III SA/Po 149/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant : sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi T.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wydobywanie kopalin bez zezwolenia I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. zasądza od Marszałka Województwa na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Kosewska /-/W. Długaszewska /-/B. Sokołowska Decyzją nr [...] z dnia [...] Starosta K. – na podstawie art. 128 ust. 1 i 4 w zw. z art. 87 ust. 1 i 2, art. 104 a ust. 1 pkt. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy Prawo Geologiczne i Górnicze (Dz. U. Nr 10 poz. 1190 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178), art. 20 ust. 1, art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych z dnia 3 lutego 1995 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 78), art. 70 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, oraz art. 16 ust. 2 a ustawy z dnia 4 lutego 1994r. – Prawo Geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96 ze zm.) – zobowiązał T.K. w związku z wydobywaniem przez niego kruszywa naturalnego (piasku) bez wymaganej koncesji na działkach ewidencyjnych 74/2, 47/8, 72/3, 47/5, 72/5 i 47/3 położonych w miejscowości Sz. gmina K. do natychmiastowego zaniechania na nich procesu wydobywczego, wymierzył mu karę pieniężną za wydobywanie kopaliny w latach 1999-2001 w wysokości dwukrotnej wartości wydobytej kopaliny (w ilości 12 788 ton) w kwocie [...]zł, zobowiązując go ponadto do przeprowadzenia rekultywacji zniszczonego terenu po uprawomocnieniu się decyzji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż T.K. wydobywał na przedmiotowych działkach w latach 1999-2001 piasek przy okazji powiększenia istniejącego na nich stawu i tworzenia 3 nowych stawów. Wbrew twierdzeniom T.K. o zużyciu całego wydobytego kruszywa na budowę grobli i inne prace prowadzone na działkach organ I instancji uznał, iż T.K. handlował piaskiem, o czym świadczą faktury dokumentujące sprzedaż piasku. Tworzenie nowych stawów i wydobycie piasku było, zdaniem Starosty K. nielegalne, gdyż T.K. nie posiadał ani odpowiednich pozwoleń wodnoprawnych, ani koncesji wymaganej na wydobycie kopalin. W celu obliczenia wydobytego kruszywa organ skorzystał z odpowiednich pomiarów wykonanych przez firmę geodezyjną. W uzasadnieniu wskazano, że T.K. w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej mógł zajmować się również od 1998r. handlem piaskiem, co świadczyć miało o chęci jego wydobywania. Twierdził on wprawdzie, iż sporne faktury dotyczyły handlu piaskiem pochodzącym z innych źródeł, jednakże nie przedłożył on w toku postępowania żadnych dokumentów potwierdzających ten proceder. W odwołaniu od powyższej decyzji T.K. reprezentowany przez pełnomocnika adw. W.R. wniósł o uchylenie decyzji Starosty K. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i bez dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych. Według odwołującego wydobywanie piasku nie było związane z celami handlowymi lecz odpowiednim urządzeniem stawów związanym z planowaną hodowlą ryb. T.K. zakwestionował sposób obliczenia przez geodetów ilości wydobytego piasku (wnioskując w tym zakresie o powołanie dowodu z opinii biegłego ) oraz powiązanie wszystkich faktur z tym piaskiem, podczas gdy ich część dokumentować miała transakcje handlowe dotyczące sprzedaży kopalin pochodzących z innych źródeł. Zarzucił również zły sposób obliczenia samej wysokości kary, oparty na cenie piasku uwidocznionej w fakturze zawierającej koszty jego wydobycia i załadunku. Wojewoda decyzją z dnia [...] , nr [...] – wydaną na podstawie art. 138 § 2 kpa oraz art. 128 ust. 1 i 4 ustawy Prawo Geologiczne i Górnicze (Dz. U. Nr 27 poz. 96 ze zm.) w zw. z art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy – Prawo Geologiczne i Górnicze (Dz. U. Nr 110, poz. 1190), - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i wymierzył T.K. karę pieniężną w kwocie [...] zł. za wydobycie piasku w ilości [...] ton bez wymaganej koncesji na działkach [...] i [...]w m. Sz. gmina K., w latach 1999-2001. W ocenie organu odwoławczego fakt wydobycia przez odwołującego piasku bez koncesji nie budził wątpliwości, ale w latach 1999-2001 miało to miejsce jedynie na działkach [...] i [...]. Błędem organu I instancji było natomiast obliczenie kary pieniężnej w oparciu o wartość wydobywanej kopaliny powiększoną o podatek VAT. Za bezpodstawne uznano też nałożenie na T.K. obowiązku zaprzestania wydobycia (które nie miało już miejsca od dłuższego czasu) oraz rekultywacji gruntów poeksploatacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T.K. reprezentowany przez pełnomocnika powtórzył w zasadzie argumenty podniesione w odwołaniu, wnosząc o uchylenie orzeczenia organu II instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe stanowisko w sprawie zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga okazała się uzasadniona, albowiem zaskarżony akt administracyjny jako dotknięty istotną wadą nie powinien ostać się w obrocie prawnym. W przedmiotowej sprawie organem wydającym decyzję w I instancji był Starosta K. działający na podstawie art. 101 pkt. 3 i art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 stycznia 1999r. Organ odwoławczy wywiódł natomiast swoją kompetencję do wydania orzeczenia w ramach II instancji z przepisu art. 103 a ust. 4 powyższej ustawy, zgodnie z którym organem wyższego stopnia w stosunku do starosty w postępowaniu administracyjnym, w sprawach zadań z zakresu administracji rządowej wynikających z tego aktu prawnego, jest wojewoda. Ten przepis o charakterze kompetencyjnym obowiązuje od dnia 1 stycznia 2002 r. – na mocy art. 1 pkt. 69 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 110, poz. 1190). Oznacza to, iż od tej daty organem uprawnionym do rozpoznania odwołania od decyzji starosty jest właśnie wojewoda, działający w charakterze organu II instancji. Przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczyło jednak kwestii nałożenia na T.K. kary pieniężnej należnej za wydobycie kopalin bez koncesji w okresie przed wejściem w życie powyższej ustawy – czyli za okres przed [...] 2002r. ( lata 1999-2001 ). Zgodnie natomiast z przepisem art. 12 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze do opłat eksploatacyjnych i kar pieniężnych należnych za okres sprzed jej wejścia w życie, oraz ich egzekucji należało stosować przepisy dotychczasowe. Wynika stąd, iż w zakresie dotyczącym nakładania kar zastosowanie znajdował art. 128 ustawy Prawo geologiczne i górnicze, uchylony z dniem 01 stycznia 2002r. ( zob. też A. Lipiński, R. Mikosz, Ustawa Prawo geologiczne i górnicze. Komentarz, 2003, s. 650-651 ). Organ I instancji trafnie zatem powołał się na ten właśnie przepis jako podstawę prawną swego orzeczenia. W ocenie Sądu nakaz stosowania - w przypadku spraw dotyczących nałożenia kar należnych za okres sprzed 1 stycznia 2002r. - przepisów dotychczasowych dotyczył również przepisów o charakterze procesowym, a nie tylko materialnoprawnym (zob. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2004r., II SA 4567/03, LEX nr 177399). Oznacza to, iż organem właściwym do rozpatrzenia odwołania skarżącego od pierwszoinstancyjnej decyzji Starosty K.– nakładającej karę pieniężną należną za okres sprzed wejścia w życie zmienionej ustawy Prawo geologiczne i górnicze (na podstawie art. 128 tej ustawy w brzmieniu sprzed zmiany) jest odpowiednie samorządowe kolegium odwoławcze. Zgodnie bowiem z art. 38 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. Nr 142 z 2001r., poz. 1592 ze zm.) od decyzji starosty wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej służy odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skoro przepisy ustawy Prawo geodezyjne i górnicze w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej z dniem 1 stycznia 2002r. nie wskazywały innego organu odwoławczego (tak jak obecnie czyni to przepis art. 103 a ust. 4 ustawy – przewidując właściwość wojewody w tym zakresie) to należy przyjąć, iż właściwość odwoławcza została zastrzeżona wyłącznie do kompetencji samorządowego kolegium odwoławczego (zob. też postanowienie NSA z 27 lutego 2003r., II S.A. 1707/02, nie publ.). Z tego względu należało uznać, iż skoro w niniejszej sprawie stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe – jako, że dotyczy ona kary pieniężnej za bezkoncesyjne wydobycie kopaliny w okresie poprzedzającym zmianę ustawy (tj. przed dniem 1 stycznia 2002 r.), organem właściwym do rozpoznania odwołania T.K. było odpowiednie samorządowe kolegium odwoławcze. Wojewoda wydając w dniu 1 grudnia 2004 r. zaskarżoną decyzję nie rozważył problematyki swojej właściwości do rozpoznania niniejszej sprawy w instancji odwoławczej – zobowiązany był bowiem przekazać odwołanie odpowiedniemu samorządowemu kolegium odwoławczemu jako organowi wyłącznie właściwemu w tym zakresie. Merytoryczne rozpatrzenie odwołania było więc równoznaczne z wykroczeniem tego organu poza właściwość instancyjną (określoną w art. 127 § 1 i § 2 kpa). Decyzja organu odwoławczego została zatem wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi samodzielną przesłankę do stwierdzenia nieważności tego aktu administracyjnego – na podstawie art. 156 § 1 pkt. 1 kpa ( zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 733-736 ). Z uwagi na fakt wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości instancyjnej Sąd zobowiązany był do stwierdzenia jej nieważności – na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowego i wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd postanowił zaś na podstawie art. 200 i 152 cytowanej ustawy, jak w punkcie 2 i 3 orzeczenia. /-/M. Kosewska /-/W. Długaszewska /-/B. Sokołowska . D.W.d