III SA/Po 1460/14

Dnia 17 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi X. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... z dnia .... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych .... decyzją z dnia ... 2014 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 6, ust. 3a i ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm.) § 3 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365;), odmówił X. umorzenia: - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, tj.: odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek oraz należności w części finansowanej przez płatnika składek – za poszczególne okresy 2013 i 2014 r., - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą – za poszczególne okresy 2013 i 2014 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu ... 2014 r. X. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Na podstawie posiadanej dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej organ ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu nieuregulowanych składek na dzień złożenia wniosku, na łączną kwotę ... zł, w tym: na ubezpieczenia społeczne ... zł, na ubezpieczenia zdrowotne ... zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ... zł. Wnioskodawca posiadał także zadłużenie z tytułu kosztów egzekucyjnych. W stosunku do strony Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... prowadził postępowanie egzekucyjne i do dnia wydania decyzji organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności tego postępowania. Stąd w ocenie organu, nie można wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W toku postępowania ustalono, że X. jest osobą rozwiedzioną i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem w wieku ... lat, który nie osiąga dochodów. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty. Stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą ... zł, w tym, między innymi, strona ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie ...zł miesięcznie. X. posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów w ... oraz w ... S.A. w ... zł. Według niego, istotną pozycję w zadłużeniach stanowi również zadłużenie z tytułu czynszu w kwocie ... zł. Zobowiązania nie są spłacane – zdaniem strony – ze względu na brak dochodu lub majątku. Na bieżące wydatki zobowiązany zaciągnął dwie dalsze pożyczki bankowe. W ocenie organu, nie zaistniały podstawy do uznania, że sytuacja strony wyczerpuje przesłanki stanowiące uzasadnienie dla umorzenia zadłużenia z tytułu składek. Okoliczności sprawy nie pozwalają na uznanie, że wnioskodawca jest trwale niezdolny do uregulowania należności. Wobec posiadania przez stronę zobowiązań cywilnoprawnych, pozytywna decyzja w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek byłaby w tym przypadku niezasadna, doprowadzając – wbrew obowiązującym przepisami prawa – do zaspokojenia należności cywilnoprawnych, przy jednoczesnej rezygnacji z zaspokojenia należności publicznoprawnych. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, by X. starał się o umorzenie należności cywilnoprawnych. Organ stwierdził, że wprawdzie zobowiązany wskazał, że cierpi na chorobę psychiczną, schorzenia neurologiczne oraz inne, to jednak jego sytuacja zdrowotna nie uzasadnia zastosowania instytucji umorzenia należności, gdyż nie wpływa ona na sytuację zawodową strony. Nie przedłożył również dokumentu, z którego wynikałoby, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Norbert Przywieczerski złożył w ustawowym terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgadzając się z uzasadnieniem przyczyn odmowy umorzenia. Skarżący wskazał, że Sąd Okręgowy ... wyrokiem z dnia ... 2014 r. oddalił jego pozew o rentę. Dalsze prowadzenie przez niego działalności gospodarczej, wobec choroby i braku dochodu, utraciło sens, stąd zamierza ją zakończyć z dniem 20 lipca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... 2014 r., nr ..., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.;) utrzymał w mocy decyzję z dnia ... 2014 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Organ wskazał, że z ponownej analizy sprawy wynika, że zobowiązany nie jest całkowicie niezdolny do wykonywania jakiejkolwiek działalności zarobkowej i tym samym do pozyskiwania środków niezbędnych do spłaty zadłużenia z tytułu składek. Okoliczności sprawy wskazują, że pomimo schorzeń dłużnik zachował zdolność do pozyskiwania dochodów. Nie stwierdzono zatem przesłanek do umorzenia zaległości. Norbert Przywieczerski wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, żądając zmiany decyzji i umorzenia zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie skaracego, Zakład naruszył przepisy prawa, tj.: art. 83 ust. 1 pkt, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 u.s.u.s., § 3 rozporządzenie z dnia 31 z dnia 31 lipca 2003 r., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną i życiową. Wraz z synem, który studiuje, korzysta z pomocy finansowej krewnych. Skarżący cierpi na zaburzenia psychiczne i uzyskał skierowanie do szpitala psychiatrycznego, którego kserokopię załączył do skargi. W dniu ... 2014 r. zaprzestał prowadzenie działalności gospodarczej i w dniu .. 2014 r. został wykreślonych z CEIDG. W dniu ... 2014 r. skarżący został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy ..., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, ciążą na nim niespłacone liczne zadłużenia oraz eksmisja z mieszkania. Obecna jego sytuacja życiowa i brak perspektyw na pracę (ze względu na jego zaburzenia psychiczne), powoduje, że jest zdany na pomoc społeczną i ewentualną pomoc krewnych. Nie ma więc mowy o spłacie zadłużenia wobec ZUS, a jakakolwiek egzekucja w tym przypadku pozostaje bezskuteczna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W związku z zasadniczym – kasacyjnym – charakterem orzeczeń sądowoadministarcyjnych niemożliwe było uwzględnienie przez Sąd wniosku strony o reformatoryjne rozstrzygnięcie sprawy, tzn. o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ..., utrzymująca w mocy decyzję z dnia ... 2014 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6 jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u. s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, X. jest osobą rozwiedzioną i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem w wieku ...at, który nie osiąga dochodów. Sąd Rejonowy ... wyrokiem z dnia ... 2014 r. nakazał X. i jego synowi opuszczenie , opróżnienie i wydanie zajmowanego lokalu przy ul. .... Z dokumentacji wynika, że zobowiązany nie regulował i nie reguluje należności z tytułu czynszu. Wykonanie wyroku zostało wstrzymane do czasu złożenia oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Jest obowiązany do utrzymywania dwojga dzieci, syna, który jest uczniem ... technikum i córki studentki i roku, która mieszka samodzielnie. Wnioskodawca wskazał, że w miarę skromnych możliwości stara się wywiązywać z obowiązku łożenia na rzecz dzieci. Wnioskodawca do dnia ... 2014 r. prowadził działalność gospodarczą. .. Nadto, co wynika z zeznań podatkowych, obowiązany osiągnął dochód z innych źródeł w kwocie ... zł. Stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą ... zł, w tym, między innymi, strona ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie .... zł miesięcznie. X. posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów w ... zł. Według niego, istotną pozycję w zadłużeniach stanowi również zadłużenie z tytułu czynszu w kwocie ... zł. Zobowiązania nie są spłacane – zdaniem strony – ze względu na brak dochodu lub majątku. Na bieżące wydatki zobowiązany zaciągnął dwie dalsze pożyczki bankowe. Zdaniem Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił i ocenił, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) zwanej dalej u.s.u.s. Zaległości skarżącego z tytułu składek powstały w stosunkowo niedawnym czasie. Skarżący ponadto do dnia ... 2014 r. prowadził działalność gospodarczą. Stara się wywiązywać z obowiązku alimentacyjnego względem dzieci. Zdaniem Sądu, ma racje organ podatkowy, że aktualna sytuacja skarżącego ma charakter czasowych trudności, zatem umorzenie należności, z uwagi na twierdzenie skarżącego o braku perspektyw na ich spłatę, na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Również, w ocenie Sądu, organ prawidłowo ocenił okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego. Wprawdzie, jak wskazano, skarżący jest leczony w powodu zespołu depresyjno – lekowego, z tego powodu jest osobą nieporadną, niesamodzielną, ale sytuacja ta ma miejsce już od 1997 r., a więc niemalże przez większość okresu, kiedy skarżący prowadził działalność gospodarczą , zaciągał zobowiązania finansowe. Jak wynika ze skargi dopiero w dniu ... 2014 r. skarżący został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Poznaniu, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłki. Co również świadczy o tym, że skarżący ma perspektywę zatrudnienia i możliwości zarobkowania Na podstawie wskazanych wyżej okoliczności, organ stwierdził także brak przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Również w tym zakresie decyzja organu, zdaniem Sądu, jest prawidłowa. Została dostatecznie umotywowana i nie przekracza granic uznania administracyjnego, nie nosi cech dowolności. Stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. – poprzedzona została wyczerpującym ustaleniem i analizą wszystkich istotnych okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego. Instytucja umorzenia zaległych składek, stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. W przedmiotowej sprawie, organ prawidłowo ocenił, że sytuacja skarżącego na dzień wydania decyzji, nie wskazywała na trwałą niemożność uregulowania zaległych składek. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie, z uwagi na wskazane wyżej ustalenia, odmowa umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu zaległych składek nie stanowi przekroczenia granic uznania administracyjnego i tym samym naruszenia prawa. Dokonane w sprawie ustalenia w zakresie aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, dają podstawę do oceny, że istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę.