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o których mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawić dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia fakt spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (ust. 3 art. 21 ustawy). Z powyższej regulacji wynika, że zasadniczo w postępowaniu w sprawie płatności nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części 2 art. 7 K.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a., stosownie do którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W art. 21 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a więc wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Na ARiMR nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W sytuacji, gdy tak jak w niniejszej sprawie organy kwestionują dane zadeklarowane przez producenta rolnego we wniosku i załączonych przez niego dokumentach, ustalenia w tym zakresie winny być dokonane na podstawie rzetelnego materiału dowodowego. Analiza materiału dowodowego oraz dokonane ustalenia faktyczne, jak i ich ocena prawna winny przy tym znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. Należy podkreślić, że ma to szczególne znaczenie również z punktu widzenia wyrażonej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania, mającej na celu wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek, którymi kierowały się organy przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie czyni zadość powyższym wymogom. Organ odwoławczy zobowiązany jest ponownie rozpatrzyć sprawę , co słusznie zauważył Dyrektor Oddziału ARiMR w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji lecz w rezultacie jedynie powtórzył za organem I instancyjnym przebieg postępowania i odniósł się do ustaleń poczynionych przez organ I instancji. Tymczasem organ zarówno odwoławczy jak i pierwszoinstancyjny nie wyjaśniły w decyzjach na jakiej podstawie stwierdziły, że wystąpił konflikt kontroli krzyżowej co do działek [...]:, łączna powierzchnia działek wynosi ponad 1 ha. W ogóle znikąd nie wynika odmowa płatności w stosunku do tychże działek objętych wnioskiem, po jego kolejnych modyfikacjach. Ponadto we wniosku o płatności podano też inne działki, nie wymienione w treści uzasadnień . Z uzasadnienia każdej z decyzji nie wynika czy były one objęte badaniem pod kątem przyznania/odmowy płatności. Brak jest ciągłości wywodów. Organ odwoławczy podaje w uzasadnieniu po kolei przebieg postępowania, podjęte działania, wystosowane do strony wezwania, pisma , odpowiedzi na nie, lecz brak oceny zebranego materiału dowodowego. Organ ostatecznie winien wskazać jakie uczynił ustalenia odnośnie powierzchni deklarowanej a stwierdzonej. Ostatecznie wskazać należało jakie działki zostały zgłoszone (po kolejnych modyfikacjach wniosku), jakie działki wzięto pod uwagę i w stosunku do których z nich ustalił organ konflikt krzyżowy a które, zdaniem organu, nie spełniały wymogów koniecznych do przyznania płatności. W uzasadnieniu organ powołuje przepisy prawa ale nie wskazuje co ostatecznie zadecydowało o odmowie przyznania płatności, nie czyni to w sposób czytelny. Uzasadnienie decyzji skupia się wyłącznie na kwestii posiadania zgłoszonych działek, jest w nim szeroki wywód na temat braku wykazania tego elementu przez beneficjenta. Niemniej organ powołuje się też na element rolniczego gospodarowania i użytkowania gruntów rolnych o charakterze ciągłym przez rolnika. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest zbyt ogólnikowe, brak w nim jednoznacznych sformułowań popartych dowodami zebranymi w sprawie, które pozwoliłyby na dokonanie przez Sąd oceny prawidłowości poczynionych przez organ ustaleń faktycznych i dokonanej oceny materiału dowodowego. Z kolei nie sposób zweryfikować stwierdzenia odnoszące się do kwestii gospodarowania przez beneficjenta na wskazanych we wniosku działkach, gdyż ten aspekt, co do wszystkich działek objętych wnioskiem, nie był w ogóle badany i to przez organy obydwu instancji, przynajmniej nie wynika to z uzasadnienia ich decyzji. Tak więc nie jest ostatecznie wiadomym czy odmowa przyznania płatności wynika z tego, że skarżący nie był w posiadaniu zgłoszonych we wniosku działek, czy też w stosunku do nich nie prowadził działalności rolniczej albo czy do zgłoszonych we wniosku działek po części nie były one w posiadaniu skarżącego a po części na niektórych nie była prowadzona rolnicza działalność. Wobec wskazanych powyżej braków należało uchylić obie decyzje . Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę podane w uzasadnieniu wskazania . Uznając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016r. 718, ze zm.) orzeczono jak w pkt I sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i § 15 w zw. z § 14 pkt 2 ppkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w spawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. 2013.490).